I SA/Po 953/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...] ; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ( [...] 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...], na podstawie art. 216 § 1 w związku z art. 201 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: "O.p."), odmówił "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na automacie poza kasynem gry. W uzasadnieniu organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na automacie o nazwie [...] nr [...] poza kasynem gry, tj. w [...] z [...] artykułami używanymi pod nazwą [...] – [...] w miejscowości [...]. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. Spółka, jako dysponent kontrolowanego urządzenia, wniosła o zawieszenie toczącego się postępowania do czasu ostatecznego i prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o rozstrzygnięcie przez Ministra Finansów w drodze decyzji charakteru gier urządzanych na symulatorze do gier zręcznościowych nr [...] w rozumieniu art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm. – dalej: "u.g.h."). Jednocześnie Spółka pismem z dnia [...] maja 2012 r. wniosła o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe prowadzone przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...]. Organ I instancji uznał, że w żadnym z dwóch wskazanych przypadków nie występuje zagadnienie wstępne, które uzasadniałoby zawieszenie postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. W zażaleniu z dnia [...] czerwca 2012 r. strona, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez uznanie, że zarówno rozstrzygnięcie przez ministra właściwego ds. finansów publicznych w drodze decyzji o charakterze przedmiotowego automatu oraz postępowanie karnoskarbowe nie stanowią zagadnienia wstępnego. Wobec przedstawionych zarzutów strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zawieszenie postępowania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej jest postępowaniem administracyjnym wszczętym na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych w trakcie przeprowadzonej kontroli. Natomiast rozstrzygnięcie, które zapadnie w sprawie karnej skarbowej, dotyczyć będzie osoby. Zatem stwierdzenie w sprawie karnej skarbowej winy lub jej braku u osoby, która prowadziła grę na automatach o niskich wygranych wbrew przepisom, nie wpływa na ustalenia dokonane przez funkcjonariuszy celnych w trakcie kontroli. W związku z tym nie sposób uznać, że rozstrzygnięcie sprawy karnej skarbowej jest zagadnieniem wstępnym w przedmiotowym postępowaniu. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu również rozstrzygnięcie Ministra Finansów o charakterze automatu nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania w sprawie. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie wystąpiło zagadnienie wstępne, a tryb przewidziany w przepisie art. 2 ust. 6 u.g.h. nie ma zastosowania. Ponadto Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu stoi na stanowisku, że nieuzasadnionym byłoby, aby każdorazowo przy prowadzeniu postępowania podatkowego, w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automacie poza kasynem gry, organ celny uzależniał podjęcie decyzji w sprawie od stanowiska Ministra Finansów odnośnie zatrzymanego automatu. W takiej sytuacji zbędne byłyby zapisy art. 2 ust. 3-5 u.g.h. definiujące gry na automatach, skoro tylko Minister Finansów miałby kompetencje do rozstrzygania w tym zakresie. Jeżeli na mocy przepisów tej samej ustawy o grach hazardowych, jak również ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), organy celne zostały upoważnione do sprawowania nadzoru i kontroli oraz wymierzania kar za naruszenia przepisów ustawy, to tym samym mają one upoważnienie do decyzyjności w tym zakresie. W przeciwnym razie, działania naczelników urzędów celnych sprowadzałyby się jedynie do technicznej czynności wydania decyzji, która w swojej treści byłaby powieleniem decyzji wydanej przez Ministra Finansów. Zdaniem organu, orzekając o wymierzeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, organ celny uzasadniając swoje stanowisko musi wykazać, że przedmiotowe urządzenie jest automatem do gry w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu wyjaśnił również, że Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] września 2011 r. wydane w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku Spółki z o.o. "[...]" z dnia [...] lipca 2011 r. o wydanie na podstawie art. 2 ust. 6 u.g.h. decyzji rozstrzygającej, czy gry urządzane m.in. na symulatorze do gier zręcznościowych [...] nr [...], są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 u.g.h. W skardze z dnia [...] października 2012 r. zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez wadliwe zastosowanie norm zawartych w tym przepisie, tj. odmowę zawieszenia postępowania, pomimo że prawomocne rozstrzygnięcie postępowania karnego skarbowego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] jest w niniejszej sprawie prejudykatem, - art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez wadliwe zastosowanie norm zawartych w tym przepisie, tj. odmowę zawieszenia postępowania, pomimo wystąpienia w sprawie wstępnego zagadnienia prawnego, które podlega rozstrzygnięciu innego organu, - art. 2 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że decyzja Ministra Finansów rozstrzygająca o charakterze gier na spornych urządzeniach nie będzie miała wpływu na niniejszą sprawę, podczas gdy decyzja ta - w razie podzielenia przez Ministra Finansów przekonania skarżącego o zręcznościowym charakterze gier na wskazanych urządzeniach, w oparciu o zaoferowane przez skarżącego dowody - będzie uzasadniać brak zastosowania przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., w związku ze spornymi okolicznościami, stanowiącymi przyczynę wszczęcia postępowania. Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie o stwierdzenie w całości jego nieważności, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zdaniem skarżącej wnioski o zawieszenie postępowania są zasadne. W uzasadnieniu skargi skarżąca argumentowała, że jest rzeczą bezsporną, że organy dochodzeniowo-śledcze dysponują nieporównywalnie szerszym wachlarzem możliwości w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego w stosunku do organów podatkowych, co wynika chociażby z celów stawianych postępowaniu karnemu jakim są ujęcie sprawcy i sprawiedliwe jego osądzenie w sytuacji, gdy ustalenia w zakresie znamion czynu oraz winy sprawcy nie budzą jakichkolwiek wątpliwości, które przecież zawsze należy tłumaczyć na korzyść oskarżonego stosownie do naczelnej zasady procesowej rządzącej postępowaniem karnym "in dubio pro reo". Wskazaną przewagę w zakresie dowodzenia dostrzegł również sam ustawodawca, poprzez umożliwienie na mocy art. 181 O.p., wprowadzania do postępowania podatkowego materiału dowodowego utrwalonego w postępowaniu karnym, odstępując tym samym od zasady bezpośredniości na korzyść dyrektywy nakazującej rozpatrzenie sprawy w oparciu o prawdziwe ustalenia faktyczne dokonane na podstawie wszechstronnie i wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, gdyż podstawą rozstrzygnięć mogą być jedynie okoliczności faktyczne polegające na prawdzie rzeczywistej, nie zaś prawdzie formalnej, narzuconej przez domniemania faktyczne lub prawne. Nie zachodzi prymat postępowania administracyjnego (podatkowego) nad toczącym się równolegle postępowaniem karnym-skarbowym o ten sam czyn. Tożsamość znamion w zachowaniu sankcjonowanym w postępowaniu administracyjnym oraz penalizowanym w postępowaniu karnym skarbowym może przesądzać w indywidualnie oznaczonej sprawie i stosownie do jej okoliczności o konieczności wstrzymania się z rozpoznaniem sprawy do czasu wydania rozstrzygnięcia na gruncie sprawy karnej lub karnej skarbowej, a to z uwagi na przywileje dowodowe postępowania karnego i ryzyko związane z rozpatrzeniem sprawy administracyjnej w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Rozstrzygnięcie sprawy wszczętej przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] na podstawie przepisu art. 89 ust. 1 u.g.h. możliwe jest po dokonaniu ustaleń, że podmiot objęty tym postępowaniem rzeczywiście urządzał gry na automatach poza kasynem gry. Kontrolerzy dokonali bezpodstawnych ustaleń, jakoby gra cechowała się rzekomym charakterem losowym i wobec powyższego jest grą na automacie, o której mowa w art. 2 ust 5 u.g.h. z czym wiąże się konieczność posiadania stosownego zezwolenia czy koncesji. Opis znamion czynu sprawcy podlegającego karze na podstawie przepisu art. 89 ust.1 pkt. 2 u.g.h. oraz opis znamion czynu z art. 107 § 1 k.k.s. są tożsame, co przesądza