III SA/Wa 1792/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA del. Marek Kraus, sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz G. sp. z o.o. z siedzibą w O. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na podstawie dwóch tytułów wykonawczych wydanych [...] września 2012 r. przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o nr [...] oraz nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko G. Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej jako: "Skarżąca"). W dniu 7 listopada 2012 r. Skarżąca zgłosiła na podstawie art. 33 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a.", zarzuty niespełniania przez oba te tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., t.j.: - nieprawidłowe określenie stawki odsetek przez wpisanie stawki nieaktualnej na dzień wystawienia tytułów, niepodanie wysokości odsetek naliczonych na dzień wystawienia tytułów wykonawczych oraz pominięcie okresów przerw w naliczaniu odsetek; - niepełne określenie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji, które miało polegać na wpisaniu w poz. 30 tylko numeru decyzji organu I instancji bez wskazania tego organu i bez wskazania wydanej w sprawie decyzji organu II instancji; - wystawienie tytułu wykonawczego przez osoby nieuprawnione. Postanowieniem z [...] marca 2013 r. Prezes Zarządu PFRON uwzględnił zarzut Spółki dotyczący braku wskazania okresów przerw w naliczaniu odsetek, natomiast nie uwzględnił pozostałych zarzutów. W dniu 16 kwietnia 2013 r. Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie w części dotyczącej oddalenia zarzutów błędnego wystawienia ww. tytułów wykonawczych poprzez nieprawidłowe określenie stawki odsetek, nie wskazanie wysokości odsetek naliczonych na dzień wystawienia przywoływanych tytułów wykonawczych, niepełne określenie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji oraz wystawienie tytułów przez osoby nieuprawnione. Postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r., w sprawie ostatecznego stanowiska wierzyciela, Prezes Zarządu PFRON nie uznał zarzutów Skarżącej. W uzasadnieniu, odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej stawki odsetek oraz braku wskazania wartości odsetek naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, stwierdził, że zgodnie z art. 27 u.p.e.a. tytuł wykonawczy musi zawierać treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Organ egzekucyjny egzekwując należność pieniężną musi znać jej wysokość. W tytule egzekucyjnym muszą zatem być podane wszelkie dane, pozwalające na jej ustalenie. W myśl zaś art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – dalej jako: "O.p.", zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Zgodnie z art. 51 § 1 O.p. podatek nie zapłacony w terminie jest zaległością podatkową. Odsetki nalicza się od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności zobowiązania. Ponadto organ wskazał, że wielkość stopy procentowej odsetek za zwłokę jest zmienna. Ponieważ w treści przepisu art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. użyto sformułowania stawka odsetek w liczbie pojedynczej, to w tytule nie wskazuje się wszystkich stawek odsetek obowiązujących w poszczególnych okresach od dnia powstania zaległości podatkowej, a jedną konkretną stawkę odsetek. Równocześnie przepis ten nie zawiera żadnego dodatkowego określenia, poza sformułowaniem stawka odsetek, wskazującego okres, którego ma dotyczyć stawka odsetek wpisana w tytule wykonawczym. W związku z tym, sam brak określenia kwoty odsetek na dzień wystawienia tytułu wykonawczego nie powoduje, iż tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów z art. 27 u.p.e.a. Następnie odnosząc się do zarzutu niepełnego określenia podstawy prawnej dochodzonej należności wskazał, że w przypadku, gdy decyzją ostateczną utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, niepowoływanie decyzji ostatecznej w tytule wykonawczym jako podstawy prawnej egzekucji, nie ma znaczenia prawnego dla istnienia egzekwowanego obowiązku. Powołanie zatem w tytule wykonawczym jako podstawy prawnej egzekucji decyzji nieostatecznej w sytuacji, gdy decyzja ostateczna nakłada na adresata decyzji dokładnie taki sam obowiązek, jaki nałożony był decyzją organu I instancji, utrzymaną w mocy tą pierwszą decyzją, pozostaje bez wpływu na kształt obowiązku ciążącego na adresacie decyzji obu instancji. Co więcej, organ argumentował, że przepis art. 27 § 1 u.p.e.a. nie stanowi o tym, że oprócz podania podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku należy określić organ będący jej autorem. W związku z zarzutem dotyczącym wystawienia ww. tytułów wykonawczych przez osoby nieuprawnione organ wskazał, że zgodnie z art. 49 ust 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. nr 127 poz. 721 ze zm.) – dalej jako: "ustawa o rehabilitacji", do egzekucji wpłat na PFRON, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia Prezes Zarządu Funduszu. Ponadto zgodnie z art. 53 ust 1 i 2 ustawy o rehabilitacji, Prezes Zarządu reprezentuje Fundusz na zewnątrz oraz może powoływać pełnomocników Zarządu, ustalając granice ich umocowania. Na dzień wystawienia tytułów wykonawczych osoby podpisane posiadały wymagane i ważne pełnomocnictwa. Wobec powyższego organ zarzuty Skarżącej dotyczące określenia stawki odsetek, nie wskazania wysokości odsetek naliczonych na dzień wystawienia przywoływanych tytułów wykonawczych, niepełnego określenia podstawy prawnej prowadzonej egzekucji oraz wystawienia tytułów przez osoby nieuprawnione uznał za niezasadne. Pismem z 7 czerwca 2013 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niniejsze postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że prawidłowe określenie decyzji będącej podstawą prawną egzekwowanego obowiązku nie wymaga wskazania organu, który ją wydał, a w sytuacji gdy wierzyciel posługiwał się formularzem tytułu wykonawczego czteropozycyjnego, nie miał obowiązku zliczenia odsetek na dzień wystawienia tytułu ani określenia stawki odsetek na ten dzień. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że z treści ww. rozporządzenia Ministra Finansów jednoznacznie wynika obowiązek wpisania kwoty i stawki odsetek na dzień wystawienia tytułu wykonawczego. W kwestii nieprawidłowego określenia podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku podniosła, że wpisanie w tytule jedynie numeru decyzji administracyjnej, z której obowiązek wynika, bez określenia organu, który jest jej autorem, nie jest miarodajnym oznaczeniem aktu administracyjnego i nie pozwala na jego poprawną identyfikację w sformalizowanym postępowaniu egzekucyjnym. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes PFRON podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w trybie określonym w art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) - dalej jako "K.p.a." w związku z art. 17 § 1a u.p.e.a. Stosownie do tych przepisów w przypadku wydania w pierwszej instancji postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela przez organy, dla których organem wyższego stopnia jest minister, na postanowienie to nie służy zażalenie, jednakże strona niezadowolona z postanowienia może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z uwagi na zastosowanie tych przepisów, zarówno postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez Skarżącą zarzutów, jak i postanowienie w postępowaniu odwoławczym wydał ten sam organ podatkowy – Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Z akt sprawy wynika, że postanowienie z [...] marca 2013 r. podpisane zostało przez działających z upoważnienia Prezesa Zarządu PFRON: kierownika działu Windykacji Wpłat Obowiązkowych D. G. oraz p.o. zastępcę dyrektora Wydziału Wpłat Obowiązkowych A. F. Znajdujący się w aktach egzemplarz tego postanowienia opatrzony jest także podpisem starszego specjalisty B. S. Zaskarżone postanowienie z [...] kwietnia 2013 r. podpisali natomiast z upoważnienia Prezesa Zarządu PFRON : p.o. zastępcy dyrektora Wydziału Wpłat Obowiązkowych A. F. oraz p.o. zastępcy dyrektora Wydziału Wpłat Obowiązkowych E. D. Na egzemplarzu tego postanowienia znajdują się ponadto podpisy: starszego specjalisty B. S., p.o. kierownika II Sekcji Egzekucji Administracyjnej I. W. oraz kierownika działu Windykacji Wpłat Obowiązkowych D. G. Z powyższego wynika, że w wydaniu zaskarżonego postanowienia uczestniczyły osoby, które brały udział w wydaniu postanowienia je poprzedzającego. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wyłączenie, o którym wyżej mowa dotyczy również postanowień wydanych w trybie u.p.e.a., albowiem zgodnie z zasadą określoną w art. 17 § 1 tej ustawy, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Aktualne brzmienie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 (Dz.U. z 2008 r., poz. 1539). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał na niezgodność art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 Kodeksu - w zakresie, w jakim nie wyłącza członka SKO z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku (pkt 5.3.) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika lub członka organu kolegialnego, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem wyłączenia pracownika i członka organu kolegialnego jest zapewnienie bezstronności w postępowaniu odwoławczym i jest bez znaczenia czy osoba ta brała udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, czy w tej samej instancji na mocy art. 127 § 3. Skoro prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania odwoławczego, to zgodnie z zasadą exceptiones non sum extentendae, wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika lub członka organu kolegialnego. Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 Kodeksu), trzeba oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika lub członka organu kolegialnego przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu. Jak już Sąd wskazał, z akt rozpoznanej sprawy wynika, że w wydaniu obu postanowień w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów brały udział te same osoby. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Powyższy przepis stosownie do art. 126 K.p.a. stosuje się odpowiednio do postanowień. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270) - dalej jako "p.p.s.a.", wojewódzki sąd administracyjny uchyla zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie, z uwagi na uczestniczenie w rozpatrzeniu zażalenia osób które podlegały wyłączeniu, uznać należy, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 17 § 1a u.p.e.a., dającego podstawę do wznowienia postępowania. Powyższa wadliwość zaskarżonego postanowienia uniemożliwia Sądowi ocenę jego merytorycznej prawidłowości, a tym samym odniesienie się do zarzutów skargi w tym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Na wniosek Skarżącej, Sąd zasądził na jej rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a.