II SAB/Rz 46/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lipca 2013 r. sprawy ze skargi E. Ł. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej - postanawia - umorzyć postępowanie sądowe Przedmiotem skargi E. Ł. jest bezczynność Starosty Powiatu [...] w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Z uzasadnienia skargi i akt sprawy wynika, że w dniu 5 kwietnia 2013 r. E. Ł. drogą elektroniczną zwróciła się do Starosty Powiatu [...] o udostępnienie w formie pisemnej informacji publicznej na temat symboli religijnych, w szczególności krzyży w pomieszczeniach zarządzanych przez władze powiatu, reguł prawnych ich umieszczania, usuwania, poszanowania, relacji do symboli państwowych i innych znaków religijnych, jak również ewentualnych prac legislacyjnych związanych z tym tematem bądź obowiązujących aktów prawnych. Wniosek ten nie został w ocenie skarżącej załatwiony w terminie i nie doręczono jej odpowiedzi w żądanej pisemnej formie. Wobec tego zażądała zobowiązania organu do rozpoznania wniosku oraz wymierzenia grzywny w razie nieprzekazania Sądowi skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy w terminie 15 dni od dnia jej doręczenia Staroście. W odpowiedzi na skargę Starosta Powiatu [...] wniósł o jej odrzucenie. W ocenie organu skarżąca przed wniesieniem skargi nie wyczerpała dostępnych środków zaskarżenia, o których mowa w art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a ponadto w dniu 30 kwietnia 2013 r. udzielono jej stosownej odpowiedzi. W piśmie Starosty z dnia 30 kwietnia 2013 r. wyjaśniono, że w zarządzanych przez Powiat pomieszczeniach publicznych znajdują się symbole religijne religii rzymsko-katolickiej, które zostały umieszczone w latach 1989 – 1990 przez ówczesnych użytkowników obiektów. Powiat nie odnotował żadnych aktów profanacji ww. symboli, ani inicjatyw zmierzających do ich usunięcia lub umieszczenia symboli innych religii. Ponadto, na terenie Powiatu nie obowiązują akty prawne regulujące problematykę umieszczania symboli religijnych, ani nie toczą się żadne prace legislacyjne w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują prawem przewidziane środki. Uwzględniając skargę na bezczynność Sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; jednocześnie stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (por. art. 149 § 1 p.p.s.a.). Udostępnienie informacji publicznej następuje w formie czynności materialno-technicznej, wynikającej z przepisów prawa – ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.), dalej: "u.d.i.p.". Jej niepodjęcie może świadczyć o bezczynności organu, która na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z pkt 4 p.p.s.a. może stać się przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że złożenie skargi na bezczynność organu w sprawie udostępnienia informacji publicznej nie musi zostać poprzedzone wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa ani zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie (por. wyrok NSA z 15 lipca 2011 r. I OSK 667/11, z 21 lipca 2011 r. I OSK 557/10, z 23 kwietnia 2010 r. I OSK 646/10). Wobec powyższego stwierdzić należy, że wniosek organu wyrażony w odpowiedzi na skargę o odrzucenie skargi z powodu niewyczerpania przez skarżącą przed wniesieniem skargi dostępnych środków zaskarżenia nie zasługiwał na uwzględnienie. W sprawach udostępnienia informacji publicznej zasadniczo przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) nie znajdują zastosowania, w tym powołany przez Starostę art. 37 § 1 k.p.a. Skarga E. Ł. była zatem dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Badanie skarg w sprawach na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej przebiega dwuetapowo. W pierwszej kolejności Sąd zobowiązany jest ustalić, czy objęta wnioskiem skarżącego informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p., a następnie czy organ rzeczywiście nie podjął działań nakazanych prawem. Analiza żądania E. Ł. skierowana do Starosty Powiatu [...] przemawia za uznaniem, że żądane przez nią informacje stanowiły informacje publiczne. Skarżąca żądała udostępnienia informacji na temat umieszczania symbolu krzyża w budynkach urzędów i innych jednostek administracyjnych Powiatu. W literaturze podkreśla się, że symbol krzyża jest nie tylko symbolem religijnym, ale też dziedzictwa kulturowego i spójności społecznej (por. J. Szymanek, Obecność symboli religijnych w