II OSK 2033/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska ( spr.) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia NSA Bożena Popowska Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Granatowska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 466/12 w sprawie ze skargi P. F. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wpisania wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 466/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi P. F. D., uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy z dnia [...] listopada 2011 r. o odmowie wpisania wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia P. F. D. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. st. Warszawy z dnia [...] listopada 2011 r., odmawiającą wpisania na wniosek P. F. D. wzmianki dodatkowej do jego aktu urodzenia nr [...], polegającej na zastąpieniu imienia i nazwiska ojca wnioskodawcy "O. D." wpisem "A. D.". P. F. D. do wniosku dołączył przetłumaczone z języka angielskiego oświadczenie A. D. z 24 października 1957 r. o zmianie nazwiska z "O. D." na "A. D.", złożone przed urzędnikiem stanu cywilnego w Nowej Południowej Walii. Organy obu instancji rozpoznając tę sprawę ustaliły, że O. D. nie utracił do chwili swej śmierci obywatelstwa polskiego. Wskazane oświadczenie nie wywołało więc skutków prawnych na gruncie prawa polskiego. Skuteczna zmiana imienia i nazwiska byłaby możliwa tylko w trybie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U z 2008 r., nr 220, poz. 1414). O. D. do chwili śmierci nie przeprowadził administracyjnej procedury zmiany imienia i nazwiska, zgodnie z przepisami prawa polskiego, a uprawnienie do wszczęcia postępowania w tym zakresie ma charakter osobisty i niezbywalny. Organy wskazały, że skoro akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być ustalona w postępowaniu przed sądem powszechnym w trybie sprostowania aktu na podstawie art. 31 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącego zarzucił organom naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 33, 73 ust. 3 i 4 Prawa o aktach stanu cywilnego, poprzez błędne uznanie, że niedopuszczalne jest wpisanie do aktu urodzenia wnioskodawcy żądanej wzmianki dodatkowej oraz że właściwe jest w zaistniałej sytuacji sprostowanie tego aktu w postępowaniu przed sądem powszechnym. W ocenie pełnomocnika w oparciu o art. 21 ust. 1 i 2 Prawa o aktach stanu cywilnego wnioskodawca miał interes prawny w żądaniu dokonania tej wzmianki, ma bowiem poświadczone posiadanie obywatelstwa polskiego i nie może skutecznie wystąpić bez tej wzmianki o wydanie polskiego paszportu. Pełnomocnik podkreślił także, iż w sprawie tej nie byłaby właściwa droga sprostowania aktu urodzenia przed sądem powszechnym, bowiem transkrybowany akt urodzenia wnioskodawcy w chwili jego sporządzania ([...] czerwca 1956 r.) zawierał prawidłowe dane osobowe ojca wnioskodawcy. Dopiero w okresie późniejszym – 24 października 1957 r. - ojciec wnioskodawcy dokonał zmiany swych danych osobowych. Stąd też w akcie małżeństwa skarżącego, sporządzonym [...] stycznia 1981 r. w Australii wpisano już nowe dane osobowe jego ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Sąd stwierdził, iż wskazany przez organ odwoławczy art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego nie znajdował w tym stanie faktycznym zastosowania, bowiem w chwili sporządzania aktu urodzenia wnioskodawcy ([...] czerwca 1956 r.) spisany dokument prawidłowo odzwierciedlał stan faktyczny, uwidaczniając noszone wówczas przez ojca wnioskodawcy imię i nazwisko (O. D.). Nie doszło zatem do błędnego sporządzenia lub nieścisłego zredagowania aktu urodzenia wnioskodawcy w rozumieniu art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego. Sąd wskazał, że dane osobowe ojca skarżącego uległy zmianie w okresie późniejszym, gdyż nieco ponad rok po urodzeniu się wnioskodawcy (24 października 1957 r.) ojciec skarżącego dokonał zmiany imienia i nazwiska, o czym świadczy sporządzone w języku angielskim, przetłumaczone oświadczenie A. D. o zmianie nazwiska z "O. D." na "A. D.", złożone przed urzędnikiem stanu cywilnego w Nowej Południowej Walii. W wyniku złożenia tego oświadczenia doszło do skutecznej zmiany danych osobowych wnioskodawcy w świetle prawa australijskiego. Ojciec wnioskodawcy najprawdopodobniej nie był zainteresowany, by zmiany tej dokonać w sposób skuteczny także w świetle prawa polskiego. Przez resztę życia spędzonego w Australii występował pod nazwiskiem "A. D.". Sąd stwierdził, iż skarżący będący jego synem, występując o paszport polski, jako posiadający poświadczenie posiadania obywatelstwa polskiego wywiedzione od obywatelstwa posiadanego przez ojca, ma interes prawny w wykazaniu, iż ojciec po jego urodzeniu zmienił dotychczasowe dane osobowe i jako "A. D." figurował do końca swego życia. Przepis art. 21 Prawa o aktach stanu cywilnego wyraźnie stanowi, że wystąpienie - po sporządzeniu aktu stanu cywilnego - zdarzeń mających wpływ na jego treść lub ważność skutkuje wpisaniem do aktu zmian z nich wynikających w formie wzmianki dodatkowej. Podstawą do takiego wpisu są m. in. odpisy z akt stanu cywilnego. W rozpatrywanej sprawie skarżący okazał taki akt sporządzony w formie oświadczenia woli złożonego przez jego ojca przed urzędnikiem stanu cywilnego w Nowej Południowej Walii w dniu 24 października 1957 r. Powołanie się na wyłączność dowodową aktów stanu cywilnego, wynikającą z art. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego nie może prowadzić do zanegowania mocy dowodowej zagranicznych aktów stanu cywilnego, jako obcych dokumentów urzędowych. Sąd wskazał, iż brak wpisania zagranicznego aktu stanu cywilnego potwierdzającego zmianę imienia i nazwiska przez ojca skarżącego w postaci wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia skarżącego narusza zasadę ekwiwalentności polskich i obcych urzędowych rejestracji stanu cywilnego (por. postanowienie SN z 16.03.2007 r., sygn. akt III CSK 380/06, publ. LEX 457689). Błędna jest zatem interpretacja art. 21 ust. 1 i 2 Prawa o aktach stanu cywilnego dokonana przez organy obu instancji, prowadząca do wniosków wyprowadzonych przez organ. Należy podkreślić, że moc zagranicznego aktu stanu cywilnego nie zależy od wpisania go do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcji) na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy. Jednocześnie należy zauważyć, iż art. 73 ust. 3 tej ustawy reguluje kwestię wpisania wzmianek dodatkowych lub przypisków w akcie stanu cywilnego sporządzonym w polskich księgach stanu cywilnego, ale jedynie z urzędu, uzależniając wpisanie od przysłania odpisu zagranicznego aktu stanu cywilnego w wykonaniu stosownej umowy międzynarodowej. Zapis ten nie oznacza jednakże, iż nie może dojść do takiego wpisania na wniosek osoby mającej w tym interes prawny, właściwie udokumentowany, a taki interes prawny posiada skarżący. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Wojewoda Mazowiecki, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez przyjęcie, iż zmiana imienia i nazwiska przez ojca skarżącego w świetle prawa australijskiego automatycznie skutkuje koniecznością dokonania wpisu do polskiego aktu stanu cywilnego zmiany imienia i nazwiska ojca w formie wzmianki dodatkowej w polskim akcie urodzenia syna (tj. skarżącego P. F. D.), pomimo, że nieprzeprowadzenia przez ojca – O. D. administracyjnej zmiany imienia i nazwiska w trybie przepisów ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. Nr 220, poz. 1414). Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i oddalenie skargi, a ponadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, iż ojciec skarżącego zmienił imię i nazwisko według przepisów prawa australijskiego rok po urodzeniu syna. Nie dokonał jednak za swego życia zmiany imienia i nazwiska w świetle prawa polskiego. Powyższa okoliczność, uniemożliwia – zdaniem organu – zastosowanie w tej sprawie art. 21 Prawa o aktach stanu cywilnego i wpisanie wzmianki dodatkowej do polskiego aktu urodzenia skarżącego o zmianie imienia i nazwiska jego ojca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Poniesiony przez Wojewodę Mazowieckiego zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez przyjęcie, iż zmiana imienia i nazwiska przez ojca skarżącego w świetle prawa australijskiego automatycznie skutkuje koniecznością dokonania wpisu zmiany imienia i nazwiska ojca w formie wzmianki dodatkowej w polskim akcie urodzenia syna jest niezasadny, albowiem przepis ten, wprawdzie powołany został przez Sąd I instancji, lecz nie miał w tej sprawie bezpośredniego zastosowania i nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, jeżeli po sporządzeniu aktu stanu cywilnego nastąpią zdarzenia, które mają wpływ na jego treść lub ważność, zmiany z nich wynikające wpisuje się do aktu w formie wzmianki dodatkowej. Podstawę do wpisania wzmianki, o której mowa w ust. 1, stanowią prawomocne orzeczenia sądów, ostateczne decyzje, odpisy z akt stanu cywilnego oraz inne dokumenty mające wpływ na treść lub ważność aktu (art. 21 ust. 2 ustawy). Instytucja wzmianki dodatkowej służy zapewnieniu zgodności aktu stanu cywilnego ze stanem rzeczywistym, gdy na skutek zdarzeń zaszłych po sporządzeniu aktu, a mających wpływ na jego treść, wymaga on odpowiedniego uzupełnienia. Przepis art. 21 ust. 1 powołanej ustawy jest przepisem zawierającym ogólne przesłanki do wpisania wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego. Ustawa – Prawo o aktach stanu cywilnego zawiera ponadto szereg przepisów szczególnych dotyczących wpisywania wzmianek dodatkowych do poszczególnych aktów stanu cywilnego (art. 14, art. 44 ust. 3 i 5, art. 45, art. 46 ust. 2 i 3, art. 47 ust. 1, art. 48 ust. 3, art. 51 ust.2, art. 62 ust. 5, art. 73 ust. 2-4). Takie regulacje szczególne miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z art. 73 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego na podstawie aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą wpisuje się z urzędu wzmianki dodatkowe lub zamieszcza przypiski w akcie stanu cywilnego sporządzonym w polskich księgach stanu cywilnego, jeżeli odpis zagranicznego aktu stanu cywilnego przesłano do kraju w wykonaniu umowy międzynarodowej przewidującej wzajemną wymianę aktów stanu cywilnego. Natomiast, na podstawie art. 73 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego, kierownik urzędu stanu cywilnego może wpisać wzmiankę dodatkową lub zamieścić przypisek na podstawie innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego, a niewymagającego uznania. Sąd I instancji błędnie przyjął, że oświadczenie A. D. z 24 października 1957 r. o zmianie nazwiska z "O. D." na "A. D.", złożone przed urzędnikiem stanu cywilnego w Nowej Południowej Walii jest aktem stanu cywilnego w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 2 tej ustawy, rejestracji stanu cywilnego osób dokonuje się w księgach stanu cywilnego w formie aktów urodzenia, małżeństwa oraz zgonu. Przepisy powołanej ustawy wyróżniają więc tylko trzy rodzaje aktów stanu cywilnego: akt urodzenia, akt małżeństwa i akt zgonu. Przedstawiony przez stronę dokument z 24 października 1957 r. żadnym z tych aktów stanu cywilnego nie jest. Dokument ten może być ewentualnie potraktowany jako "inny dokument pochodzący od organu państwa obcego", o którym mowa w art. 73 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego. Z ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego tej sprawy, wynika, że w chwili sporządzenia aktu urodzenia P. F. D. ([...] czerwca 1956 r.) jego ojciec posługiwał się nazwiskiem O. D. Dopiero ponad rok po urodzeniu się wnioskodawcy (24 października 