V SA/Wa 1838/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant ref. staż - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi F. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2009. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W dniu ... kwietnia 2009 r. M. Ś. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w O. wniosek o przyznanie płatności obszarowych oraz pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009 r. W dniu ... czerwca 2009 r. M. Ś. zmarł. Decyzją z dnia ... grudnia 2009 r. nr ... Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. rozpoznając powyższy wniosek przyznał M. Ś. płatność bezpośrednią do gruntów rolnych na rok 2009 w kwocie ... zł. W dniu ... marca 2010 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w O. stawił się F. Ś. (brat M. Ś.) informując organ o zgonie jego brata M. Ś. Do akt administracyjnych dołączono akt zgonu stwierdzający, iż M. Ś. zmarł w O. w dniu ... czerwca 2009 r. Pismem z dnia ... marca 2010 r. Bank Spółdzielczy w W. odpowiadając na wezwanie organu poinformował, iż kwota ... zł przekazana na rachunek bankowy M. Ś. nr ... wypłacona została przez pełnomocnika F. Ś. uprawnionego do korzystania z rachunku. Decyzją z dnia ... kwietnia 2010 r. nr ... Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Decyzją z dnia ...marca 2012 r. nr ... Prezes ARiMR ustalił F.Ś. kwotę nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych w wysokości ... zł. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od ww. decyzji Prezes ARiMR decyzją z dnia ... czerwca 2012 r. nr ... utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono ustalony w sprawie stan faktyczny sprawy oraz treść zastosowanych w sprawie przepisów prawa. W ocenie organu II instancji przelane na rachunek bankowy M. Ś. środki pieniężne w łącznej wysokości ... zł z tytułu przyznanych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2009, przekazane zostały bez podstawy prawnej. Dlatego też pobrane przez F. Ś. z konta zmarłego M. Ś. płatności w łącznej wysokości ... zł pobrane zostały nienależnie. W konsekwencji zdaniem organu F. Ś. zobowiązany jest do zwrotu całej kwoty nienależnie pobranych płatności. Pismem z dnia... lipca 2012 r. F. Ś. wniósł do tut. Sądu skargę na ww. decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., iż nie wykorzystał przedmiotowej kwoty ... zł na własne cele, lecz przekazał je w całości swojemu siostrzeńcowi M. H. następcy prawnemu gospodarstwa M. Ś., który w całości wykorzystał pobrane środki na wsparcie gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał orzeczenia wydane w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 z ze zm.;dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. Sąd z urzędu bierze pod rozwagę uchybienia skutkujące nieważnością danego aktu lub czynności. W rozpoznanej sprawie niesporne jest, że decyzją z dnia ... grudnia 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w O., uwzględniając wniosek M. Ś., przyznał mu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 r. w kwocie ... zł. Decyzja została doręczona na adres wnioskodawcy dnia ... grudnia 2009 r., a płatności przelano na wskazany przez niego rachunek bankowy dnia ... lutego 2010 r. M. Ś. zmarł dnia ... czerwca 2009 r., czyli przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania płatności. Informację o śmierci M. Ś. organ orzekający uzyskał dnia ... marca 2010 r. Następnie Agencja uzyskała informację, że przelaną na rachunek bankowy wnioskodawcy kwotę ... zł. pobrał z tego rachunku posiadający pełnomocnictwo do rachunku F. Ś. Nie budzi wątpliwości stanowisko organu orzekającego, zgodnie z którym decyzja o przyznaniu płatności wydana po śmierci rolnika do którego była adresowana, nie wywołuje skutków prawnych. Oznacza to, że przekazane na mocy tej decyzji środki pieniężne zostały przekazane bez podstawy prawnej. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy orzeczenie o obowiązku zwrotu ww. kwoty wypłaconej (poprzez przelanie na rachunek bankowy) bez podstawy prawnej mogło zostać wydane w postępowaniu administracyjnym. Jako podstawę prawną decyzji zobowiązującej F. Ś. do zwrotu na rzecz ARiMR kwoty ... zł jako "nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych" Prezes ARiMR wskazał przepis art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.; dalej: ustawa o ARiMR) oraz art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE z 2004r. nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r.; dalej: rozporządzenie 796/2004). Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o ARiMR (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Prezesa ARiMR) Prezes Agencji ustalał, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Prezesowi Agencji, jako organowi I instancji przysługiwały uprawnienia organu podatkowego określone w Ordynacji podatkowej. Natomiast przepis art. 73 ust.1 i 3 rozporządzenia 796/2004 stanowił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR stanowi podstawę kompetencyjną do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE oraz środków krajowych. Przepis ten nie stanowi podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w stosunku do osoby trzeciej, która na podstawie pełnomocnictwa pobrała z rachunku bankowego zmarłego rolnika kwotę pieniędzy odpowiadającą kwocie przelanej na ten rachunek. Przepis art. 73 rozporządzenia 796/2004 jest podstawą materialno prawną do wydania decyzji o zwrocie nienależnie dokonanej płatności, jeżeli decyzja ta jest skierowana do rolnika, który był stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie przyznania płatności lub w stosunku do osoby, która wstąpiła do tego postępowania administracyjnego w miejsce rolnika-wnioskodawcy. Przepis ten nie stanowi podstawy prawnej do wydania decyzji orzekającej o zwrocie płatności przez osobę trzecią, która nie była stroną ww. postępowania administracyjnego. F. Ś. nie był stroną stosunku administracyjnoprawnego, który był podstawą przelania na rachunek bankowy zmarłego M. Ś. kwoty ... zł. Należy podkreślić, że ARiMR, w sprawie objętej tym postępowaniem, nie dokonała na rzecz F. Ś. żadnej płatności. Jak wyżej wyjaśniono, F. Ś. pobrał z rachunku bankowego M. Ś. określoną kwotę pieniędzy, odpowiadającej wielkością kwocie przelanej uprzednio na ten rachunek przez ARiMR. Dokonanie nienależnej płatności nie jest tożsame z pobraniem przez osobę trzecią, z rachunku bankowego, na który przekazano nienależnie wypłacone środki, określonej kwoty pieniędzy, nawet jeżeli wysokość obu kwot jest taka sama. Z wyżej wyłożonych przyczyn sprawa o zwrot na rzecz ARiMR pieniędzy przelanych na rachunek bankowy nieżyjącego M. Ś., tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie może być załatwiona w drodze administracyjnej. Z tych też względów zachodzi podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Należy wyjaśnić, że przyjmuje się, iż w przepisie art.156 § 1 pkt 1 k.p.a. jest mowa zarówno o właściwości wewnętrznej jak i zewnętrznej organów, a więc rozgraniczeniu kompetencji organów administracji oraz sądów powszechnych (por. Janusz Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2004, str. 718/719, wyrok SN z dnia 21 września 1994 r., III ARN 45/94, OSNAP 1995, nr 3, poz. 29.). Z uwagi na powyższe i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 134 p.p.s.a i art. 152 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.