II SA/Op 213/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Grażyna Jeżewska – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lipca 2012 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 10 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Rektora Politechniki Opolskiej na rzecz skarżącego K. C. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskiem z dnia 10 października 2011 r. K. C. wystąpił do Rektora Politechniki Opolskiej o przyznanie pomocy materialnej, w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów za osiągnięcia uzyskane w poprzednim roku akademickim 2010/2011. Prorektor ds. studenckich, działający z upoważnienia Rektora Politechniki Opolskiej, decyzją z dnia 8 listopada 2011 r., powołując się na przepisy art. 175 ust. 2 i ust. 3, oraz art. 174 ust. 4 , art. 181 ust. 1 i art. 184 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. - zwanej dalej ustawą), zarządzenia Nr 45/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 21 lipca 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej K.p.a.), w związku z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, odmówił przyznania K. C. pomocy materialnej, we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podał, że na podstawie § 4 ust. 1 regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, posiadający rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego i uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Następnie wskazał, że zgodnie z Zarządzeniem Nr 67/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 31 października 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012, na liście rankingowej studentów kierunku Wychowanie Fizyczne Stacjonarne Studia 1 stopnia wnioskodawca uzyskał 0 punktów ze względu na brak rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, tymczasem minimalna liczba punktów uprawniających studenta do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów na tym kierunku wynosi 4.04 punktów, stąd brak było podstaw do przyznania wnioskowanego stypendium. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy K. C. wskazał, że spełnił wszystkie warunki jakie były wymagane, aby otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów. Podał, że zapracował na wnioskowane stypendium, ponieważ zdobył brązowy medal na Akademickich Mistrzostwach Polski w lekkiej atletyce, ma pierwszą klasę sportową, jak też liczne starty na zawodach sportowych i dobre wyniki w nauce. Ponadto reprezentował Klub Uczelniany Politechniki Opolskiej w finale pierwszej ligi lekkoatletycznej. Dostrzegł nadto, że gdy występował z prośbą o rejestrację na kolejny semestr studiów z długiem punktów ECTS, nie został poinformowany, że wiąże się to z brakiem możliwości ubiegania się o stypendium sportowe. Według skarżącego, nowy regulamin przyznawania stypendiów został opracowany we wrześniu bieżącego roku, dlatego warunki obowiązujące w nowym regulaminie nie mogły obejmować okresu wcześniejszego od jego podania do wiadomości publicznej. Stąd jego wniosek stypendialny powinien był zostać rozpatrzony według regulaminu, który obowiązywał w poprzednim roku akademickim. Decyzją z dnia 10 stycznia 2012 r., [...], Prorektor ds. studenckich, powołując w podstawie prawnej przepisy merytoryczne decyzji pierwszoinstancyjnej oraz art.127 ust. 3 K.p.a., po rozpatrzeniu ww. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 21 listopada 2011 r. w sprawie odmowy przyznania pomocy materialnej, w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu zrelacjonował przebieg postępowania administracyjnego. Następnie wskazał, że zgodnie z przepisem art. 181 ust. 1 ustawy, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów m. in. wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Zaś szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego (art. 186 ust. 1 ustawy). Dalej podał, że Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, który obowiązuje od dnia 1 października 2011 r., ustalony został w oparciu o znowelizowane przepisy ustawy w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego i podany do wiadomości Zarządzeniem Nr 45/2011 Rektora Politechniki Opolskiej w dniu 21 lipca 2011 r. i został zamieszczony na stronie internetowej uczelni. Wywiódł, że zgodnie z § 4 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, posiadający rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego oraz uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego Prorektor ds. studenckich podał, że na podstawie dokumentu przebiegu studiów "Karta okresowych osiągnięć studenta" za semestr III roku akademickiego 2010/2011 ustalono, iż wnioskodawca nie uzyskał zaliczenia z praktyki asystenckiej i przedmiotowo metodycznej w szkole podstawowej. Dlatego Prodziekan ds. studenckich WWFiF, działając na wniosek K. C. decyzją z dnia 9 lutego 2011 r. wyraził zgodę na zarejestrowanie go na semestr IV z kredytem punktowym długoterminowym, z brakiem 4 punktów ECTS oraz ustalił termin wyrównania tego kredytu punktowego do dnia 13 lutego 2012 r. Natomiast w semestrze IV w roku akademickim 2010/2011 wnioskodawca nie uzyskał zaliczenia wykładu z przedmiotu pedagogika. Stąd Prodziekan ds. studenckich WWFiF decyzją z dnia 8 lipca 2011 r., po rozpatrzeniu podania K. C., wyraził ponownie zgodę na zarejestrowanie wnioskodawcy na semestr V, czyli na kolejny rok studiów, z kredytem punktowym długoterminowym, z brakiem 6 punktów ECTS oraz ustalił termin wyrównania tego kredytu punktowego do dnia 8 lipca 2012 r. W odniesieniu do powyzszego stwierdził, że do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej w semestrze letnim kończącym rok akademicki 2010/2011, tj. do dnia 3 lipca 2011 r., skarżący nie uzyskał zaliczenia z ww. przedmiotu i nie posiadał rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów. Na koniec, Prorektor zaakcentował, że na podstawie obowiązujących przepisów nie można przyznać stypendium rektora dla najlepszych studentów, studentowi, który nie spełnił podstawowego warunku, jakim jest uzyskanie w poprzednim roku akademickim 2010/2011 rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji roku akademickiego 2010/2011, tj. do dnia 3 lipca 2011 r., nawet w przypadku gdy uzyskał on za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. W skardze K. C. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 186 ust. 1 i art. 187 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, w zw. przepisami § 1-6 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. z 2006 r. Nr 153, poz.1093), jak też art. 2 Konstytucji RP. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że wprowadzenie w regulaminie kryterium tzw. "rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów uzyskana najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni stypendium dla studenta jest wysoka średnia ocen" odbyło się z naruszeniem ww. przepisów Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 16 sierpnia 2006 r., w którym nie przewidziano takiego wymogu. Zdaniem skarżącego, warunek ten dyskryminuje studentów, którzy z racji wybranego kierunku studiów (wychowanie fizyczne) z natury rzeczy znaczną część swej aktywności poświęcają na osiąganie jak najlepszych wyników sportowych. Zauważył nadto, że obecnie obowiązujący regulamin istotnie podniósł "poprzeczki dla studentów ubiegających się o pomoc materialną na tej podstawie." w stosunku do Regulaminu poprzednio obowiązującego do 30 września 2011 r., eliminując stosunkowo łatwiejsze do osiągnięcia poziomy sportowego awansu. Ponadto Zarządzenie rektora nr 45/2011 r., w ocenie skarżącego, narusza konstytucyjną zasadę nieretroakcji wpisaną w normę Konstytucyjną zawartą w art. 2 Konstytucji. Zarządzenie to bowiem, mimo wydania go 1 października 2011 r. reguluje stany faktyczne istniejące do dnia 3 lipca 2011 r. (data końca sesji egzaminacyjnej), ze skutkami na rok akademicki 2011/12, co jest praktyką niedopuszczalną, szczególnie gdy dotyczy kryterium "rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów uzyskana najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej". Skarżący podkreślił, że Zarządzenie przewidujące szczegółowe kryteria przyznawania pomocy materialnej, wydane zostało dopiero 31 października 2011 r., w więc już miesiąc po rozpoczęciu roku akademickiego i odnosi się do stanów faktycznych sprzed daty jego wejścia w życie. Stąd tego rodzaju akty ogólne prawa administracyjnego, wydane z naruszeniem przepisów rangi konstytucyjnej oraz ustawowej, a w konsekwencji decyzje na nich oparte, jak decyzja zaskarżona, są wadliwe i winny być wyeliminowane z obiegu prawnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że postanowienia Regulaminu Rektora w sprawie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów doktorantów Politechniki Opolskiej, który obowiązuje od dnia 1 października 2011 r., nie naruszają w żaden sposób przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe, które określa zasady przyznawania stypendiów, o których mowa w art. 113 ust. 1 pkt. 4 i pkt 5 ustawy, tj. stypendium ministra za osiągnięcia w nauce i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe, a nie rektora dla najlepszych studentów. Odnosząc się do wskazanego w skardze naruszenia przez organ art. 2 Konstytucji, podał, że analiza wyroków Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do wniosku, iż adresatem zasady zaufania obywateli do państwa i prawa jest ustawodawca, nie zaś organ stosujący prawo, stąd nie można stawiać mu zarzutu naruszenia tej zasady za której realizację nie odpowiada. Ta sama reguła dotyczy kolejnego zarzutu skarżącej wskazującego na naruszenie przez organy zasady lex retro non agit. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów niż podniesione przez skarżącego. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 - dalej zwanej P.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w wypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i - zdaniem Sądu - z taką sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie. Na wstępie przyjdzie dostrzec, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, określający jedną z form pomocy materialnej dla studentów, jakim jest stypendium rektora dla najlepszych studentów. Stypendium to jest jedną z form pomocy materialnej, udzielanej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Właściwość organu kompetentnego do wydawania decyzji w tym przedmiocie reguluje art. 175 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 175 ust. 2 ustawy, stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora. Stosownie do treści art. 175 ust. 3 ustawy (zdanie drugie) w przypadku kwestionowania decyzji rektora w sprawie stypendium dla najlepszych studentów wnioskodawcy przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy składany do tego samego organu. Z kolei w świetle art. 207 ust. 1 ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni, do których po myśli art. 60 ust. 6 tej ustawy zalicza się także rektor, w indywidualnych sprawach studenckich “stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego." W myśl art. 207 ust. 2 ustawy, “decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego." Z powyższej regulacji wypływa wprost, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów winno być prowadzone z uwzględnieniem regulacji K.p.a. Z treści art. 127 § 3 K.p.a. wynika, że do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, które z kolei na mocy art. 140 K.p.a. odsyłają w sprawach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Przywołane uregulowania prowadzą do wniosku, że organy drugiej instancji zobligowane są do stosowania wszystkich przepisów zawartych w Dziale I zatytułowanym “Przepisy ogólne", w tym art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., według którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W takim brzmieniu przepis ten obowiązuje z dniem 11 kwietnia 2011 r., co nastąpiło na skutek nowelizacji jego treści wprowadzonej na mocy art. 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011, Nr 6, poz. 18 ze zm.). W tym miejscu odnotować należy, że uprzednio zagadnienie dotyczące stosowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. wywoływało w orzecznictwie rozbieżności. Na tym tle wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GSP 2/06, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, a także Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów w wyroku z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09 (ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 60). W myśl opisanej uchwały, przepisy o wyłączeniu pracownika powinny mieć zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego, jak również do osoby piastującej funkcję organu, gdyż w sytuacji, gdy dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ, trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika. Jednak w świetle uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 K.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Celem nowelizacji, było zatem usunięcie rozbieżności w tym zakresie poprzez jednoznaczne "wyłączenie pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, zarówno pracowników organu I instancji, jak również pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych, wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy". W ocenie Sądu, zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy wskutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w sprawach dotyczących stypendium rektora dla najlepszych studentów, ponieważ omówiona nowelizacja, wobec odesłania w art. 207 ust. 2 ustawy do odpowiedniego stosowania art. 127 § 3 K.p.a., dotyczy również pracowników działających z upoważnienia rektora. Odnosząc powyższe wywody prawne natury ogólnej na grunt kontrolowanej sprawy, to stwierdzić przyjdzie, że prof. dr hab. inż. T. B., który podpisał zaskarżoną decyzję, jest Prorektorem ds. studenckich Politechniki Opolskiej. W niniejszej sprawie, działając na podstawie udzielonego mu upoważnienia, wydał obie decyzje w imieniu Rektora Politechniki Opolskiej. Skoro zatem nie jest on osobą piastującą funkcję organu (Rektora), lecz pracownikiem tego organu, to w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, miał do niego zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Nieuprawnione było więc w niniejszej sprawie wydanie zaskarżonej decyzji w drugiej instancji przez tego samego pracownika uczelni. Stwierdzone naruszenie prawa, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., stanowi podstawę do wznowienia postępowania, stąd należało na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt. 2 wyroku podjęto stosownie do art. 152 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach, zawarte w punkcie trzecim, uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.