przestrzeni publicznej (w.:) Prawne gwarancje wolności sumienia i wyznania, pod. red. J. Kondratiewy - Bryzik, R. Wierszewskiego, M. Wyrzykowskiego, Warszawa 2012 r., Lex dla Sędziego i Prokuratora Plus). Natomiast budynki urzędów i innych jednostek administracyjnych obejmują przestrzeń publiczną, czyli taką, do której ma prawo dostępu każdy członek wspólnoty państwowej. Są to rzeczy w użyciu zewnętrznym administracji publicznej. Żądane przez skarżącą informacje mają charakter publiczny wobec treści art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Przepis ten należy interpretować przez pryzmat regulacji Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które nakładają na władze publiczne obowiązek zachowania bezstronności m.in. w sprawach przekonań religijnych i światopoglądowych (art. 25 ust. 2). Zagadnienie umieszczania symbolu krzyża w miejscach publicznych wiąże się bezpośrednio z realizowaniem przez władze samorządu terytorialnego gwarancji państwa świeckiego. Poruszone we wniosku skarżącej problemy nie mogą mieć charakteru niepublicznego, albowiem sposób zachowania się władz samorządowych może wpływać na postrzeganie przez społeczeństwo neutralności państwa wobec symboli religijnych (por. wyrok Wielkiej Izby ETPC w sprawie Lautsi przeciwko Włochom skarga nr 30814/06 z 18 marca 2011 r.). Obywatel ma prawo do wiedzy o tym, w jaki sposób organy samorządowe traktują sprawy religijne i światopoglądowe, i czy we właściwy sposób szanują symbolikę nie tylko religijną, ale też o wymiarze ogólnospołecznym (kulturowym, historycznym). Do takiego wniosku przekonuje także uregulowanie wyposażenia domu pomocy społecznej w miejsca kultu religijnego zgodnego z wyznaniem mieszkańca domu (zob. § 6 ust. 1 pkt 2 lit. j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r. poz. 964). Ponieważ informacja dotycząca umieszczania symboliki religijnej ma charakter publiczny czyli taki, którego nie można zawęzić do interesu oznaczonej jednostki, to niewątpliwie skarżącej służyło żądanie udostępnienia informacji publicznej w tym zakresie wynikające z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Pozostawanie w bezczynności przez podmiot obowiązany do udostępnienia informacji publicznej oznacza niepodjęcie przez ten podmiot, w terminie wskazanym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., stosownych do sytuacji czynności prawnych lub faktycznych o skutkach prawnych. Do tych czynności należy udostępnienie informacji, albo też wydanie decyzji o odmowie jej udzielenia lub decyzji o umorzeniu postępowania (zob. wyrok WSA w Krakowie z 25 października 2012 r. II SAB/Kr 122/12). Na równi z nieudostępnieniem informacji w orzecznictwie sądów administracyjnych traktuje się przedstawienie informacji innej od żądanej przez wnioskodawcę, informacji niepełnej lub nieadekwatnej do treści wniosku, co może powodować uzasadnione wątpliwości adresata co do tego, czy organ w ogóle udzielił odpowiedzi na jego wniosek (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 10 stycznia 2013 r. II SAB/Sz 51/12). Oceny bezczynności organu Sąd dokonuje według stanu faktycznego na dzień orzekania. Analizując sprawę w tym zakresie Sąd stwierdza, że Starosta w dniu orzekania bezczynny nie pozostawał. W piśmie z 30 kwietnia 2013 r. udzielono bowiem skarżącej wyczerpujących informacji w interesującej ją materii. Pismo to stanowiło czynność materialno-techniczną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., którą Starosta udostępnił E. Ł. żądanych przez nią informacji publicznych. W aktach administracyjnych znajduje się pocztowy dowód doręczenia tegopisma adresatce w dniu 6 maja 2013 r. Wprawdzie czynności tej Starosta dokonał z przekroczeniem terminu wynikającego z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., tj. 14 dni, jednak nie miało to wpływy na jej skuteczność. Żądane informacje zostały ostatecznie udostępnione, a cel skargi na bezczynność został osiągnięty przed dniem rozprawy. Wobec powyższego Sąd zobowiązany był do umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ stało się ono bezprzedmiotowe (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2008 r. I OPS 6/08). Udostępnienie żądanych przez wnioskodawcę informacji publicznych w pełnym zakresie powoduje, że Sąd nie ma możliwości zastosowania środków przewidzianych w art. 149 P.p.s.a., czyli zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności w określonym terminie.