I SA/Wa 1123/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego K. S. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...], sprostowanej postanowieniem Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] października 1998 r. nr [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik Miasta i Gminy S. decyzją z dnia [...] listopada 1975 r., na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), przejął na własność Państwa część gospodarstwa rolnego składającą się z dz. nr [...],[...] i [...] o pow. [...] ha, położonych w S. ([...] i [...]), stanowiące własność K. S. i ustalił wartość przejmowanej nieruchomości na kwotę [...] zł. Po rozpatrzeniu wniosków H. K. i K. S., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, uznając że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa za spłaty pieniężne. Organ wskazał, że wprawdzie w decyzji tej wskazano, że wykup gospodarstwa nastąpił na wniosek właściciela nieruchomości – K. S., a w aktach brak jest takiego wniosku, jednak ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby małż. S. kiedykolwiek kwestionowali ww. decyzję. Wobec tego decyzja z dnia [...] listopada 1974 r. uprawomocniła się i na tej podstawie należność za przejęte działki mogła być wypłacona byłemu właścicielowi. W zgromadzonej dokumentacji znajduje się ponadto kopia tej decyzji ze stemplem Banku [...] w S. z datą [...] kwietnia 1946 r. oraz stemplem "zapłacono", co świadczy o wypłaceniu należności za przejęte działki na rzecz małż. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku K. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. Organ wskazał, że w dniu wydania decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa właściciele nieruchomości, tj. L. i K. S. ukończone mieli odpowiednio [...] i [...] lata. Na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. małż. S. przekazali na własność Państwa nieruchomości o łącznej pow. [...] ha, tj. mniej niż 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a tym samym nie spełniali warunku do uzyskania renty określonego w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne. W tej sytuacji możliwe było jedynie przejęcie gospodarstwa za spłaty pieniężne, zgodnie z art. 28 ww. ustawy, co w niniejszej sprawie nastąpiło na wniosek K. S.. Organ odwoławczy podzielił przy tym pogląd organu I instancji, że samo niezachowanie się wniosku właściciela nieruchomości nie świadczy o tym, że wniosku takiego nie było, tym bardziej, że małż. S. nie kwestionowali powyższej decyzji do roku 1994 r., jak również pobrali należne im spłaty. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa decyzja wydana została bez woli właścicieli. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. S. wnosząc o jej uchylenie i wskazał, że skoro decyzja o przejęciu gospodarstwa powinna zostać wydana na wniosek rolnika, to brak takiego wniosku powinien zostać uznany za rażące naruszenie przepisu art. 28 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tą regułą Sąd uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267), powoływanej dalej jako "k.p.a.". Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestionowane decyzje zostały skierowane do osoby nieżyjącej – D. S., która zmarła w dniu [...] sierpnia 2012 r. (akt zgonu k-53 akt sądowych). W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że D. S. zmarła w dniu [...] sierpnia 2012 r. nie mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzją tego organu z dnia [...] stycznia 2013 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową, natomiast uchybienie powyższemu obowiązkowi wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd zgodnie z art. 119 pkt 1 P.p.s.a. do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia oraz ich prawidłowe adresy. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.