II SA/Rz 188/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S. R. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [..]. listopada 2011 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania S. R. utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] decyzję Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] odmawiającą nieodpłatnego przyznania prawa własności działki nr 5852, położonej obr. 222 w R. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej k.p.a. w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.)- zwana dalej u.u.s.r. Decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny: Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011 r. S. R. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości przekazanej na rzecz Skarbu Państwa w 1978r. (współwłasność) o pow. 0,29ha. Po przeprowadzeniu postępowania, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Dyrektor Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] odmówił S. R. nieodpłatnego przyznania prawa własności działki nr 5852, położonej obr. 222 w R. Organ ustalił, że E. i S. R. nabyli własność działki nr 5852 na mocy aktu własności ziemi nadanego przez Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1976 r., nr [...]. Następnie na wniosek wyżej wymienionych Naczelnik Gminy [...] decyzją z dnia [...] marca 1978 r., nr [...] przejął działkę nr 5852 (stanowiącą część gospodarstwa rolnego) na własność Państwa, określając, że przejęcie własności odbywa się odpłatnie, w zamian za spłaty ceny wynoszącej 4 800 zł. Przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz.U. Nr 32, poz. 140/. Aktualnie działka nr 5852 stanowi własność Skarbu Państwa, a jej dysponentem jest Agencja Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy w R. Organ I instancji podał, że zgodnie z art. 118 ust. 1 u.u.s.r. osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Przepis ten wymaga, aby wyzbycie się w przeszłości własności działki na rzecz Państwa odbyło się w trybie art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz.U. Nr 32, poz. 140 ze zm./ - zwana dalej u.z.e. tj. w sposób nieodpłatny. Organ wskazał, że z treści decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] marca 1978 r. wynika, że przejęcie działki nr 5852 miało charakter odpłatny. Nadto nie została spełniona przesłanka, że osobie, która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie własności działki przysługuje prawo użytkowania tej działki. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do domagania się przez poprzedniego właściciela przyznania własności w trybie art. 118 ust. 1 u.u.s.r. Organ I instancji dodał, że decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] marca 1978 r., nr [...]. Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta [...] złożyła S. R. i podała, że działka nr 5852 została jej odebrana z naruszeniem prawa. Wniosek o sprzedaż działki podpisał tylko jej mąż E. R. i przedstawiciele Gminy [...]. Tymczasem ona była wówczas współwłaścicielem działki. Jej zdaniem z wnioskiem o przejęcie gruntu rolnego musieli wystąpić wszyscy właściciele, a nie tylko jeden z nich. Nadto decyzja winna zostać doręczona wszystkim stronom, a nie tylko wnioskodawcy. Powyższe dowodzi, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo i winna zostać wyeliminowana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wspomnianą na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2011 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zacytowało treść art. 118 ust. 1 u.u.s.r. i wskazało, że ustalony przez organ I instancji stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Kluczowym jest ustalenie czy na mocy decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] marca 1978 r. doszło do "przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl przepisów dotychczasowych". Tylko wówczas powstaje, pod warunkiem korzystania z prawa użytkowania działki przez poprzedniego właściciela, prawo domagania się nieodpłatnego przyznania (zwrotu) własności nieruchomości. Kolegium wskazało, że przepisem dotychczasowym, który w dacie przejmowania działki przez Państwo, definiował przekazania gospodarstwa rolnego Państwu był art. 75 ust. 1 pkt 4 u.z.e. Zgodnie z nim przekazanie takie zostało powiązane wyłącznie z "nieodpłatnym przeniesieniem na rzecz Państwa własności posiadania gospodarstwa rolnego". W przedmiotowej sprawie przeniesienie własności części gospodarstwa rolnego, obejmującej działkę nr 5852 nastąpiło odpłatnie, w zamian za spłatę ceny wynoszącej 4 800 zł. Zatem aktualnie niemożliwym jest dochodzenie nieodpłatnego zwrotu tej nieruchomości od Państwa w trybie art. 118 ust. 1 u.u.s.r. Kolegium dodało, że odwołująca rozumie mechanizm uwłaszczenia określony w tym przepisie, gdyż wraz z mężem wystąpiła do Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa z ofertą zakupu działki nr 5852, w ramach zasad ogólnych obrotu cywilnego (pismo z dnia [...] kwietnia 2011r.). Odnośnie argumentów dotyczących braku wymaganych podpisów na podaniu o przejęciu przez Państwo nieruchomości oraz nieprawidłowego doręczenia decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] marca 1978r. Kolegium pouczyło, że mogą one stanowić podstawę do ewentualnego ubiegania się o eliminację tej decyzji w trybach nadzwyczajnych. Na dzień orzekania przez SKO decyzja Naczelnika Gminy [...] jest ostateczna i korzysta z domniemania prawidłowości. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zaskarżona przez S. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, dające podstawę do wznowienia postępowania. W uzasadnieniu raz jeszcze podkreśliła, że działka nr 5852 została jej odebrana z naruszeniem prawa, gdyż wniosek o jej odpłatne przejęcie przez Państwo był podpisany wyłącznie przez jej męża E. R. Ona, jako współwłaścicielka tej nieruchomości, nie miała wiedzy o dokonanej transakcji. Reasumując dodała, że decyzja SKO została wydana z pominięciem istotnych okoliczności spawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz.270/ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu choć z powodów dostrzeżonych przez Sąd z urzędu. W rozpoznawanej sprawie bezspornym między stronami jest, że decyzją z dnia [...] marca 1978 r. [...] Naczelnik Gminy [...] przejął na własność Skarbu Państwa działkę nr 5852 stanowiącą własność S. R. i S. R. na podstawie art. 53 i nast. ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz U Nr 32, poz. 140/. Bezspornym również między stronami jest, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2011 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot przekazanej na rzecz Skarbu Państwa w/w działki. Z akt sprawy tj. z wypisu z rejestru gruntów wynika, że działka nr 5852 , której zwrotu domaga się skarżąca jest własnością Skarbu Państwa a jej dysponentem jest Agencja Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa. Jak wynika z treści art. 3 ust. 1 ustawy dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa /tekst jedn. Dz U z 2007r Nr 231, poz. 1700 ze zm./ Agencja Nieruchomości Rolnych jest państwową osobą prawną. Stosownie do treść art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy Skarb Państwa powierza Agencji wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do powierzonego mienia. Agencja, obejmując we władanie powierzone składniki mienia Skarbu Państwa wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki z nim związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne /art.5 ust. 2 ustawy/. Tak sformułowane przepisy oznaczają, że Agencja jest jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, reprezentującą go jako jego statio fisci, posiadając status strony postępowania w stosunku do mienia wchodzącego w skład Zasobu. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że Agencja Nieruchomości Rolnych wykonuje uprawnienia właściciela /Skarbu Państwa/ i korzysta z takich samych uprawnień jak każdy właściciel /wyrok NSA z dnia 18 lutego 1994 r. sygn. akt II SA 2410/92, ONSA 1995/2/67, wyrok NSA z dnia 2 czerwca 1997 r. sygn, akt IV SA 1335/95, ONSA 1998/2/59/. W tym stanie sprawy, skoro Agencja Nieruchomości Rolnych pozostaje statio fisci Skarbu Państwa dokonywującego jego prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa to niewątpliwie legitymuje się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o nieodpłatne przyznanie prawa własności skarżącej gruntu w trybie art 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 2008 Nr 50, poz. 291/, a którym to gruntem dysponuje /tak wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 października 2006 r. II SA/Bk 377/06/. Oznacza to, że posiada status strony w tym postępowaniu faktycznie i rzeczywiście władając nieruchomością legitymując się statusem prawnym właściciela w stosunku do mienia którym zarządza. Zgodnie bowiem z treścią art. 28 k.p.a., stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności od organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W świetle ugruntowanego zarówno orzecznictwa jak i doktryny, interes prawny legitymujący stronę postępowania wywodzi się z prawa materialnego i musi to być własny interes danego podmiotu /uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 9/96, ONSA 1997/3/102, B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 8 C.H.BECK, Warszawa 2006, s.230/. Mając na uwadze powyższe, skoro zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z pominięciem wszystkich stron postępowania, a więc z naruszeniem przepisu art. 28 k.p.a., Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit b i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz U z 2012 r poz. 270/ orzekł jak w sentencji. Sąd nie odnosi się do kwestii merytorycznych podnoszonych przez organ, ani też zarzutów skarżącej w tym zakresie jako przedwczesnych w świetle stwierdzonego uchybienia.