III SA/Gd 863/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 5 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 5 sierpnia 2013 r. Nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., przyznał M. K. świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu lekarstw i opału w wysokości 200 zł w miesiącu sierpniu 2013r.; termin wypłaty ww. świadczenia ustalono w dniu 8 sierpnia 2013r. w kasie Ośrodka; decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnianiu rozstrzygnięcia organ uznał sytuację zdrowotną wnioskującego za szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający udzielenie pomocy. Z uwagi jednak na ograniczone możliwości finansowe GOPS w N., pomoc finansowa została udzielona w kwocie niższej niż wskazana we wniosku. W odwołaniu od ww. decyzji M. K. nie zgodził się z nią i kwestionował wysokość przyznanej pomocy. Podał, że przedstawił faktury za leki na kwotę 390 zł, zaś na opał wnioskował o kwotę 1000 zł na sezon grzewczy. Natomiast kwota przyznana zaskarżoną decyzją nie jest nawet jałmużną, dlatego odmówił jej przyjęcia. Decyzją z dnia 5 września 2013r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, art. 3 ust. 4 w zw. z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy odnosząc się do dotychczasowego przebiegu postępowania stwierdził, że analizując przepisy ustawy o pomocy społecznej nie dopatrzył się naruszenia przez organ I instancji obowiązującego prawa. Wyjaśnił, że wysokość udzielonej pomocy wynika z ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka, ale także z rosnącej liczby osób i rodzin potrzebujących pomocy. Organ zwrócił też uwagę na stanowisko sądów administracyjnych, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i wspierający osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialno-bytowej. Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca otrzymał pomoc finansową w wysokości wyższej niż wysokość zasiłków celowych przyznawanych osobom w znacznie gorszej sytuacji finansowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. K. ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową zmuszającą go do zaciągania pożyczek oraz na liczne schorzenia. Podał, że przyznana mu pomoc jest jałmużną i dlatego odmówił jej przyjęcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. W piśmie z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący ustosunkował się do udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcia w oparciu o ww. kryterium należy w pierwszej kolejności wskazać, że w świetle art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności; bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z uwagi na to, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, w starszym wieku oraz samotnie gospodarującą uprawniony był do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Nie ulega nadto wątpliwości, że uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 1.256, 23 zł miesięcznie przekracza kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a wynoszące (w danym czasie) dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. Skarżącemu, co wynika z akt, przyznano decyzją Wójta Gminy z dnia 5 sierpnia 2013 r. pomoc w postaci nieodopłatnych usług opiekuńczych. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Co istotne, ustawodawca nie wyjaśnia co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka takich jak żywność, lekarstwa czy zakup opału. Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego ma jednakże charakter uznaniowy, co wynika z użytego przez ustawodawcę sformułowania "[...] może być przyznany [...]". Decyzja w tym przedmiocie podejmowana jest więc na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Nadto z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Innymi słowy, ta ostatnia norma prawna jednoznacznie wskazuje, że organy administracji nie posiadają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są opisane wyżej możliwości konkretnego ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że w przypadku braku odpowiednich środków finansowych na przyznawanie zasiłków celowych organy administracji winny dzielić posiadane środki pomiędzy wszystkie osoby ubiegające się o tę formę pomocy pieniężnej. Warto również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. (sygn. akt l OSK 624/2007, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe kwestie w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, korzystającą z pomocy społecznej zgodnie z jej celami i zadaniami określonymi w art. 2 i 3 ustawy. Świadczy o tym choćby fakt przyznania skarżącemu usług opiekuńczych, z których odpłatności został zwolniony ze względu na ponoszenie zwiększonych wydatków na leki i leczenie. Ww. okoliczności nie mogą jednakże automatycznie rzutować na treść rozstrzygnięć odnoszących się do wniosku o przyznanie pomocy finansowej na – zakup lekarstw i opału. W sytuacji, gdy organ dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązuje go art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., uznał, że uzyskiwany przez skarżącego dochód świadczy o tym, że nie jest on w ogóle pozbawiony środków do życia, uzyskuje pomoc od organu I instancji w postaci usług opiekuńczych, to w ocenie Sądu nie można w takiej sytuacji stwierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają prawo. W ocenie Sądu organy obydwu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych znając dokładnie sytuację życiową skarżącego (w następstwie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ I instancji – art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej) i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Rację ma przy tym organ odwoławczy wskazując, że w postępowaniu wszczętym na podstawie wniosku z lipca 2013 r. skarżący wykazuje swoją trudną sytuację finansową wymieniając m.in. wydatki na leki poniesione przez siebie w styczniu 2013 r., co nie miało związku z jego aktualną sytuacją finansową. W końcu, nie budzi zastrzeżeń poczyniona przez organy administracji ocena, że wobec ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej organ przyznał świadczenie w niższej wysokości niż ta, której oczekiwał skarżący. Nadto organy orzekające w sprawie prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W tym stanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.