1957 r.) dokonał on zmiany imienia i nazwiska na A. D., skutecznej w świetle prawa australijskiego. Co do zasady Sąd I instancji prawidłowo uznał, że do wpisania wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia syna (transkrybowanego do polskich ksiąg stanu cywilnego w 2010 r.) o dokonanej zmianie imienia i nazwiska jego ojca nie jest konieczne przeprowadzenie administracyjnej procedury zmiany imienia i nazwiska ojca w Polsce, zwłaszcza, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącego o wpisanie tej wzmianki jego ojciec już nie żył. Należy zauważyć, że skarżący wystąpił o wpisanie wzmianki dodatkowej o zmianie imienia i nazwiska ojca w swoim akcie urodzenia, a nie w akcie urodzenia ojca. Wpisanie wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia P. F. D. (transkrybowanego do polskich ksiąg stanu cywilnego w 2010 r.) nie oznacza automatycznego dokonania zmiany imienia i nazwiska jego ojca w świetle prawa polskiego. W akcie urodzenia P. F. D. pozostaje nadal wpisany jako jego ojciec O. D. Nie ulega też zmianie treść polskiego aktu urodzenia O. D. Należy ponadto zwrócić uwagę, że – jak wynika z akt administracyjnych sprawy – w transkrybowanym do polskich ksiąg stanu cywilnego w 2011 r. akcie małżeństwa P. F. D. i K. A. S. (zawartego w 1981 r.) jako ojca skarżącego wpisano A. D., a więc uwzględniono zmianę nazwiska ojca dokonaną w Australii 1957 r. Istnieje więc niezgodność w oznaczeniu ojca skarżącego pomiędzy tymi dwoma dotyczącymi go aktami stanu cywilnego wpisanymi do polskich ksiąg stanu cywilnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kierownik urzędu stanu cywilnego prowadzący ponownie postępowanie w tej sprawie powinien ocenić czy przedstawiony przez skarżącego dokument w postaci oświadczenia ojca skarżącego z dnia 24 października 1957 r. o zmianie nazwiska z "O. D." na "A. D." złożonego przed urzędnikiem stanu cywilnego w Australii spełnia wszystkie wymogi "innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego", o którym mowa w art. 73 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego. Jak wskazuje się w literaturze, tego rodzaju dokumenty podlegają badaniu z punktu widzenia następujących przesłanek: czy dotyczą zdarzenia lub czynności prawnej należących do zakresu rzeczowego polskiej rejestracji stanu cywilnego, czy w odniesieniu do obywatela polskiego obcy organ państwowy był uprawniony do wydania orzeczenia w sprawie danego rodzaju, czy orzeczenie pochodzi od organu, który w świetle prawa danego państwa jest właściwy do jego wydania, czy orzeczenie nie jest sprzeczne z polskim porządkiem prawnym i jest prawomocne, czy w odniesieniu do obywatela polskiego nie zapadło wcześniej orzeczenie organu polskiego w tym przedmiocie, czy zastosowano prawo polskie, jeżeli w sprawie danego rodzaju organ państwa obcego powinien był orzec na podstawie polskiego prawa materialnego, chyba, że stosowanie prawa miejsca orzekania nie różni się w istotny sposób od prawa polskiego (por. A. Czajkowska [w:] A. Czajkowska, E. Pachniewska; Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory dokumentów i pism, Wyd. V, Warszawa 2011, s. 258-259). Reasumując, stwierdzić należy, iż zaskarżony wyrok uchylający decyzje organów administracji obu instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Ponownie prowadząc postępowanie w tej sprawie, organ I instancji powinien dokonać oceny, czy przedstawiony przez stronę dokument z dnia 24 października 1957 r. jest "innym dokumentem pochodzącym od organu państwa obcego, niewymagającym uznania" w rozumieniu art. 73 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego, a w konsekwencji przesądzić czy na podstawie tego dokumentu możliwe jest wpisanie wzmianki dodatkowej o zmianie imienia i nazwiska ojca w transkrybowanym do polskich ksiąg stanu cywilnego akcie urodzenia P. F. D. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.