o tym, że ustalenie wypełnienia tych znamion w postępowaniu karnym skarbowym będzie miało bezpośrednie znaczenie dla prowadzonego postępowania administracyjnego. Z kolei Minister właściwy do spraw finansów publicznych ma do czynienia z zagadnieniem wstępnym, ponieważ ma rozstrzygnąć kwestię charakteru gier urządzanych na wspomnianym automacie. W opinii skarżącego opartej na wyroku z 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 519/11, zagadnienie wstępne to zagadnienie materialnoprawne. Treścią takiego zagadnienia może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku, zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne, od rozstrzygnięcia których uzależnione jest rozpatrzenie sprawy administracyjnej. Wobec tego nałożenie kary pieniężnej na mocy art. 89 u.g.h. przez właściwy organ powinno być poprzedzone uzyskaniem rozstrzygnięcia Ministra Finansów, co do oceny danej gry w świetle przepisów ustawy o grach hazardowych. Skarżąca podniosła, że w świetle domniemania racjonalności ustawodawcy niedopuszczalnym jest przyjęcie, że Dyrektor Izby Celnej w postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, może samodzielnie rozstrzygać, czy gry te są grami na automatach w rozumieniu ustawy. Jest to bowiem kompetencja zastrzeżona w ustawie wyłącznie dla ministra właściwego ds. finansów publicznych. Strona skarżąca nie podzieliła stanowiska, że skoro ustawa o Służbie Celnej nadała funkcjonariuszom celnym szereg uprawnień kontrolnych, to znaczy, że posiadają oni również uprawnienie, aby móc stwierdzić, czy na danym urządzeniu urządza się gry, które podlegają przepisom ustawy o grach hazardowych. Spółka podważyła również posiadanie przez funkcjonariuszy celnych kompetencji oraz wiedzy specjalnej do badania symulatorów gry oraz automatów do gier hazardowych pod względem ewentualnego spełniania przez nie warunków określonych w ustawie o grach hazardowych. Ponadto skarżąca poinformowała, że złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Ministra Finansów z dnia 25 kwietnia 2012 r. wydane w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku Spółki z dnia [...] lipca 2011 r. Tym samym postępowanie w sprawie wydania decyzji przez Ministra Finansów w zakresie wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2011 r. nie zostało ostatecznie zakończone. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Pismem procesowym z dnia [...] grudnia 2012 r. Spółka wniosła o zawieszenie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego skierowanego przez WSA w Gliwicach w dniu 21 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1979/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W rozpatrywanej sprawie rozbieżność stanowisk stron sprowadza się do ustalenia, czy postępowanie z wniosku skarżącej Spółki z dnia [...] lipca 2011 r., które toczyło się przed ministrem właściwym do spraw finansów publicznych w kwestii rozstrzygnięcia w drodze decyzji, czy gry urządzane na przedmiotowych urządzeniach do gier są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 u.g.h., stanowi zagadnienie wstępne w myśl przepisów art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Ponadto kwestia sporna sprowadza się do rozstrzygnięcia czy toczące się postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej równolegle z postępowaniem karnoskarbowym o przestępstwo z art. 107 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. Nr 111 z 2007 r., poz. 765, ze zm. – dalej: "k.k.s.") może stanowić przesłankę do zawieszenia postępowania w trybie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zasadniczym elementem pozwalającym stwierdzić, czy dana przesłanka stanowi obligatoryjnie o zawieszeniu postępowania jest istnienie zależności pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Przepis art. 2 ust. 3 u.g.h. stanowi, że grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 5 u.g.h. grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Artykuł 2 ust. 6 u.g.h. stanowi, że minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga, w drodze decyzji, czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w ust. 1-5 są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy. Wykładnia systemowa art. 2 ust. 6 u.g.h. prowadzi do wniosku, że jeżeli istnieją gry lub zakłady posiadające cechy wymienione w art. 2 ust. 1–5 u.g.h., to Minister Finansów jest organem właściwym do rozstrzygnięcia, czy taka gra lub zakład są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy. Ustawodawca nie wprowadził żadnych dodatkowych przesłanek takiego rozstrzygnięcia, tym bardziej, że jest ono uzależnione od wystąpienia wątpliwości co do charakteru gry. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera postanowień, które kompetencję Ministra Finansów zawartą w art. 2 ust. 6 modyfikowałyby w ten sposób, że takie uprawnienie przyznawałyby innym organom, choćby organom celnym, które prowadzą postępowanie na podstawie ustawy o grach hazardowych. Jeżeli zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, to w pierwszej kolejności zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia jest, czy gra posiada cechy wymienione w art. 2 ust. 5. Strona złożyła wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej wskazując, że toczy się postępowanie przed Ministrem Finansów zainicjowane przez Spółkę wnioskiem z dnia [...] lipca 2011 r. o rozstrzygnięcie w drodze decyzji, czy symulatory do gier zręcznościowych są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. Postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej na skarżącą Spółkę wiąże się z urządzeniem na będącym jej własnością automacie o nazwie [...] nr [...] poza kasynem gry. Skoro ustawodawca uprawnienie do rozstrzygnięcia w drodze decyzji, czy gra jest grą na automacie przyznał Ministrowi Finansów, to wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania jest w pełni uzasadniony. Na marginesie należy zauważyć, że na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r. wydane przez Ministra Finansów w przedmiocie pozostawienia wniosku Spółki z dnia [...] lipca 2011 r. bez rozpatrzenia nie miało waloru prawomocności. W ocenie Sądu działanie Dyrektora Izby Celnej narusza art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Podkreślenia wymaga, że zagadnienie wstępne to zagadnienie materialnoprawne. Treścią takiego zagadnienia może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku, zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne, od rozstrzygnięcia których uzależnione jest rozpatrzenie sprawy administracyjnej (por. wyroki WSA w Gdańsku z 22 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 29/12 i sygn. I SA/Gd 30/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro z mocy art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, a wiążącej kwalifikacji dokonuje w drodze decyzji Minister Finansów, to nałożenie kary pieniężnej przez właściwy organ powinno być poprzedzone uzyskaniem rozstrzygnięcia Ministra Finansów, co do oceny danej gry w świetle przepisów ustawy o grach hazardowych. Tym samym ocena dokonana przez organy podatkowe musi być zgodna z oceną dokonaną przez Ministra Finansów. Wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania jest w pełni uzasadniony. Wbrew stanowisku Dyrektora Izby Celnej w rozpatrywanej sprawie podstawę do zawieszenia postępowania może stanowić prowadzone postępowanie karnoskarbowe. Sąd podziela stanowisko skarżącej w kwestii uznania za zagadnienie wstępne (w postępowaniu w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.) wcześniejszego rozstrzygnięcia postępowania karnoskarbowego. Zdaniem Sądu postępowanie karnoskarbowe, jak również jego wynik, stanowią przesłankę do zastosowania art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Istnieje bowiem zależność pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem postępowania karnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Ponownie prowadząc postępowanie organy celne winny wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku oraz rozważyć zasadność zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. do czasu prawomocnego zakończenia zarówno sprawy karnoskarbowej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...], jak również sprawy prowadzonej przez Ministra Finansów. W świetle powyższych rozważań, a także mając na względzie okoliczność, że niniejsza sprawa nie rozstrzyga kwestii merytorycznej (nie dotyczy wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry), a jedynie wpadkową (zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ), Sąd uznał za nieuzasadniony wniosek skarżącej Spółki o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.