II GSK 2051/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 331/13 w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 25 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 331/13 oddalił skargę H. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: H. Z. w okresie od maja 2000 r. do czerwca 2005 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót ogólnobudowlanych. W dniu 20 listopada 2012 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wskazując na trudną sytuację materialną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w następstwie złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] marca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2013 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia H. Z. należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od października 2003 r. do stycznia 2004 r. i listopad 2004 r. oraz umorzył postępowanie w pozostałej części. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, sytuacja majątkowa skarżącego wykluczała zaistnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: usus) niezbędnych dla umorzenia należności, świadczących o całkowitej nieściągalności należności, wobec czego przeprowadzono postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a usus i przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Organ wywiódł, że umorzenie zaległości jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne niemożliwe staje się realne wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS. Sytuację majątkową skarżącego ustalono na podstawie zgromadzonych przez organ z urzędu oraz przedłożonych przez skarżącego dokumentów, z których wynika, że skarżący nie pracuje, ani nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak uzyskuje dochody z renty rolniczej, natomiast żona zobowiązanego otrzymuje zasiłki z GOPS. Ponadto na majątek skarżącego składają się środki transportu oraz kilka nieruchomości, w związku z którymi skarżący pobiera dopłaty bezpośrednie, co potwierdzają przedłożone do akt sprawy decyzje kierownika ARiMR. Mając powyższe na uwadze ZUS stwierdził, że wobec H. Z. nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek warunkujących umorzenie zaległych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając skargę stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa a ustalony przez organ stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Wskazał, że alternatywną przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek jest sytuacja określona w art. 28 ust. 3a usus, który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, którego § 3 ust. 1 wskazuje, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności a ich uiszczenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sad pierwszej instancji stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna jest trudna, nie mniej osiąga on stały miesięczny dochód z tytułu renty oraz posiada majątek w postaci ruchomości jak i nieruchomości, co w konsekwencji wyklucza zaistnienie wskazanej przesłanki. Posiadanie majątku daje podstawę aby stwierdzić, że skarżący dysponuje środkami i jest w stanie opłacić zaległe należności bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dla siebie i rodziny. Wbrew twierdzeniom zobowiązanego, fakt że samochód figuruje na jego nazwisko, z uwagi na ulgę ubezpieczeniową ich faktycznych właścicieli, nie może być przesłanką przemawiająca za umorzeniem należności z tytułu składek, które powinno mieć charakter jednostkowy i znajdować zastosowanie jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy rzetelnie oceniły sytuację majątkową skarżącego, uwzględniając przy tym jego dochody, wydatki oraz sytuację zdrowotną jego rodziny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik z urzędu H. Z., domagając się umorzenia należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Środek prawny oparto na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego tj.: art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne względem skarżącego. W piśmie z 25 września 2013 r., stanowiącym w istocie uzupełnienie środka prawnego, pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł zarzut naruszenia prawa procesowego, to jest art. 91 § 2 ppsa, poprzez niezawiadomienie H. Z. o terminie rozprawy, jak również niezawiadomienie go o wyznaczeniu mu pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności niezbędne jest odniesienie się do zarzutu zawartego w piśmie skarżącego z 25 września 2013 r. (nadanego w UPT 23 września 2013 r.), w którym pełnomocnik H. Z. dodatkowo podniósł zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa procesowego, to jest art. 91 § 2 ppsa. W związku z powyższym zarzutem należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przypadki zostały określone w § 2 art. 183 ppsa, a której to nieważności w tej sprawie nie stwierdzono. Zgodnie z art. 177 ppsa termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 30 dni, licząc od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przy czym, jeżeli strona ma pełnomocnika, doręczenia dokonuje się do jego rąk (art. 67 § 5 ppsa). W myśl art. 176 ppsa skarga kasacyjna powinna spełniać wymogi w przepisie tym określone, do których należy wskazanie (przytoczenie) podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Wymaganie skargi kasacyjnej odnoszące się do przytoczenia podstaw kasacyjnych należy do tzw. wymagań szczególnych, które nie podlegają sanacji, które nie mogą być uzupełniane, a już w żadnym przypadku nie mogą być zgłaszane po upływie terminu z art. 177 ppsa. Innymi słowy, tylko podstawy kasacyjne, a więc wskazane konkretne przepisy prawa materialnego lub procesowego przedstawione w skardze kasacyjnej w terminie 30 dni od dnia otrzymania uzasadnienia orzeczenia mogą stanowić przedmiot kontroli kasacyjnej przeprowadzonej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z art. 183 § 1 ppsa wynika, że po terminie z art. 177 ppsa do wniesienia skargi kasacyjnej strona może tylko przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, ale tylko tych, które zostały już sformułowane w kasacji. W piśmie z 25 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej dodatkowo zgłosił zarzut procesowy, który, jako przedstawiony po upływie terminu określonego w art. 177 ppsa, pozostaje poza kontrolą kasacyjną w tej sprawie. Zarzut ten nie stanowi także okoliczności wskazującej na istnienie przesłanki nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 ppsa. W ocenie NSA, nie ma oparcia w przepisach prawa również zarzut naruszenia prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie zarzuca wyrokowi naruszenie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez jego niezastosowanie. W tym zakresie skarżący nie przedstawił żadnych argumentów uzasadniających zarzut, który jest jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami i wnioskami Sądu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. prawidłowo ocenił możliwość zastosowania względem H. Z. regulacji z art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia i należy się zgodzić z tym Sądem, że w przypadku skarżącego nie zachodzi jakakolwiek przesłanka określona w szczególności w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, uzasadniająca umorzenie zaległych wierzytelności ZUS-u. Obecna sytuacja majątkowa H. Z. może uzasadniać, co najwyżej, ubieganie się o rozłożenie należności na raty, co w każdym czasie jest możliwe. Okoliczność, iż przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków, które uzasadniają umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek ubezpieczonych, nie jest ograniczony do przypadków wymienionych w pkt 1-3 ust. 1 § 3 tego aktu. Należy jednak przychylić się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a usus) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Ponadto, nie może budzić wątpliwości, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji. Reasumując zarzut naruszenia przepisów art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że przepisy te wymagają spełnienia zasadniczej przesłanki, jaką jest wykazanie niemożności spłacenia należności z tytułu składek, ze względu na stan majątkowy i rodzinny, co pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Przy badaniu powyższej przesłanki istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. Sąd I instancji stwierdzając, że okoliczność powstania zaległości w płaceniu składek nie mieści się w przesłankach z art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia, nie naruszył tych przepisów i dlatego nie mógł uwzględnić zarzutów środka prawnego. Pozostałe przesłanki odmowy umorzenia zaległości wynikające z przytoczonych wyżej przepisów prawa materialnego - ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zostały szczegółowo omówione w zaskarżonej decyzji, a następnie ocenione w zaskarżonym wyroku, który został należycie uzasadniony, a zarzuty skargi kasacyjnej nie zdołały podważyć, tak oceny stanu faktycznego, jak i prawnego rozpatrywanej sprawy. W dokonanej w zaskarżonym wyroku wykładni przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł błędów. Przepis § 3 rozporządzenia wydany na podstawie delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 28 ust. 3b usus nie odwołuje się do innych przesłanek ocennych, jakie według skarżącego stanowią niezawinione przyczyny powstania zaległości w opłaceniu składek. Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.