II SA/Wa 949/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska Ewa Pisula - Dąbrowska (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi P. Z. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby 1. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie organu I instancji, 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej na rzecz skarżącego P. Z. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...] Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, działając na podstawie art. 437 § 1 Kodeksu postępowania karnego, utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] o uznaniu obwinionego [...] P. Z. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że P. Z. został obwiniony o to, że: kupował kradzione [...] z sekcji [...] Komendy Miejskiej PSP [...], to jest o czyn sprzeczny ze złożonym ślubowaniem – art. 115 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. W ocenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, popełnienie przez obwinionego zarzucanego mu czynu nie budzi wątpliwości. Organ podzielił ustalenia poczynione przez Komisję Dyscyplinarną przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...], że obwiniony kupował aparaty [...] w siedzibie sekcji [...] Komendy Miejskiej PSP [...] za 150 zł za sztukę i wystawiał je do sprzedaży za pośrednictwem portalu aukcyjnego za cenę wielokrotnie wyższą, tj. 1.300 zł za sztukę. Stwierdził również, że obwiniony powinien był i mógł przypuszczać, że aparaty te zostały uzyskane za pomocą czynu zabronionego, bowiem sprzęt był sprawny, a jego cena rynkowa wielokrotnie wyższa od ceny zakupu. Organ podkreślił, że takie postępowanie strażaka jest sprzeczne z treścią składanego przez niego ślubowania, a w szczególności z obowiązkiem przestrzegania prawa oraz z obowiązkiem strzeżenia godności, honoru i dobrego imienia służby. Na powyższe orzeczenie oraz orzeczenie je poprzedzające P. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisów zarówno prawa materialnego, jak i postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w [...] i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że postępowanie dyscyplinarne wobec strażaków PSP toczy się w oparciu o przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, a w zakresie nieuregulowanym ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. Podniósł, że sprawa nie została wnikliwie zbadana, na co wskazuje lakoniczność uzasadnień obu orzeczeń. Ponadto nie wskazano, czy czyn został popełniony z winy umyślnej czy nieumyślnej ani czy w ogóle był przez niego zawiniony. Podkreślił również niewspółmierność kary do sytuacji, bowiem niczego w sprawie nie zataił, zakupione aparaty zwrócił do komendy oraz naprawił szkodę wyrządzoną sprzedażą części aparatów [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP uwzględniła wszystkie okoliczności sprawy, przemawiające zarówno na korzyść jak i niekorzyść obwinionego. Podniósł, że Komisja oceniała jedynie czyn obwinionego w odniesieniu do treści składanego przez niego ślubowania, natomiast nie badała, czy popełnił on przestępstwo. Organ stwierdził też, że na orzeczenie Komisji nie miało wpływu toczące się w tej sprawie postępowanie karne. Na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo procesowe, stanowiące uzupełnienie skargi, w którym podniósł, że w stosunku do skarżącego orzekające organy naruszyły jego prawo do obrony, poprzez niepoinformowanie o przysługujących mu prawach, w szczególności o prawie odmowy odpowiedzi na pytania, odmowy składania wyjaśnień, braku odpowiedzialności za nieskładnie wyjaśnień. Ponadto wskazał, że błędnie pouczono skarżącego o obowiązku zeznawania prawdy pod rygorem odpowiedzialności karnej, choć przepis ten nie ma zastosowania do osoby, której postawiono zarzuty. Naruszono tym zarówno art. 300 jak i art. 389 K.p.k. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej strażaków oraz postępowanie w tych sprawach regulują przepisy Rozdziału 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 ze zm.). W sprawach zaś nieuregulowanych w tym Rozdziale, w zakresie postępowania dyscyplinarnego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 124n ustawy o PSP). Postępowanie dyscyplinarne przewidziane w ustawie o PSP ukształtowane zostało na wzór postępowania sądowego, w którym rzecznik dyscyplinarny pełni rolę podobną do oskarżyciela publicznego, natomiast komisje dyscyplinarne - rolę podobną do sądu. Zgodnie z art. 4 K.p.k., organ prowadzący postępowanie jest obowiązany badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Natomiast stosownie do art. 5 § 2 K.p.k., nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Ponadto jak wynika z treści 6 K.p.k. oskarżonemu przysługuje prawo do obrony (...). Zasada prawa oskarżonego do obrony jest dyrektywą wynikającą z przepisów Konstytucji RP - art. 42 ust. 2, a także ze zobowiązań prawnomiędzynarodowych - art. 14 ust. 3 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych i art. 6 ust. 3 lit. c Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Istotne znaczenie dla realności prawa do obrony mają przepisy art. 300 i 301 K.p.k. Artykuł 300 K.p.k. stanowi, że przed pierwszym przesłuchaniem należy pouczyć podejrzanego o jego uprawnieniach: do składania wyjaśnień, do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania, do składania wniosków o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia, do korzystania z pomocy obrońcy, do końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania, jak również o uprawnieniu określonym w art. 301 (na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy) oraz o obowiązkach i konsekwencjach wskazanych w art. 74, 75, 138 i 139. Pouczenie to należy wręczyć podejrzanemu na piśmie; podejrzany otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem. Jednocześnie zgodnie z art. 389 § 1 K.p.k., jeżeli oskarżony odmawia wyjaśnień lub wyjaśnia odmiennie niż poprzednio albo oświadcza, że pewnych okoliczności nie pamięta, wolno na rozprawie odczytywać tylko w odpowiednim zakresie protokoły jego wyjaśnień złożonych poprzednio w charakterze oskarżonego w tej lub innej sprawie w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę. Jak wynika z akt, postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w stosunku do strażaka P. Z. postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. nr [...], natomiast strażak został przesłuchany jako obwiniony w dniu [...] kwietnia 2011 r., a jednocześnie uprzedzony o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, stosownie do treści art. 233 § 1 K.k. – k – 3 akt postępowania dyscyplinarnego. Należy zauważyć, że organ, dokonując ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia oparł się m.in. na zeznaniach P. Z., przesłuchiwanego w tym postępowaniu, jako świadek. Trzeba wskazać, że sytuacja procesowa oskarżonego różni się w zasadniczy sposób od sytuacji świadka. Świadek ma obowiązek składania zeznań i podlega odpowiedzialności karnej wówczas, gdy są one fałszywe, oskarżony natomiast ma prawo odmówić złożenia wszelkich wyjaśnień i korzysta z przywileju bezkarności za ich fałszywą treść. Zasady, że nikt nie może być świadkiem w swej własnej sprawie karnej, nie można naruszać zarówno wprost, jak i w sposób pośredni, m.in. przez to, że w tym samym postępowaniu karnym odczytuje się protokoły zeznań oskarżonego złożonych we wcześniejszym jego etapie jeszcze w charakterze świadka. Byłoby to naruszeniem prawa oskarżonego do obrony (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 1995 r., sygn. akt I KZP 37/94, Lex 20721, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1991 r., sygn. akt I KZP 12/91, Lex 20459). Powyższa zasada – prawa do obrony, w ocenie Sądu, została złamana przez orzekające w sprawie organy. Brak pouczenia obwinionego o jego uprawnieniach, zgodnie z wymogami art. 300 K.p.k., w ocenie Sądu, stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia. Należy również podkreślić, że z uwagi na brak uregulowań odrębnych w ustawie o PSP, uzasadnienie orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej powinno spełniać wymogi określone w art. 424 K.p.k. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie powinno zawierać wskazanie, jakie fakty zostały uznane za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparto się dowodach i dlaczego nie uznano dowodów przeciwnych, wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia oraz przytoczenie okoliczności, które uwzględniono przy wymiarze kary. Uzasadnienie orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP nie spełnia powyższych wymogów. Z kolei, Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna w uzasadnieniu swojego orzeczenia, wbrew wymogom art. 433 K.p.k. i art. 457 K.p.k., nie odniosła się do wskazanych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a także nie wyjaśniła dlaczego zarzuty te uznała za niezasadne, stwierdzając jedynie lakonicznie, iż stawiane przez obwinionego w odwołaniu zarzuty nie mają żadnego wpływu na treść orzeczenia i jako takie nie zostały przez Komisję uwzględnione. Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą przeprowadzić postępowanie zgodnie z regułami Kodeksu postępowania karnego, w szczególności pouczyć obwinionego o przysługujących mu prawach, a w uzasadnieniu orzeczenia wyjaśnić, stosownie do wymogów art. 424 K.p.k., jakie fakty uznano za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich oparto się w tej mierze dowodach, dlaczego nie uznano dowodów przeciwnych oraz jakie okoliczności wzięto pod uwagę przy wymiarze kary. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonego postanowienia w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 tej ustawy.