II SA/Po 47/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie stypendium szkolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia (...) listopada 2011 r., nr (...) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 90n ust. 6 i 7, art. 90m ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił E. K. przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego dla P. i P. K. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż w dniu (...) września 2011 r. E. K. nadała w Urzędzie Pocztowym wniosek o przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium szkolnego dla dwójki swoich dzieci. Wniosek powyższy wpłynął do organu w dniu (...) września 2011 r. Jak podkreślono w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty wskazano, iż wniosek o przyznanie pomocy w formie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku. Termin powyższy ma charakter materialny, co przesądza, iż jego zachowanie jest konieczne dla przyznania wnioskowanej pomocy. W przedmiotowej sprawie, z uwago na fakt, iż wniosek o przyznanie stypendium wpłynął do organu w dniu (...) września 2011 r., termin określony w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty nie został dochowany. Terminem wszczęcia postępowania, jest bowiem dzień wpływu wniosku, co w przedmiotowej sprawie oznaczało dzień 16 września. W konsekwencji organ nie miał możliwości merytorycznej oceny złożonego wniosku. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. K. nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji. Zdaniem skarżącej wysłanie pocztą w dniu (...) września 2011 r. wniosku o przyznanie stypendium szkolnego wskazuje, iż dochowała ona terminu określonego w ustawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) maja 2011 r., nr (...), działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie podtrzymano w całości stanowisko organu I instancji, iż złożenie wniosku w siedzibie organu w dniu (...) września 2011 r., a więc z naruszeniem terminu ustawowego, uniemożliwiło przyznanie wnioskowanego stypendium szkolnego. Organ odwoławczy wskazał również, iż nie widzi podstaw do przyznanie stypendium szkolnego z uwagi na zaistnienie uzasadnionego przypadku, o jakim mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. K. podtrzymując dotychczasowe zarzuty oraz wskazując, że powodem nadania wniosku w dniu (...) września 2011 r. była choroba dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. W wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia 09 maja 2012 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej pismem z dnia 11 maja 2012 r. wskazał, iż wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został nadany na poczcie w dniu 15 września 2011 r. Do pisma załączono ksero kopert, w której nadano wniosek, a która to koperta była opatrzona pieczątką nadawczą z datą 15 września 2011 r. (k. 24 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącej stypendium szkolnego. Zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stosownie do treści art. 90d ust. 7 ustawy, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). W przepisie art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty określony został termin składania wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Przepis ten stanowi, że wniosek taki składa się do 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych – do 15 października danego roku szkolnego. W ust. 7 art. 90n ustawodawca zawarł klauzulę, w myśl której w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. W przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej uznały, iż skoro wniosek o przyznanie stypendium szkolnego wpłynął do urzędu w dniu (...) września 2011 r. to nie został dochowany termin, o jakim mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty, co uniemożliwiło przyznanie wnioskowanego stypendium. Stanowisko powyższe uznać należy za błędne. Termin wynikający z przepisu art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty określa ramy czasowe, w których pełnoletni uczeń bądź rodzice ucznia mogą złożyć wniosek w celu realizacji prawa do uzyskania w danym roku szkolnym stypendium szkolnego określonego w przepisach tej ustawy. Jest to termin materialnoprawny ustanowiony dla realizacji uprawnień przysługujących na podstawie przepisów prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, iż Istota terminów prawa materialnego polega na określeniu, w jakim czasie uprawniony może wystąpić z określonym żądaniem materialnoprawnym. Terminem materialnoprawnym jest zatem okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Takie określenie charakteru terminu prawnego pociąga określone skutki prawne. Uchybienie terminu materialnego wywołuje bowiem skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Co więcej, uznanie, iż dany termin ma charakter terminu materialnego oznacza, iż w przypadku jego ewentualnego przekroczenie nie jest możliwe jego późniejsze przywrócenie. Analiza art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty wskazuje, iż dla dochowania ustanowionego w powyższym przepisie terminu, konieczne jest jego złożenie (ustawodawca posługuje się wyrażeniem "składa się"). Zdaniem organów oznacza to, iż do dnia 15 września konieczne jest jego złożenie we właściwym organie oraz odnotowanie jego wpływu. Dokonując powyższej wykładni organy kompletnie zignorowały jednakże treść art. 57 § 5 pkt. 2 kpa, gdzie wskazano, iż termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. Mieć bowiem należy na względzie, iż wniosek o przyznanie stypendium szkolnego, jak każdy wniosek, czyli pismo strony skierowane do organu administracji, zawierający żądanie wydania określonej decyzji, wszczyna postępowanie administracyjne. Tym samym złożenie pisma wszczynającego postępowanie administracyjne jest czynnością procesową, która podlega właściwym w tym zakresie przepisom – czyli Kodeksowi postępowania administracyjnego. Stąd do wniosku powyższego znajdą zastosowanie przepisy dotyczące obliczania terminów określonych w art. 57 kpa, w tym również zasady zachowania terminu przez pismo wniesione w właściwej placówce pocztowej operatora publicznego. Sąd podkreśla, iż termin "składa się", użyty w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty nie może być utożsamiany z terminem wpływu wniosku do organu. Niewątpliwie, jak prawidłowo wskazały organy administracji publicznej, stosownie do treści art. 61 § 3 kpa, datą wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, albo przez operatora publicznego (pocztę), albo przez stronę osobiście. Jednakże nie można uznać, że przepis ten eliminuje przepis art. 57 § 5 pkt 2 kpa. W konsekwencji ustalenie, iż wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został nadany w placówce pocztowej najpóźniej w dniu 15 września, powoduje, iż dochowany został termin określony w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Jak wskazuje analiza akt sprawy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego w dniu 15 września 2011 r. nadając go w placówce pocztowej operatora publicznego. Okoliczność powyższą wskazał już organ I instancji w treści decyzji z dnia (...) listopada 2011 r. Została ona również potwierdzona pismem Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 11 maja 2012 r., do którego załączono ksero koperty. Stąd obowiązkiem organów było merytoryczne rozpoznanie wniosku, a nie zaś odmowa przyznania wnioskowanego stypendium z uwagi na rzekome nie dochowanie terminu do jego wniesienia. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę wadliwie uznały, iż wpływ do organu w dniu 16 września 2011 r., nadanego na poczcie w dniu (...) września 2011 r. wniosku o przyznanie stypendium szkolnego stanowił naruszenie terminu określonego w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Organy dopuściły się więc naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do merytorycznej oceny wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.