II SA/Go 393/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant referent - stażysta Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi W.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności i odsetek z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] lutego 2012r. nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Naczelnik Ośrodka Pomocy Społecznej, po rozpatrzeniu wniosku W.H., odmówił umorzenia należności w wysokości 3.796,00 zł i odsetek z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego A.B. na rzecz osoby uprawnionej E.H. orzeczonej decyzją OPS [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Decyzja wydana została na podstawie art. 2 pkt 9, art.25, art. 27, art. 28, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (DZ.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń ustalenie prawa so świadczeń z funduszu alimentacyjnego (DZ. U. z 2010 r. Nr 123 poz. 836 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. orzeczono o zwrocie przez W.H. należności z tytułu otrzymywanych przez A.B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r. w wysokości 3.814, 00 zł plus ustawowe odsetki. Decyzja ta stała się ostateczna. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2011 r. W.H. zwrócił się o umorzenie powyższej należności, wskazując iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, nadto stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy zarobkowej, a bieżące dochody wystarczają mu jedynie na opłaty. Dalej organ wskazał na treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zwana dalej ustawą), w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analizując sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną organ wskazał, iż ogólne zadłużenie strony wobec OPS z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 5.551,00 zł, a z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 577,50 zł. Wnioskodawca posiada również zadłużenie wobec wierzyciela alimentacyjnego w wysokości 6.196,94 zł. W.H. jest osobą rozwiedzioną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pracuje, pobiera zasiłek stały, posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wnioskodawca osiąga dochód miesięczny w wysokości 538,73 zł, na który składa się zasiłek stały w wysokości 444 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 74,73 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 20,00 zł. Mieszka w dwupokojowym mieszkaniu komunalnym razem ze współlokatorką, z którą dzieli opłaty za mieszkanie. Posiada dwóch dorosłych synów oraz małoletnią córkę na którą wypłacane są alimenty z funduszu alimentacyjnego. Od marca 2011 r. wnioskodawca wpłaca kwotę 10,00 zł miesięcznie na poczet wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W.H. nie pracuje zarobkowo. Umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany został okresowo do dnia [...] lutego 2015 r. który nie wyklucza jednak podjęcia zatrudnienia. Dalej organ wskazał, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Analizując sprawę organ stwierdził, iż nie znalazł podstaw do umorzenia W.H. należności w wysokości 3.796,00 zł i odsetek z tytułu świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego A.B. na rzecz uprawnionej E.H.. W okresie od [...] sierpnia 2002 r. do [...] sierpnia 2008 r. W.H. dokonywał co miesięcznych wpłat komornikowi na poczet zwrotu alimentów, jednak od [...] września 2008 r. do [...] marca 2011 r. dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty. Od [...] marca 2011 r. dłużnik wpłacał po 10, 00 zł miesięcznie na poczet zadłużenia, co do dnia wydania decyzji stanowi kwotę 104, 00 zł. i 6 zł odsetek. Wobec wpłacania tak niskiej kwoty egzekucja świadczeń jest bezskuteczna i wnioskodawca nie kwalifikuje się do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Organ nie znalazł też przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. W tym względzie organ podniósł okoliczność, iż wnioskodawca miał już umorzone należności z funduszu alimentacyjnego za okresy świadczeniowe 2008/2009 i 2009/2010, których wysokość łącznie z odsetkami wynosiła 8.163, 96 zł. Nadto wskazał na obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci. Zdaniem organu brak jest przesłanek dotyczących trudnej sytuacji rodzinnej, albowiem wnioskodawca jest osobą samotną, nie posiada rodziny na utrzymaniu, nie utrzymuje kontaktów z dziećmi. Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji W.H. wniósł odwołanie, w którym wskazał na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Podniósł, iż korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, a uzyskane stąd środki przeznacza na bieżące potrzeby. Nie podejmuje zatrudnienia ponieważ stan zdrowia na to mu nie pozwala. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ drugiej instancji w całości podzielił argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Nadto za niezasadne uznał organ twierdzenia skarżącego, iż ze względu na swoją niepełnosprawność jest on całkowicie niezdolny do pracy. Niezdolność ta istnieje do wykonywania innych prac niż praca lekka i obecnie ma ona charakter okresowy, a zatem nie można uznać, iż skarżący nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy. Nadto okoliczność, że orzeczenie wydane zostało na czas określony, pozwala przypuszczać, iż stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie, co oznacza, że istnieje potencjalna możliwość podjęcia pracy umożliwiając przez to spłatę zadłużenia. Od decyzji organu drugiej instancji W.H. wniósł skargę. Skarżący podniósł te same zarzuty i argumenty, które przytoczone zostały w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwały co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z treścią art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja organu administracyjnego, mocą której skarżącemu odmówiono umorzenia należności w wysokości 3.796,00 zł i odsetek z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżący jest zobowiązany alimentacyjnie wobec małoletniej córki – E.H.. Z obowiązku alimentacyjnego skarżący nie wywiązuje się, wobec czego alimenty na rzecz osoby uprawnionej wypłacane są z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] orzeczono o zwrocie przez W.H. należności z tytułu otrzymywanych przez A.B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r., w wysokości 3.814,00 zł plus ustawowe odsetki. Decyzja ta stała się ostateczna. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2011 r. W.H. zwrócił się o umorzenie powyższej należności. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący nie pracuje zawodowo, jego dochód stanowią świadczenia z pomocy społecznej, tj. zasiłek stały, okresowy i zasiłek celowy nadto pobiera dodatek mieszkaniowy. Skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności - do [...] lutego 2015 r., ze wskazaniem na możliwość podjęcia pracy lekkiej. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepis art. 30 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten reguluje dwie sytuacje, w których organ administracyjny jest władny pozytywie rozpatrzeć wniosek dłużnika o umorzenie należności. W myśl art. 30 ust. 1 organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wykładnia gramatyczna przytoczonych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Jednakże pomimo nieskuteczności działań egzekucyjnych, dłużnik alimentacyjny nie jest pozbawiony możliwości skorzystania z ulgi w postaci umorzenia całości lub części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje na możliwość umorzenia tychże należności, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. W sytuacjach o których mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2, decyzja administracyjna oparta jest na uznaniu administracyjnym, a zatem nawet wobec spełnienia warunków formalnych, o których mowa w przytoczonych przepisach ustawy, wniosek strony może nie zostać uwzględniony. Motywy rozstrzygnięcia organu administracyjnego winny mieć zawsze oparcie w obowiązującym stanie prawnym. Słusznie przyjął organ administracyjny, iż w badanej sprawie nie zachodziły przesłanki o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, warunkujące umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że od [...] sierpnia 2008 r. skarżący nie dokonuje żadnych wpłat w postępowaniu egzekucyjnym na poczet roszczeń alimentacyjnych. Od miesiąca marca 2011 r. skarżący wpłaca miesięcznie 10, 00 zł na poczet zaległości z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Analizując możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 30 ust. 2, organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w tym zakresie. W ocenie Sądu decyzja organu administracyjnego wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy źródłem utrzymania skarżącego są świadczenia otrzymywane z pomocy społecznej. Skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, przy czym zgodnie z orzeczeniem może wykonywać pracę lekką. Odmawiając umorzenia należności organ winien rozważyć możliwości spłaty należności. W tym znaczeniu stan faktyczny sprawy powinien odnosić się do aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności ma czasowy charakter nie świadczy o tym, że z upływem okresu do którego orzeczenie to zostało wydane ([...] luty 2015 r.), skarżący osiągnie pełną sprawność fizyczną i będzie w stanie osiągać dochody z tytułu podjęcia zatrudnienia. Nadto należało poddać głębszej analizie obecne, według stanu wynikającego z aktualnego stanu faktycznego, możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego. Rozważając powyższą kwestię należało uwzględnić fakt orzeczonej niepełnosprawności wobec skarżącego, w kontekście sytuacji na rynku pracy. Dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym realnych możliwości spłaty należności przez skarżącego, celowe wydaje się wyjaśnienie w szczególności czy skarżący podejmował próby znalezienia odpowiedniej dla niego oferty pracy, nadto czy rynek pracy oferuje zatrudnienie uwzględniające dane wskazania wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności. Wszystkie powyższe okoliczności składają się na sytuację dochodową skarżącego. Należy bowiem ponownie zwrócić uwagę, że w dacie orzekania przez organy administracyjne obydwu instancji, źródłem dochodu skarżącego były świadczenia otrzymywane z pomocy społecznej, w sytuacji odmowy umorzenia należności ich spłata przez skarżącego musiałaby nastąpić z tychże środków. Stąd w sprawie tak istotne znaczenie ma wyjaśnienie możliwości zarobkowych skarżącego Na ocenę okoliczności badanej sprawy musi mieć również wpływ fakt, iż wnioski skarżącego o umorzenie należności z tego samego tytułu za poprzednie okresy alimentacyjne były przez organ uwzględniane. A zatem należało wykazać jakie zdarzenia wpłynęły na odmienną ocenę sprawy i złożonego aktualnie wniosku o umorzenie należności. Fakt umorzenia należności wobec dłużnika alimentacyjnego za poprzednie okresy alimentacyjne nie może stanowić przesłanki odmowy umorzenia wypłaconych z funduszu świadczeń za okres następny. Rację ma organ administracyjny twierdząc, iż to przede wszystkim na rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ich dzieci. Z tego też obowiązku wynika nakaz podejmowania przez rodziców wszelkich starań zmierzających do zapewnienia dzieciom optymalnych warunków rozwoju. Dobro dziecka jest bowiem dobrem nadrzędnym, któremu muszą być podporządkowane wszelkie inne zasady postępowania. Ustawodawca przewidział jednak możliwość zaistnienia sytuacji życiowych, w których obowiązek powyższy nie będzie mógł być wypełniany. Dlatego tak ważne jest ustalenie, czy w danej sprawie zachodzą okoliczności skutkujące - de facto -przejęciem obowiązku alimentacyjnego względem dziecka przez państwo. Wobec stwierdzenia konieczności wyjaśnienia przedstawionych powyżej okoliczności, które w sprawie mogą mieć istotne znaczenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270) zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały uchylone. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.