II FSK 1398/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1096/13 w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 7 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznych w podatku od nieruchomości za lata 2007-2011 oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1096/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżone przez I. B. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 7 sierpnia 2013 r., w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznych w podatku od nieruchomości za lata 2007 - 2011. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, co następuje: Wójt Gminy R. ostatecznymi decyzjami z dnia 18 czerwca 2007 r., 23 lutego 2009 r., 12 lutego 2010 r. i 9 lutego 2011 r. określił M. B. i I. B. zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za poszczególne lata 2007-2011. Pismem z dnia 5 września 2012 r. M. B. wystąpił do Wójta Gminy o zmianę ww. decyzji ostatecznych na podstawie art. 254 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej "O.p.") w związku z art. 1a ust. 1 pkt 3 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz.613, ze zm., dalej: "u.p.o.l."). Wskazał, że opodatkowane tymi decyzjami działki stanowiły użytki rolne zabudowane i grunty rolne, w związku z tym nie podlegały podatkowi od nieruchomości. Poza tym budynki ze względów technicznych nie mogły być wykorzystane do działalności gospodarczej. Wójt Gminy uznając powyższe pismo za wniosek o wznowienie postępowania, w dniu 1 października 2012 r. wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2007-2011 zakończonego ww. decyzjami ostatecznymi. Następnie decyzją z dnia 29 października 2012 r., wydaną na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 O.p., odmówił uchylenia w całości przedmiotowych decyzji. Decyzja ta stała się ostateczna. Pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. I. B. wniosła o zmianę wcześniej wskazanych decyzji określających na jej rzecz oraz jej małżonka zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za poszczególne lata 2007-2011. Jako podstawę prawną podała art. 254 § 1 O.p. oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 i art. 2 ust. 2 u.p.o.l. Wskazała te same okoliczności, jak podniesione w piśmie M. B. z dnia 5 września 2012 r. Wójt Gminy postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r. odmówił I. B. wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznych w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2007-2011. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2013 r. utrzymało w mocy postanowienie organu podatkowego pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium, w rozpatrywanym przypadku okolicznością istotną, mającą wpływ na rozstrzygnięcie wniosku I. B. jest to, że w sprawie przedmiotu opodatkowania, którego wniosek dotyczy, toczyło się już podatkowe postępowanie nadzwyczajne, w którym rozpatrzone zostały wszystkie dowody i argumenty podniesione przez nią we wniosku. Nadzwyczajne postępowanie toczyło się z inicjatywy M. B. i jego skutki dotykają drugiego solidarnego podatnika, czyli I. B., bez względu na to, czy brała ona czynny udział w postępowaniu, czy nie. Celem postępowania nie był wymiar podatku, lecz wzruszenie decyzji ostatecznych. W ocenie Kolegium decydujące znaczenie dla odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku I. B., tożsamego z rozstrzygniętym decyzją ostateczną wnioskiem M. B., jest to, że przedmiotem obydwu wniosków są te same decyzje ustalające wymiar podatku od nieruchomości. W ich sprawie organ już raz wznowił postępowanie i wydał merytoryczną decyzję, która stała się decyzją ostateczną i prawomocną. Ponowne rozstrzyganie w tej samej sprawie byłoby nieważne z mocy prawa (art. 247 § 1 pkt 4 O.p.). Wniosek podatniczki dotyczy bowiem sprawy mającej charakter res iudicata. W skardze skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. We wskazanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z okoliczności faktycznych sprawy w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że organy nie rozpoznały wniosku męża skarżącej zgodnie z jego żądaniem o zmianę decyzji ostatecznych za lata 2007 -2011 na podstawie art. 254 O.p. Nie występuje zatem stan rzeczy osądzonej. Organ orzekł w innym trybie niż wskazany przez męża skarżącej, a mianowicie w trybie wznowieniowym przewidzianym w art. 240 O.p. Sąd podkreślił, iż tryb wznowieniowy przewidziany w art. 240 O.p. oraz tryb określony w art. 254 O.p. są to różne tryby procesowe wzruszenia decyzji ostatecznej - unormowane są odrębnymi przepisami O.p. i organ nie może sam decydować za stronę o treści jej żądania. Jeżeli organ miał jakąkolwiek wątpliwość co do treści żądania, mógł stronę wezwać do jego sprecyzowania. Jednak tego nie uczynił, co znajduje oparcie w aktach sprawy. Sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 16 kwietnia 2013 r. W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżyło powyższy wyrok zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchylenie postanowienia Kolegium w oparciu o błędną wykładnię niezastosowanego przez organy podatkowe art. 254 § 1 O.p. oraz pominięcie w tym kontekście przez Sąd kluczowej w postępowaniu administracyjnym, a więc i w postępowaniu podatkowym, zasady oceny intencji strony wedle treści złożonego przez nią wniosku, a nie tego, jak strona wniosek nazwała czy sformułowała; 2) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez przekroczenie granic sprawy polegające na ocenie postępowania organów podatkowych w sprawie wniosku M. B., który nie był przedmiotem postępowania w rozstrzyganej sprawie, przy czym ocena ta wpłynęła na rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik, czym Sąd po raz kolejny naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; 3) art. 134 § 2 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku de facto na niekorzyść skarżącej, ponieważ wykonanie wyroku musiałoby doprowadzić do zastosowania takiego trybu postępowania, który i tak dyskwalifikuje wniosek skarżącej, a to oznacza, że zaskarżony wyrok stwarza jedynie pozory prawidłowego zrozumienia intencji skarżącej; 4) art. 153 P.p.s.a. poprzez związanie Kolegium sprzeczną z zasadami i przepisami postępowania podatkowego oceną prawną sprawy i wskazaniem dalszego postępowania sprzecznego z intencjami i zamiarem podatnika; 5) art. 3 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku, który nie jest przejawem prawidłowej kontroli działalności administracji publicznej, bowiem Sąd nie zastosował w sposób właściwy przy ocenie zaskarżonego postanowienia obowiązujących w postępowaniu podatkowym przepisów prawa i zasad rządzących tym postępowaniem. Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w warunkach występujących w niniejszej sprawie nie występuje stan rzeczy osądzonej. Skarżąca wnioskowała o zmianę decyzji ostatecznych w przedmiocie podatku od nieruchomości za poszczególne lata 2007-2011 na podstawie art. 254 § 1 O.p. oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 i art. 2 ust. 2 u.p.o.l. Organy podatkowe dotychczas nie stosowały tego trybu nadzwyczajnego, lecz zupełnie inny, tj. tryb wznowienia postępowania określony w art. 240 O.p. Złożony bowiem przez małżonka skarżącej M. B. wniosek o zmianę ww. decyzji ostatecznych na podstawie art. 254 § 1 O.p. oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 i art. 2 ust. 2 u.p.o.l. nie został rozpoznany we wnioskowanym przez niego trybie, lecz w trybie wznowienia postępowania. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, każdy z tych trybów stanowi odrębną podstawę wzruszenia decyzji ostatecznej i żaden z nich nie może być traktowany zamiennie. Zarówno wniosek M. B., jak i wniosek I. B. zawierają precyzyjnie wyrażone żądanie zmiany ww. decyzji ostatecznych na podstawie art. 254 § 1 O.p. w związku z art. 1a ust. 1 pkt 3 i art. 2 ust. 2 u.p.o.l. Wobec tak skonkretyzowanego żądania nie było potrzeby, aby intencje wnioskodawców mógł ustalać organ w drodze interpretacji wniosku. Jeśli zaś organ miał wątpliwości, czy podatnicy świadomie sięgnęli po ten tryb, mógł tę kwestię wyjaśnić z nimi. Skoro tego nie uczynił, nie miał prawa stosować trybu nadzwyczajnego według swojego uznania. Wskazana w skardze kasacyjnej zasada, zgodnie z którą organ podatkowy ma obowiązek kierować się przy ocenie wniosku jego treścią i rzeczywistą intencją wnioskodawcy nie znajduje zastosowania, gdy strona w sposób precyzyjny, ze wskazaniem konkretnych przepisów prawa wyraża swoje żądanie, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W żadnym razie zasada ta nie uprawiania organu do zastosowania innego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej niż tryb wnioskowany w sposób wyraźny przez stronę. Przyczyną, dla której organ nie stosuje wnioskowanego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej nie może być okoliczność, iż strona poprzez jego uruchomienie nie osiągnie oczekiwanego rezultatu. Dlatego argument skargi kasacyjnej, iż "tryb z art. 254 Ordynacji podatkowej nie nadaje się do zastosowania w sprawie wniosku zarówno M. B. jak i identycznego wniosku I. B." jest nietrafny. Wynik postępowania nadzwyczajnego uruchomionego zgodnie z żądaniem strony powinien być wyrażony w akcie administracyjnym, w zależności od przyjętych rozwiązań prawnych – decyzji lub postanowieniu. Zważywszy na stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej, z całą mocą podkreślić należy, że organ podatkowy nie ma prawa decydować o tym, który z trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznej zostanie zastosowany, wbrew jasno wyrażonej woli strony. Jeśli strona wnioskuje o zastosowanie konkretnego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej, ale z uzasadnienia wniosku wynika, iż powołuje się na przesłanki właściwe innemu trybowi, organ powinien wezwać stronę do zdeklarowania się, jaki rzeczywiście tryb powinien być według niej zastosowany. Nawet więc w przypadku wątpliwości co do wnioskowanego trybu nadzwyczajnego przez wzgląd na treść wniosku, organ nie jest uprawniony do podjęcia decyzji za stronę. Za zupełnie niezrozumiały należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez przekroczenie granic sprawy polegające na ocenie postępowania organów podatkowych w sprawie wniosku M. B., który nie był przedmiotem postępowania w rozstrzyganej sprawie. Przecież to organy podatkowe uznały, że rozpatrzenie wniosku M. B. stało na przeszkodzie do rozpatrzenia wniosku I. B. i wydały postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania z jej wniosku, powołując się na powagę rzeczy osądzonej. Ażeby sprawdzić prawidłowość tego postanowienia konieczne było sięgnięcie do orzeczenia wydanego na skutek rozpoznania wniosku Mm B. W żaden inny sposób nie można było ustalić, czy wystąpiła powaga rzeczy osądzonej. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, ergo nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Zgodnie z zaleceniem Sądu pierwszej instancji organ podatkowy zobowiązany jest rozpoznać wniosek skarżącej we wnioskowanym przez nią trybie. Przed rozpoznaniem wniosku skarżącej organ podatkowy nie powinien wydawać osądów co do wyniku postępowania wszczętego tym wnioskiem, jak to czyni w skardze kasacyjnej. Organ nie powinien zapominać, że jego stanowisko może podlegać kontroli sądu, jeśli taka będzie wola skarżącej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 § 1 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.