I SA/Rz 1039/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Tomasz Smoleń Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2003r. do maja 2012r. - oddala skargę- I SA/Rz 1039/13 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2013r. E.K. (dalej: zobowiązana/skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 1999 roku. W uzasadnieniu wniosku zobowiązana podała, że zgłosiła działalność gospodarczą (tłumaczenia z języka niemieckiego) w 1996 roku, a została wezwana przez ZUS do opłacenia składek dopiero w 2011 roku. W tym czasie ZUS nie poinformował jej o zmianie przepisów i konieczności opłacenia składek na ubezpieczenie. Wskazała również, że "przy rozliczaniu korzystała z porad urzędnika urzędu skarbowego". Podała, że wyrejestrowała działalność w dniu 23 maja 2012r. Do wniosku zobowiązana dołączyła pismo, w którym szczegółowo opisała swoją sytuację rodzinną i materialną. Podała, że w okresie od 1996 do 2004 roku zajmowała się ciężko chorym ojcem, po jego śmierci chorym teściem, a obecnie razem z mężem opiekują się chorymi przewlekle matkami. Zarówno zobowiązana, jak i jej mąż cierpią na szereg dolegliwości, a ponadto w 2007 roku zobowiązana uległa wypadkowi, w wyniku którego doznała urazu kręgosłupa, głowy i ręki. Zobowiązana ma dwie córki, starsza studiuje, a młodsza uczęszcza do szkoły średniej, obie córki mają dużą wadę wzroku. Podała, że sytuacja materialna rodziny jest bardzo zła, brakuje pieniędzy na leczenie, opał, jedzenie, ubrania, wakacje, wszyscy są smutni i w depresji. Zdaniem zobowiązanej, wykonywane tłumaczenia ze względu na niewielki dochód nie powinny być traktowane jako działalność gospodarcza, lecz umowa o dzieło (2010 rok - 750 zł, 2011 rok – 640 zł). Dodała, że sytuacja materialna rodziny stale się pogarsza, wraz z mężem spłacają zaciągnięte pożyczki. Ponadto, w piśmie z dnia 21 maja 2013r. zobowiązana powołała się na ważny interes osoby zobowiązanej, czyli jej i jej rodziny. Wskazała, że ubóstwo rodziny zagraża jej dalszej egzystencji, z powodu braku środków na zapewnienie potrzeb życiowych. Oświadczyła, że w domu brakuje już pieniędzy w zasadzie na wszystko, że ograniczają się coraz bardziej w zakupach żywności. Następnie, w piśmie z dnia 4 czerwca 2013r. zobowiązana dodała, że na kontynuację studiów starszej córki potrzeba 10.000 zł na samo czesne. Wskazała, że poniesione zostały już koszty przez 3 lata i byłoby dramatem, gdyby córka musiała przerwać studia, po tylu wyrzeczeniach z ich strony i nakładach finansowych całej rodziny. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2003 roku do maja 2012 roku w łącznej kwocie 33.894,20 zł, w tym z tytułu składek 21.074,20 zł i z tytułu odsetek za zwłokę 12.820,00zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sytuacji zobowiązanej brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Z poczynionych ustaleń wynika bowiem, że zobowiązana pobiera emeryturę w kwocie 1.561,14 zł brutto (1.306,64 zł netto) miesięcznie oraz korzysta ze wsparcia kasy emeryckiej w postaci zapomogi zdrowotnej (jeden raz w roku) i bonów świątecznych w łącznej kwocie 800,00 zł rocznie. Mąż zobowiązanej uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w średniej wysokości 2.057,03 zł brutto. Z wynagrodzenia dokonywane są potrącenia w kwocie193,60 zł. Miesięczny dochód w rodzinie stanowi kwotę 2.877,24 zł. Zobowiązana ma na utrzymaniu dwie córki (16 i 22 lata) i ponosi wydatki na ich kształcenie. Ponadto zobowiązana ponosi wydatki na utrzymanie domu (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki, telefon, internet) oraz zwierząt. Zobowiązana posiada comiesięczne zadłużenie w banku na kwotę 2.400,00 zł, a ponadto razem z mężem spłacają comiesięczne raty z tytułu kredytów zaciągniętych na zakup komputerów dla córek (łącznie 142 zł), sprzętu gospodarstwa domowego (57,00 zł) oraz pożyczki w zakładzie pracy męża na zakup opału (100,00 zł). Zobowiązana ponosi również comiesięczne wydatki na leczenie kwocie 186,00 zł. Opiekuje się matką, która posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Z oświadczenia zobowiązanej wynika, że odziedziczyła po zmarłym ojcu ½ domu, jednak z uwagi na brak środków finansowych nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ wykluczył wystąpienie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., nie stwierdził również przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) - dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003r. Organ wskazał, że zarówno zobowiązana, jak i jej mąż posiadają źródło dochodu, zobowiązana pobiera emeryturę, a mąż aktualnie uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, zatem istnieje możliwość prowadzenia egzekucji. Nie wystąpiła również żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, brak również okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Sytuacja zobowiązanej nie jest łatwa, niemniej brak podstaw do stwierdzenia, że stan taki ma charakter trwały. Organ podniósł, że córka zobowiązanej w niedługim czasie podejmie zatrudnienie i będzie miała możliwość utrzymania siebie, bądź odciążenia budżetu gospodarstwa domowego. Również powoływana przez zobowiązaną sytuacja zdrowotna nie może stanowić w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia, gdyż nie uniemożliwia pozyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zobowiązania. W ocenie organu, uzyskiwane przez zobowiązaną świadczenie może stanowić źródło stopniowego regulowania zaległych składek, a obecna sytuacja finansowa zobowiązanej ma charakter przejściowy i istnieje realna szansa na wyegzekwowanie zobowiązań w przyszłości, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne. Organ wskazał również na możliwość udzielenia ulgi w postaci rozłożenia należności na raty, dostosowane do możliwości finansowych dłużnika. Ponadto, organ stwierdził, że podnoszone przez zobowiązaną argumenty dotyczące błędnego lub niedostatecznego poinformowania w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podała, że ze względu na sytuację rodziną i majątkową nie jest w stanie opłacić należności, gdyż nawet ratalne spłacanie zaległości pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych życiowych potrzeb. Podniosła, że gdyby wcześniej została wezwana do opłacania składek, mogłaby zareagować, a w jej sytuacji decyzja została wydana po 15 latach od powstania zaległości. Wskazała, że opłacała składki zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, które często się zmieniały i wobec braku wezwania do opłacania składek przez ZUS, pozostawała w nieświadomości co do istnienia zaległości. Decyzją [...] września 2013r. nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Organ stwierdził, że w sprawie nadal brak wystarczających przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadnił, że nie kwestionuje faktu, że zobowiązana nie jest w stanie spłacić należności jednorazowo, niemniej jednak sytuacja finansowa rodziny, gdzie dwie osoby posiadają stały dochód, nie uzasadnia umorzenia zobowiązania, gdyż istnieje możliwość spłaty zobowiązań w dłuższym okresie. Organ podkreślił, że zobowiązana od czasu powstania zadłużenia nie podjęła próby jego spłaty w dowolnych kwotach i terminach, nie występowała również o rozłożenie spłaty zobowiązań w formie ratalnej, upatrując rozwiązania problemu długu jedynie w jego umorzeniu. Organ wskazał również, że zadłużenie może być także likwidowane w formie zajęcia świadczenia emerytalnego, które jest prowadzone sukcesywnie, zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. W ocenie organu, regulowanie zadłużenia w ww. formach niewątpliwie będzie stanowiło pewne obciążenie dla budżetu domowego, brak jest jednak przesłanek do stwierdzenia, że obciążenie to pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wykazuje, że rodzina dokonuje zakupu dóbr nie należących do grupy artykułów służących do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych (prywatne, dodatkowe studia, sprzęt elektroniczny). Zobowiązana nie wykazała również, pomimo podnoszonej przez nią trudnej sytuacji finansowej, aby korzystała z pomocy opieki społecznej lub innych źródeł socjalnych, które to stanowią wyznacznik poważniejszych problemów bytowych. Na powyższe rozstrzygnięcie E.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jego "unieważnienie". W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że ZUS nie poinformował jej o zmianie przepisów i związanej z nią konieczności opłacania składki zdrowotnej i "od 2011 roku, po 13 latach od zmiany ustawy, jest nękana o drugą składkę zdrowotną". Podniosła, iż do czasu zawiadomienie jej przez ZUS w 2011 roku, pozostawała w nieświadomości, co do istnienia zaległości. Skarżąca wskazała na trudną sytuację materialną jej rodziny, konieczność ponoszenia wydatków na utrzymanie i kształcenie dzieci oraz spłatę zaciągniętych zobowiązań finansowych. Wskazała również na konieczność sprawowania opieki nad chorymi członkami rodziny. Do skargi dołączyła informacje o warunkach życiowych i stanie finansowym rodziny, a także oświadczenia córek. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art.28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a która wiąże się generalnie z brakiem majątku i jakichkolwiek dochodów. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca kwestionowała ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego i stwierdzenie braku całkowitej nieściągalności. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Należy wskazać, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz.U. z 2013r. poz. 267 – dalej: k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca osiąga stały dochód z emerytury w kwocie 1.306,64 zł (netto). Mąż skarżącej pracuje zawodowo i osiąga z tego tytułu dochód średnio w wysokości 1.504,60 zł (netto). Ponadto, skarżąca korzysta ze wsparcia kasy emeryckiej w kocie ok.66 zł miesięcznie. Skarżąca wskazuje, że podnosi wydatki na utrzymanie, kształcenie dzieci oraz spłaca raty zaciągniętych zobowiązań finansowych. Należy jednak wskazać, że nie jest uzasadniona sytuacja, w której zobowiązana jako wydatki uzasadnione utrzymaniem rodziny wskazuje prywatne, dobrowolne zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu i koniecznością jego spłaty, jako mającego pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Powoływane przez skarżącą okoliczności, iż cierpi ona na szereg dolegliwości oraz opiekuje się chorą matką, nie mogą być podstawą do umorzenia zaległości na podstawie § 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., bowiem nie pozbawiają ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Również okoliczność, iż skarżąca pozostawała w nieświadomości, co do konieczności opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Skarżąca prowadząc działalność gospodarczą, wzięła na siebie związane z tym ryzyko, które polegało również na konieczności orientowania się w zakresie przepisów prawa dotyczących przedsiębiorców, w tym przepisów w zakresie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto, należy wskazać, że ZUS podejmując decyzję miał obowiązek uwzględnić i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.