I SA/Wa 1414/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Izabela Ostrowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania z wniosku J. K. o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm. dalej dekret). Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł J.K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] o odmowie wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Minister stwierdził, że wniosek dotyczący wydania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.) decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu może nastąpić tylko na wniosek strony. W niniejsze sprawie J. K. wywodzi swój interes prawny do wszczęcia takiego postępowania ze spadkobrania po C. K. (postanowienie Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] maja 1962 r., [...]). Oceny wymaga więc , czy C. K. legitymował się prawem własności do nieruchomości [...] w dacie przejęcia jej przez Skarb Państwa. na podstawie dekretu tj. w dacie 13 września 1944 r. W tym czasie na terenie, na którym położona była przedmiotowa nieruchomość obowiązywał Kodeks cywilny austriacki (AGBG),w szczególności § 431, który stanowił: "Do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych". Wniesienie to nazywa się wpisem hipotecznym, (intabulacją). Powołane przepisy nie straciły ważności dla oceny zdarzeń prawnych po wejściu w życie dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o i prawo księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321), na podstawie bowiem art. XXX tego dekretu dokonane przed wejściem w życie prawa rzeczowego czynności prawne, mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym. Z akt wynika, że w dniu [...] marca 1945 roku A. M. i C. K. w drodze aktu notarialnego złożyli deklarację, w której wskazali, że w styczniu 1944 r. A. M. sprzedał na własność C. K. majętność [...] objętą [...] Sądu Okręgowego w [...], jednak nie zawarli wtedy formalnej umowy sprzedaży. W świetle powyższych ustaleń organ uznał, ze skoro umowa sprzedaży została zawarta [...] marca 1945 r., zaś zezwolenie na intabulację zostało udzielone [...] października 1946 r., zatem C. K. nie mógł być właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie jej przejścia na własność Skarbu Państwa tj. w dniu 13 września 1944 r. Zdarzenia prawne, które wystąpiły po tej dacie nie mogą mieć wpływu na ocenę legitymacji procesowej J. K. Organ wskazał również, że przed zawarciem aktu notarialnego z dnia [...] marca 1945 roku, C. K. był samoistnym posiadaczem majątku [...]. Posiadacz samoistny z pewnością jest zainteresowany wynikiem postępowania o wyłączenie nieruchomości spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednakże ze względu na fakt, że posiadanie jest stanem faktycznym , a nie prawnym- może mieć jedynie interes faktyczny , który nie wystarcza do uznania takiego podmiotu za stronę w rozumieniu art. 28 kpa. Z tych przyczyn organ uznał, że J. K. ( spadkobierca C. K. ) nie posiada interesu prawnego , który pozwoliłby uznać go stronę w sprawie o stwierdzenie , że nieruchomość ziemska [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej . Zaskarżone postanowienie Wojewody [...] odmawiające wszczęcia postępowania, wydane na podstawie art. 61 a § 1 kpa , zasługuje więc na utrzymanie w mocy. J. K. na powyższe postanowienie Ministra wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając jego uchylenia oraz uchylenia postanowienia go poprzedzającego. W skardze zarzucono naruszenie: a) art. 77 w zw. z art. 80 kpa poprzez pominiecie w ocenie materiału dowodowego istotnych okoliczności ujawnionych w toku sprawy; b) naruszenie art. 28 kpa poprzez błędna wykładnię interesu prawnego skarżącego; c) naruszenie art. 138 §1 kpa poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto zgodnie z treścią art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Sąd orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Przedmiotem oceny sądu w niniejszym postępowaniu nie mógł zatem być wyciąg z księgi gruntowej dla większych posiadłości obejmujących dobra [...] złożony razem ze skargą . Dokument ten nie znajduje się bowiem w aktach administracyjnych i nie był znany organom orzekającym w sprawie. Mając na uwadze treść wyżej przywołanych przepisów należało uznać skargę za bezzasadną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r., który utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Podstawą odmowy wszczęcia postępowania stanowił przepis art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.). Przepis ten, obowiązujący od dnia 11 kwietnia 2011 r., został dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18). Wskazany przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Stosownie do treści art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Zatem z dniem 16 września 1944 r. dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Należy wskazać, że tryb orzekania przez właściwe organy administracji publicznej przewidziany w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, kiedy właściciel/współwłaściciel (bądź ich następcy prawni) nieruchomości uważał (uważają), że jego nieruchomość (nieruchomość spadkodawców) z takich czy innych względów nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w części bądź w całości. Przepis ten stanowi więc podstawę żądania przez właścicieli (ich spadkobierców) nieruchomości (jej części) przejętej na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Uzyskanie przez byłego właściciela (jego spadkobiercę) decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość bądź jej część nie podlegała działaniu dekretu rodzi skutki w sferze prawa własności. Oznacza to, że podmiot, który nie może wykazać się tytułem prawnym do nieruchomości , nie ma legitymacji do występowania z wnioskiem w tej sprawie.. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, że J. K. nie ma legitymacji procesowej, aby żądać wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia czy majątek [...] podlegał przejęciu w trybie powołanego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący zarzuca jednakże, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność C. K. Zarzutowi temu przeczy jednak treść dokumentów urzędowych znajdujących się w aktach sprawy . Przy czym kluczowe znaczenie dla sprawy ma treść umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] marca 1945 r. Z aktu tego wynika, że A. M. umowa nieformalną w styczniu 1944 r. sprzedał C. K. opisaną w paragrafie I aktu majętność [...] objętą [...] Sądu Okręgowego w [...] oraz oddał mu wszystkie stanowiące przedmiot sprzedaży nieruchomości i ruchomości w posiadanie bądź dzierżawę . Ponadto aktem z [...] marca 1945 roku A. M. uznał C. K. za właściciela majętności [...]. Jednocześnie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. z 1926 r. Nr 101, poz. 580 ze zm.) nabycie nieruchomości co do formy jak i innych warunków podlegało wyłącznie prawu miejsca, gdzie nieruchomość jest położona. Przedmiotowa nieruchomość w dniu zawarcia umowy położona była na terenie powiatu [...], a więc umowa nabycia nieruchomości musi być oceniana przez pryzmat przepisów kodeksu cywilnego austriackiego. Zgodnie z § 431 tego kodeksu do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Wniesienie to nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją). Natomiast § 433 stanowił, że "W dokumencie muszą być dokładnie wymienione osoby, które oddają i obejmują własność; nieruchomość, która ma być oddana z jej częściami składowymi; tytuł prawny oddania; dalej miejsce i czas zawarcia umowy; a nadto musi oddawca w tym samym lub osobnym dokumencie wyraźnie oświadczyć, że zezwala na intabulację". Ponadto zgodnie z § 433 kodeksu cywilnego austriackiego w dokumencie (umowie nabycia) musiały być dokładnie wymienione osoby, które oddają i obejmują własność; nieruchomość, która miała być oddana z jej częściami składowymi; tytuł prawny oddania; dalej miejsce i czas zawarcia umowy; a nadto musi oddawca w tym samym lub osobnym dokumencie wyraźnie oświadczyć, że zezwala na intabulację. Wobec powyższego jest zatem rzeczą oczywistą, że C. K. nie nabył nieruchomości w przewidzianej prawem formie w dacie 13 września 1944 r. Zatem wszystkie niejasności i sprzeczności w dokumentach archiwalnych dotyczących właściciela nieruchomości [...] ( takich jak uchwała Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] października 1946 r. , postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 1947 r. , pismo Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Oddział w [...] z dnia 5 grudnia 1947 r. ) mają charakter drugorzędny i wtórny w sytuacji ustalenia , że w dacie 13 września 1944 r. właścicielem nieruchomości [...] był A. M. Dodatkowo stwierdzić należy, że w ramach badania kwestii dopuszczalności wszczęcia postępowania organ nie rozstrzyga sporów dotyczących praw do nieruchomości ani nakładów poniesionych na nieruchomość cudzą . Z powyższych przyczyn za trafne należy uznać stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o braku legitymacji skarżącego J. K. do domagania się ustalenia, że przedmiotowy majątek nie podlegał pod zakres przepisów o reformie rolnej. Tym samym zachodziła konieczność skorzystania przez organ z regulacji zawartej w art.61a § 1 k.p.a., a jednocześnie brak jest podstaw, by dokonywać oceny merytorycznej zgłoszonego żądania . W tej sytuacji nie można również skutecznie podnosić zarzutów związanych z niedostatecznym zebraniem materiału dowodowego, a tym samym naruszenia przepisów proceduralnych, jak art. 77 i 80 k.p.a. Reasumując stwierdzić należy, iż J. K. nie ma legitymacji do bycia stroną niniejszego postępowania w sprawie wszczęcia postępowania o stwierdzenie, że nieruchomość [...] nie podpadała pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zostało bowiem wykazane, iż jego poprzednik prawny nie był byłym właścicielem tego majątku i nie może wykazać się tytułem prawnym do nieruchomości, a tylko w takiej sytuacji przysługiwałby mu przymiot strony w tym postępowaniu. Wobec przedstawionego stanu sprawy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a organy orzekające w sprawie nie uchybiły zasadom postępowania administracyjnego i w sposób wyczerpujący przedstawiły motywy podjętych rozstrzygnięć. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyrok.