IV SA/Gl 1517/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję. Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 7, art. 9 ust. 8, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1, 2, 4, 5, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., odmówił K.T. przyznania zasiłku okresowego od miesiąca sierpnia 2011 r. z powodu braku współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ ustalił, że K.T. jest osobą bezdomną przebywającą w Schronisku A w G. Utrzymuje się z zasiłku okresowego. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresie od 27 kwietnia 2011 r. do 4 czerwca 2011r. uczestniczył w projekcie EFS "Ekonomia społeczna szansą na nowe życie", w ramach którego ukończył 40-godzinny kurs języka niemieckiego i zdał egzamin w Instytucie Goethego. W dniach 1 kwietnia 2011 r. i 12 maja 2011r. został zobowiązany do zgłaszania się do odbycia stażu w Biurze Tłumaczeń w K.. Nie zgłosił się jednak w wyznaczonych terminach, w związku z czym jego udział w projekcie został przerwany. Nie wykorzystał więc szansy zmiany swojej sytuacji zawodowej. W tej sytuacji, zdaniem organu, zachodzą przesłanki do odmowy przyznania pomocy ze względu na brak współpracy w zakresie rozwiązywania problemu bezrobocia W odwołaniu od tej decyzji K.T. wniósł o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Wyjaśnił, że po ukończeniu kursu i zdaniu egzaminu dowiedział się w biurze projektu, że program, w którym brał udział, nie pokrywa dojazdu na staże, pomimo iż udział w programie miał być bezpłatny a staż miał być częścią tego programu. Dowiedział się też wówczas o stażu alternatywnym. Miał wykładać towar na półki. Wielu uczestników kursu wyraziło na to zgodę, on jednak uważa, że "idea programu została zdradzona". Ponadto wskazał, że w trakcie wywiadu z doradcą zawodowym stwierdzono u niego brak dyspozycji do wykonywania tego typu czynności. Dalej odwołujący podniósł, że po sześciu tygodniach od zakończenia kursu znaleziono mu miejsce do odbycia stażu w K.. Dojazd kosztowałby go jednak ok. 19 zł na dzień. Sprawę środków na dojazd poruszył też w obecności pracownika socjalnego. Po miesiącu znaleziono dla niego kolejny staż w G. w B. Pomimo, iż złożył stosowne dokumenty stażu tego nie otrzymał. Następnie miał odbywać staż w C jako serwisant sprzętu komputerowego. Jednakże posiadane przez niego kwalifikacje nie pozwalają na podjęcie pracy w charakterze serwisanta komputerowego. Zaoferowano mu wykonywanie czynności niezgodnych z kierunkiem kursu zawodowego i ustaleniami dokonanymi wspólnie z doradcą zawodowym na potrzeby projektu. Wskazał też, że zaświadczenie wystawione przez biuro projektu dla OPS zawiera dane niezgodne z faktami. Do odwołania dołączył skargę do Regionalnego Punktu Informacyjnego o Funduszach Europejskich dotycząca nieprawidłowości w prowadzeniu Programu "Ekonomia społeczna na nowe życie". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i pozostałej zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że K.T. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego żona i dzieci zamieszkują w Niemczech, nie utrzymuje z nimi kontaktu. Nie posiada własnego dochodu. Utrzymywał się z zasiłku okresowego w kwocie 238,50zł. Jest zarejestrowany w PUP bez prawa do zasiłku. W okresie od 27 kwietnia 2010r. do 4 czerwca 2011r. brał udział w projekcie "Ekonomia społeczna szansa na nowe życie". W dniach 1 kwietnia 2011r. i 12 maja 2011r. nie stawił się w miejscu odbywania stażu w Biurze A w K. i nie usprawiedliwił swojej nieobecności. W dniu 4 czerwca 2011r. zdał egzamin potwierdzający znajomość języka niemieckiego. Wobec odrzucenia dwóch kolejnych propozycji odbywania stażu jego udział w projekcie został przerwany. Następnie Kolegium przywołało treść art. 3 ust. 4 oraz 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej oraz, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nadto wyjaśniło, że zgodnie z art. 8 pkt 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 447 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 -15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ odwoławczy stwierdził, że strona spełnia warunki do otrzymania świadczenia w postaci zasiłku okresowego, o jakim mowa w art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczył jednak, że zgodnie z art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w sytuacji stwierdzenia braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej organ pomocy społecznej jest uprawniony do odmowy przyznania tego świadczenia. Zdaniem Kolegium organ I instancji był uprawniony do uznania, że odwołujący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji bytowej. Kolegium przyjęło, że strona rzeczywiście nie posiadała środków na dojazdy na staż do K. Jednakże, w ocenie Kolegium, osoba bezrobotna winna wykorzystać każdą możliwość prowadzącą do ekonomicznego usamodzielnienia się. Jeżeli proponowano stronie staż polegający na wykładaniu towarów, to - mimo, iż praca ta nie jest zgodna z programem szkolenia - strona winna ją podjąć. Z akt nie wynika też, iż podjęcie takiej pracy nie jest możliwe ze względów zdrowotnych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K.T. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. W uzasadnieniu skargi zasadniczo powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji. Kwestionował zarzut braku współpracy z pracownikiem socjalnym, jako niezgodny z rzeczywistością. Podkreślił, że sprawę braku możliwości zdobycia środków na przejazd do K. celem odbycia stażu powtórzył w obecności pracownika socjalnego. Również w obecności tego pracownika został poinformowany o ofercie odbycia stażu w B w G. Mimo złożenia dokumentów w biurze projektu stażu tego jednak nie otrzymał. Nie został natomiast wcześniej poinformowany, że ma obowiązek brać udział "w byle jakim" stażu, nie było to nawet uwzględnione w indywidualnym planie działania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, że pobyt skarżącego w schronisku jest opłacany przez OPS w G. w formie zasiłków celowych. Nadto zauważono, że korzystając systematycznie ze świadczeń miał możliwość zwrócenia się o zasiłek celowy na dojazdy w formie biletu kredytowanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje więc wyłącznie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 wskazanej wyżej ustawy). Kierując się powyższymi zasadami stwierdzono, że skargę należy uwzględnić. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku okresowego. Stosownie zatem do treści art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Okolicznością niekwestionowaną przez organy obu instancji było spełnienie przez skarżącego wszystkich przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże odmówiono tego świadczenia ze względu na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organy powołały się w tym zakresie na art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Istotnie art. 4 obliguje osoby korzystające z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, zaś brak tego współdziałania z pracownikiem socjalnym może być, z mocy art. 11 ust. 2 ustawy, podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku okresowego, organy rozpoznające sprawę zarzuciły mu, że nie podejmuje działań, które miałyby pomóc w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Tego braku współdziałania organy dopatrują się w tym, że skarżący nie zgłosił się do odbycia stażu. Przyjdzie w tym miejscu wskazać, że zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Analiza cyt. przepisu prowadzi do wniosku, że brak współdziałania, wiąże się z zachowaniem, u podstaw którego leży zła wola przejawiająca się w przekonaniu osoby ubiegającego się o nią bądź z niej korzystającej, że i tak pomoc społeczna jest obowiązana udzielić tej pomocy. W świetle powyższego uregulowania jednym z rodzajów takich zachowań mogących świadczyć o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym jest nieuzasadniona odmowa podjęcia stażu. Powołując się na tę okoliczność organy powinny wykazać, że zachowanie skarżącego wypełnia znamiona wskazanego przypadku. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu zasiłku okresowego wskazał, iż w ramach uczestnictwa w programie "Ekonomia społeczna szansą na nowe życie" skarżący nie zgłosił się dwukrotnie do odbycia stażu w Biurze Tłumaczeń w K.. Organ nie wyjaśnił natomiast z jakiej przyczyny skarżący nie podjął stażu jak również dlaczego uznał, że odmowa podjęcia stażu była nieuzasadniona. Tymczasem niezgłoszenie się na staż w Biurze Tłumaczeń w K. skarżący, w odwołaniu od tej decyzji, uzasadniał brakiem środków na bilet, co więcej wskazywał, że o środki te ubiegał się bezskutecznie w biurze realizacji projektu, a nadto informował o tym także pracownika socjalnego. Organ odwoławczy przyjął wprawdzie, iż skarżący rzeczywiście nie posiadał środków na dojazdy na staż, jednakże uznał, że skarżący powinien był przyjąć proponowany mu staż polegający na wykładaniu towarów, mimo, że jest on niezgodny z programem szkolenia. Z takim stwierdzeniem nie można się zgodzić zważywszy, że organ odwoławczy nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w kwestii warunków uczestnictwa we wspomnianym programie, a w szczególności zasad odbywania stażu. Przede wszystkim organ nie ustalił, czy w istocie w ramach tego programu skarżący był uprawniony do stażu zgodnego z wybranym i zaakceptowanym przez doradcę zawodowego kierunkiem szkolenia. Jeżeli tak, to miał prawo oczekiwać na ofertę odbycia stażu zgodnego (lub co najmniej zbliżonego) z przedmiotem szkolenia, w jakim brał udział (kursu językowego zakończonego egzaminem), nie zaś na jakąkolwiek inną ofertę. Organ nie wystąpił chociażby o opinię doradcy zawodowego, w której, jak podnosił skarżący w odwołaniu, stwierdzono u niego "brak dyspozycji" do wykonywania określonego typu czynności. Ustalenia te mają zatem istotny wpływ na ocenę czy skarżący w sposób nieuzasadniony nie podjął proponowanego mu stażu. Natomiast, z wyjaśnień skarżącego wynika, że otrzymał również ofertę podjęcia stażu w G. w B, w związku z czym złożył stosowne dokumenty, nie poinformowano go jednak dlaczego stażu tego nie otrzymał. Oznaczałoby to, że skarżący nie uchylał się od podjęcia stażu zgodnego z kierunkiem szkolenia, w jakim uczestniczył w ramach programu. Co więcej nawet nie wyjaśniono, czy do udziału w programie skarżący został skierowany, czy sam się zgłosił, co świadczyłoby o samodzielnie podejmowanych przez niego działaniach mających na celu podniesienie kwalifikacji a w konsekwencji zwiększenie szans na podjęcie pracy. Zgodzić się przyjdzie z organem, że skarżący miał możliwość zwrócenia się o zasiłek w formie biletu kredytowanego na pokrycie kosztów przejazdu na staż w K., przy czym organ nie ustalił, dlaczego skarżący o taką pomoc się nie ubiegał. Nie odniósł się m.in. do twierdzeń skarżącego, o informowaniu pracownika socjalnego (którego wymienił z imienia i nazwiska) o braku środków na dojazd na staż. Nadmienić natomiast przyjdzie, że w znajdującej się w aktach "ocenie sytuacji osoby ..." pracownik socjalny stwierdził, że skarżący miał możliwość pożyczenia pieniędzy na ten cel. Okoliczności te winny być zatem wszechstronnie ustalone a następnie ocenione w kontekście zawinienia strony w niepodejmowaniu ofert stażu, co w konsekwencji rzutować będzie na ocenę w kwestii braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. W tym stanie rzeczy należało uznać, że sprawa z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona pod kątem naprowadzonych wyżej okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do wskazań Sądu i dokona nie budzących wątpliwości ustaleń w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, które dopiero będą stanowiły podstawę do wydania rozstrzygnięcia, umotywowanego zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.