II SA/Lu 630/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Referent Paulina Nagajek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] Wójt Gminy O. odmówił umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym — D. P. i M. P. w okresie od 1 października 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w łącznej kwocie 4851 zł. W uzasadnieniu wskazał, że rodzice mają obowiązek świadczenia na utrzymanie dzieci, które nie mogą się samodzielnie utrzymać, a trudna sytuacja materialna rodzica nie zwalnia go z tego obowiązku. Brak realizacji przez rodziców ich powinności powoduje, że ciężar utrzymania dziecka podejmuje częściowo państwo przez wypłatę zaliczki alimentacyjnej. Organ wskazał, że obowiązek alimentacyjny wobec dzieci został uchylony ugodą przed Sądem Rejonowym w L., co nie zwalnia jednak dłużnika z obowiązku zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Ponadto organ wyjaśnił, że dokonana analiza sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie pozwala na stwierdzenie, że zachodzą szczególne okoliczności w zakresie sytuacji dochodowej czy rodzinnej, które przemawiałyby za umorzeniem należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odwołaniu od przedmiotowej decyzji T. P. zwrócił się jeszcze raz o umorzenie należności w wysokości 4851 zł i wskazał, że cały czas jest pod stałą kontrola lekarza psychiatry i cierpi na przewlekłą schizofrenię paranoidalną. Podniósł, że długo przebywał w szpitalach oraz utrzymuje się z zasiłku z GOPS w W. w kwocie 389 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego — 150 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzje w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy wskazał, że po rozpoznaniu poprzedniego wniosku T. P. z dnia 17 lipca 2012r., decyzją z [...], znak: [...] Wójt Gminy O. odmówił umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wpłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym D. P. i M. P. w okresie do 1 października 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w łącznej kwocie 4851 zł. Odwołanie od tej decyzji złożył T. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowieniem z [...], nr [...] odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Tym samym decyzja z dnia [...] odmawiająca umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wpłaconej zaliczki alimentacyjnej stała się ostateczna. Kolejnym podaniem z dnia 7 marca 2013r. T. P. ponownie zwrócił się o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie od 1 października 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w łącznej kwocie 4851 zł wraz z odsetkami. W podaniu wskazał, że nie zdążył skierować odwołania w ciągu siedmiu dni po wyjściu ze szpitala i wnosi o umorzenie zadłużenia. Podniósł, że cierpi na schizofrenię paranoidalną. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji orzekł już w sprawie rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną. Obie decyzje dotyczyły bowiem odmowy umorzenia zadłużenia powstałego wskutek wpłaty zaliczki alimentacyjnej w okresie od 1 października 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w łącznej kwocie 4851 zł. Podstawa złożenia obu wniosków o umorzenie zadłużenia była ta sama - trudna sytuacja materialna i stan zdrowia strony związane z przewlekłą schizofrenią paranoidalną. Ponadto w ponownie złożonym wniosku strona zaznacza, że składa go w związku z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania od wcześniej wydanej decyzji. Wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie prowadzi więc do obejścia przepisów o terminach składania odwołań od decyzji administracyjnych oraz narusza zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Przede wszystkim należy podkreślić, że w świetle Kodeksu postępowania administracyjnego niedopuszczalne jest wydanie decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3).Tym samym – zdaniem Kolegium - zaszły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości, bowiem dotyczyło ona sprawy już poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją. T. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwestionując zaskarżoną decyzję wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r. , poz. 1228 ze zm.), a w szczególności ust. 2 art. 30 tej ustawy. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę w treści tych przepisów sformułowanie: "organ....może umorzyć...". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., I OSK 1794/10, LEX nr 1082675). Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2014r., sygn. akt IV SA/Gl 913/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. W niniejszej sprawie organ odwoławczy decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję o odmowie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji orzekł ponownie w sprawie już rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną. Obie decyzje dotyczyły bowiem odmowy umorzenia zadłużenia powstałego wskutek wpłaty zaliczki alimentacyjnej w okresie od 1 października 2006r. do 31 sierpnia 2007r. w łącznej kwocie 4851 zł. Poza tym – jak podniósł organ odwoławczy - podstawa złożenia obu wniosków o umorzenie zadłużenia była taka sama - trudna sytuacja materialna i stan zdrowia strony związane z przewlekłą schizofrenią paranoidalną. W przedmiotowej sprawie należy wskazać, że pierwsze postępowanie w sprawie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym zostało wszczęte na wniosek T.P. z dnia 17 lipca 2012r., natomiast drugie na nowy wniosek złożony w dniu 7 marca 2013r. Trzeba wskazać, że wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawsze stanowi nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnego rozstrzygnięcia. Sprawę administracyjną stanowi przewidziana w przepisach prawa materialnego i zaktualizowana na skutek zaistnienia określonych okoliczności faktycznych możliwość autorytatywnej konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot nie podporządkowany organizacyjnie temu organowi. Elementy faktyczne i prawne, które tworzą tę sprawę i jednocześnie wyznaczają jej tożsamość, mogą ulegać różnym zmianom w toku procesu jurysdykcyjnego, wobec czego do jej pełnego ukształtowania dochodzi dopiero w momencie wydania ostatecznej decyzji. Z drugiej strony - i to również warto zauważyć - zmiany przepisów oraz zdarzenia faktyczne, które mają miejsce po wydaniu aktu jurysdykcji, są już poza granicami rozstrzygniętej sprawy. Oznacza to, że kreują nową sprawę administracyjną i stanowią o możliwości podjęcia nowej decyzji stosowania prawa. Zdaniem Sądu organ każdorazowo powinien przeanalizować wniosek, a następnie aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego. Oznacza to, iż organ nie mógł umorzyć postępowania w niniejszej sprawie wszczętego wnioskiem z dnia 7 marca 2013r. z uwagi na wydanie wcześniejszej ostatecznej decyzji w tym samym przedmiocie wszczęte wnioskiem T. P. z dnia 17 lipca 2012r. Organ nie ustosunkował się zatem do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, a przecież to właśnie powinien był poczynić, mając do dyspozycji zgromadzony materiał dowodowy. Co prawda ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej, co oznacza, iż kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Ustalenie bowiem, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z tych też względów Sąd wyeliminował na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) z obrotu prawnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nie przesądzając jednocześnie wyników ponownie prowadzonego przez ten organ postępowania. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organ odwoławczy powinien rozpoznać odwołanie T. P. od decyzji organu I instancji, a następnie dokonać oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego i podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie.