VII SA/Wa 463/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi D. K. i M. K. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących D. K. i M. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygnatura akt VII SA/Wa 463/14 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. znak[...] na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2012r. Nr 933 ze zm.), art. 1 ust. 1, art. 2 lit. j rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenia (EWG) nr 295/91 (Dz. U. L 46 z 17 lutego 2004 r. str. 1) po rozpatrzeniu wniosku D. K. i M. K., o rozpatrzenie skargi na naruszenie przez [...]. z siedzibą w [...]([...]) praw pasażerów określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004/WE, dotyczących lotu z dnia [...] września 2012 r. na trasie [...]- [...] o oznaczeniu kodowym [...], stwierdził brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego. W uzasadnieniu organ wskazał, że do Urzędu Lotnictwa Cywilnego w [...]wpłynęły wnioski D. K. i M. K. o stwierdzenie naruszenia przez ww. przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) nr [...] dotyczące ww. lotu Prezes Urzędu ustalił, iż skarżący byli pasażerami lotu z dnia [...] września 2012 r. na trasie [...] – [...] z planowaną godz. startu 10.00 UTC(PL), którego obsługującym przewoźnikiem był [...]. Bezspornym było, iż przedmiotowy lot się odbył, a skarżący nie odbyli podróży. Z wyjaśnień przewoźnika wynikało, iż czas przeznaczony na procedurę przyjmowania pasażerów na pokład zakończył się zanim skarżący poddali się tej procedurze. Na podstawie danych systemu rezerwacyjnego przewoźnika ustalono, iż zostały zarezerwowane 158 miejsc pasażerskich oraz 4 miejsca dla dzieci podróżujących na kolanach dorosłych pasażerów, a dostępnych było 180 miejsc. Podróż odbyło 142 pasażerów oraz 4 dzieci. Oznacza to, iż nie doszło do nadsprzedaży rezerwacji (ang.: "overbooking"). Z uwagi na wymogi bezpieczeństwa samolot musiał wykonać start w czasie CTOT (Calculated Off-Block Time) wyznaczonym mu przez zarządzającego ruchem lotniczym. Niewykonanie startu w tym czasie powoduje, iż przewoźnik lotniczy musi wystąpić do zarządzającego ruchem lotniczym o przyznanie nowego czasu CTOT, a uzyskany nowy czas może w sposób znaczny odbiegać od planowanej godziny startu. Prezes Urzędu dalej wskazał, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 stanowi, iż rozporządzenie to przyznaje, na warunkach w nim wymienionych minimalne prawa dla pasażerów. Są to sytuacje - odmowy przyjęcia na pokład wbrew ich woli; odwołania lotu; opóźnienia lotu. W myśl art. 2 lit. j rozporządzenia (WE) nr 261/2004 "odmowa przyjęcia na pokład" oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, tj. posiadają potwierdzoną rezerwację na dany lot oraz, z wyjątkiem przypadku odwołania, o którym mowa w art. 5, stawią się na odprawę pasażerów, zgodnie z wymogami i w czasie określonym uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego, organizatora wycieczek lub autoryzowane biura podróży, lub, jeżeli czas nie został określony, nie później niż 45 minut przed ogłoszoną godziną odlotu; lub bez względu na przyczynę zostali przeniesieni przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek z lotu, na który mieli rezerwacje, na inny lot, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Z ogólnych warunków przewozu przewoźnika stanowiących integralną część umowy przewozu wynika, iż na pasażerach ciąży obowiązek stawienia się w bramce wejściowej do samolotu nie później niż 30 minut przed planową godziną odlotu. W ocenie Prezesa Urzędu nie budzi wątpliwości, iż pasażerowie nie stawili się w bramce wejściowej do samolotu w czasie określonym w ogólnych warunkach przewozu przewoźnika. Ocenę tę wywiedziono z faktu, że nie było nadsprzedaży rezerwacji i nie istniał żaden racjonalny powód, w którym przewoźnik byłby zainteresowany w nieodbyciu przez część pasażerów podróży lotniczej. Prezes Urzędu jednocześnie zauważył, iż w interesie społecznym leży realizacja przewozów w szczególności zbiorowych w zgodnie z przewidzianym rozkładem. Opóźnienie lotu jedynie z tego powodu, iż pasażer tego lotu nie dołożył należytej staranności przy stawieniu się do w bramce wejściowej do samolotu w czasie określonym uprzednio na piśmie, stanowiłoby naruszenie tego interesu, a także bezpośrednio godziłoby w interesy tych pasażerów, którzy we właściwym czasie stawili się do wejścia na pokład. D. K. oraz M. K. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Prezesa Urzędu z dnia [...] lipca 2013 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiono o uchylenie decyzji w całości, ponieważ zdaniem skarżących wbrew stanowisku przyjętemu w decyzji nie jest prawdą, iż czas przeznaczony na procedurę przyjmowania pasażerów na pokład zakończył się zanim strony skarżące poddały się tej procedurze. Skarżący stali w kolejce i nie mogą ponosić odpowiedzialności za powolne obsługiwanie pasażerów w czasie ich przyjmowania na pokład. Nie było tak, aby spóźnili się na odprawę, cały czas byli obecni i stali pod koniec kolejki celem przyjęcia na pokład. Przewoźnik nie wykazał faktu ich spóźnienia, np. przez zeznania osób dokonujących przyjęcia na pokład, czy też przez nagranie z monitoringu. Zarzucili organowi bezkrytyczne zawierzenie wyjaśnieniom przewoźnika wbrew ciążącemu na nim ciężarowi dowodowemu. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1, art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 lit. j w związku z art. 4 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że odmowa przyjęcia na pokład, zgodnie z art. 2 lit. j rozporządzenia oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, tj. posiadają potwierdzoną rezerwację na dany lot oraz, z wyjątkiem przypadku odwołania, o którym mowa w art. 5, stawią się na odprawę pasażerów, zgodnie z wymogami i w czasie określonym uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego, organizatora wycieczek lub autoryzowane biura podróży, lub, jeżeli czas nie został określony, nie później niż 45 minut przed ogłoszoną godziną odlotu; lub bez względu na przyczynę zostali przeniesieni przez przewoźnika lotniczego lub organizatora wycieczek z lotu, na który mieli rezerwacje, na inny lot, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest uzasadniona w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Ze skargi wynikało że, pasażerowie przybyli na lotnisko i weszli do strefy odlotów, ustawili się w kolejce do wejścia do samolotu jednak, przy bramce, uzyskali informację, że odprawa jest zakończona. Pasażerowie twierdzili, że odmówiono im wejścia na pokład i domagali się zwrotu kosztu biletów oraz odszkodowania. W odniesieniu do tych twierdzeń organ wskazał, że zgodnie z art. 205b ust. 5 ustawy - Prawo lotnicze, ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub opóźnienia lotu, obciąża przewoźnika lotniczego. Ta zasada proceduralna, jak wynika wprost z ww. przepisu, odnosi się do konieczności udowodnienia przez przewoźnika, że uprawnienia z rozporządzenia przyznane pasażerom nie zostały naruszone. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika pasażerów, na przewoźniku lotniczym nie spoczywa ciężar udowodnienia, że pasażer nie stawił się o czasie, lecz to pasażer ma udowodnić, że był o czasie na odprawie. Wynika to z art. 3 ust. 2 rozporządzenia. Dopiero jak pasażer spełni wymogi z art. 3 ust. 2 rozporządzenia tj. stawi się o czasie na odprawę z potwierdzoną rezerwacją, a przewoźnik mimo to odmówi mu przyjęcia na pokład wbrew jego woli, to na przewoźniku spoczywa obowiązek udowodnienia, że wszelkie prawa gwarantowane przepisami rozporządzenia zostały pasażerowi, któremu odmówiono przyjęcia na pokład, zapewnione. Strony zgodnie twierdziły, że w momencie gdy pasażerowie podeszli do stanowiska odpraw do samolotu, odprawa była już zakończona. Z ogólnych warunków przewozu przewoźnika, stanowiących integralną część umowy przewozu wynika, iż na pasażerach ciąży obowiązek stawienia się w bramce wejściowej do samolotu nie później niż 30 minut przed planową godziną odlotu. Nie wiadomo kiedy pasażerowie zgłosili się do bramki do samolotu. Wiadomo jednak z depeszy przedłożonej przez przewoźnika, że samolot wystartował o czasie tj. o 10:00 i były wolne miejsca w samolocie. W ocenie Prezesa Urzędu istnieją poważne wątpliwości, czy pasażerowie stawili się w bramce wejściowej do samolotu w czasie określonym w ogólnych warunkach przewozu przewoźnika. Nie było nadsprzedaży rezerwacji i nie istniał żaden racjonalny powód, by przewoźnik uniemożliwił odbycie przez część pasażerów podróży lotniczej. Opóźnienie lotu jedynie z tego powodu, iż pasażer nie dołożył należytej staranności przy stawieniu się do w bramce wejściowej do samolotu odpowiednio wcześnie do odprawy i w czasie określonym uprzednio na piśmie, bezpośrednio godziłoby w interesy tych pasażerów, którzy we właściwym czasie stawili się do wejścia na pokład. Mając to na uwadze Prezes Urzędu utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli D.K. i M. K.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie: - art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 lit. j i art. 1 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie [...] polegające na uznaniu, iż skarżący nie stawili się w wyznaczonym czasie celem poddania się procedurze przyjęcia na pokład i w efekcie uznaniu, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisów rozporządzenia względem skarżących; - art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 7, 8 i 9 rozporządzenia WE polegające na uznaniu, iż brak jest podstaw do jego zastosowania w sytuacji, gdy przewoźnik miał uzasadnione powody, by przewidywać odmowę przyjęcia na pokład w związku z brakiem możliwości przyjęcia skarżących na pokład w wyznaczonym czasie oraz uznaniu, iż przewoźnik nie miał obowiązku wypłaty odszkodowania zgodnie z postanowieniami rozporządzenia WE; 2) prawa procesowego mające istotny wpływa na wynik sprawy poprzez naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. i art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1 i art. 205b ust. 5 ustawy prawo lotnicze oraz w zw. z art. 3 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 1 i 3 i art. 2 lit. j rozporządzenia WE - poprzez stwierdzenie braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego i w efekcie nieuchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. oraz błędne utrzymanie jej w mocy, pomimo istnienia do tego podstaw; - art. 7, 77, 78 § 1 i 80 w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. i art. 205b ust. 5 prawa lotniczego - poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, skutkujące niewyjaśnieniem całokształtu okoliczności stanu faktycznego w sprawie i wydaniem błędnej decyzji oraz z naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez odmowę wiarygodności wyjaśnieniom skarżących i bezpodstawne uznanie prawdziwości wyjaśnień przewoźnika oraz nieuwzględnienie wskazywanych przez skarżących dowodów mających znaczenie dla sprawy; - art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. - poprzez sporządzenie niepełnego i wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia oraz niewyjaśnienie w uzasadnieniu powodów nieuznania wyjaśnień Skarżących za wiarygodne i odmówienia im mocy dowodowej. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Dokonując kontroli zakwestionowanego rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzją jak i decyzja ją poprzedzająca, podjęte zostały z naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie zaskarżona została decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdzającą brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Skarżący podnieśli, że naruszone zostały ich prawa z uwagi na to, iż nie odbyli podróży lotem, na który wykupili bilety. Czas przeznaczony na procedurę przyjmowania pasażerów na pokład zakończył się zanim skarżący poddali się tej procedurze. Należy zauważyć, iż stan faktyczny sprawy i powody dla których ww. pasażerowie nie odbyli lotu, strony postępowania przedstawiają odmiennie. Skarżący wskazują, że zgłosili się do odprawy o czasie – zgodnie z przepisami, zajęli miejsce w końcu kolejki do odprawy i zanim kolejka przesunęła się, minął czas przeznaczony na procedurę przyjmowania pasażerów na pokład. Skarżący wskazują przy tym, że odprawa pasażerów prowadzana była w sposób powolny, co było powodem, iż nie dostali się na pokład samolotu. Odmienne stanowisko w tym zakresie zajął przewoźnik - to z kolei podzielił organ administracji, uznając, że skarżący zbyt późno stawili się do punktu odpraw. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do kwestii czy skarżący o czasie, tj., przez zamknięciem bramek, stawili się do odprawy przed lotem. Analizując tę kwestię należy zauważyć, że w żadnym piśmie skarżący nie podają konkretnej godziny (minut), ani nawet przybliżonego czasu w którym przybyli na lotnisko, stanęli w kolejce, czy w końcu o której godzinie zakończyła się odprawa oraz czy w czasie zamknięcia odprawy znajdowali się w kolejce bezpośrednio przed punktem odpraw, czy jeszcze były przed nimi w kolejce inne osoby oczekujące na przyjęcie. Stanowisko skarżących w tym zakresie jest co najmniej nieprecyzyjne. Jednakże okoliczność ta nie przesądza o konieczności uwzględnienia przez organ wersji strony przeciwnej. W tej sytuacji bowiem, organ zobowiązany był do wykazania większej inicjatywy w gromadzeniu materiału dowodowego, do czego zobowiązują art. 7 i art. 77 K.p.a. W okolicznościach niniejszej sprawy organ powinien wezwać skarżących do ustosunkowania się do ww. kwestii w celu sprecyzowania czasu stawiennictwa do odprawy. Podobnie jednak przedstawia się sytuacja z twierdzeniem drugiej strony – również twierdzenia przewoźnika nie są precyzyjne. Przewoźnik powołując się na okoliczność, iż w samolocie nie zarezerwowano miejsc dla większej ilości pasażerów niż przewiduje to pojemność samolotu oraz, że rejs odbył się o czasie wskazał, że pasażerowie spóźnili się na procedury związane z przyjęciem na pokład. Jednakże twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dowodami. Brak jest chociażby oświadczeń osób dokonujących odpraw tego dnia. W oświadczeniach tych powinien znaleźć się opis sytuacji, ze wskazaniem czy po upływnie przepisowego czasu na odprawę, czekały jeszcze jakieś osoby. Organ oceniając okoliczności sprawy dał bezkrytycznie wiarę wyjaśnieniom przewoźnika. Natomiast zdaniem Sądu okoliczności sprawy nie zostały należycie wyjaśnione. Można było również zwrócić się do obsługi portu lotniczego o udostępnienie monitoringu z tej odprawy, co umożliwiłoby ustalenie stanu faktycznego. Chociaż wyjaśnienia skarżących nie są precyzyjne i nie wskazuje na istotne elementy świadczące o zachowaniu procedur przyjęcia do samolotu, to jednak i stanowisko przewoźnika nie pozwala, zdaniem Sądu, na jednoznaczne przyjęcie, że faktycznie doszło do uzasadnionej odmowy przyjęcia na pokład, spowodowanej spóźnieniem. Z przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenia (EWG) nr 295/91, wynika, że rozporządzenie to ma zastosowanie pod warunkiem, że pasażerowie stawią się na odprawę nie później niż 45 min. przed planowanym odlotem. Pasażer powinien wykazać, że do odprawy zgłosił się o czasie. W niniejszej sprawie pasażerowie twierdzą że stawili się o czasie, a przewoźnik twierdzi, iż spóźnili się na odprawę. Były to zatem przeciwne twierdzenia stron postępowania, mające równoważną wartość dowodową. Mając na uwadze powyższe organ administracji prowadząc postępowanie administracyjne nie wyjaśnił ww. kwestii w sposób nie budzący wątpliwości. W tym kontekście postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Rzeczą organu będzie przeprowadzanie postępowania zgodnie z ww. zasadami, mając na uwadze wskazówki Sądu co do dalszego postępowania, w szczególności organ powinien ustalić, bądź podjąć próbę ustalenia, o której godzinie skarżący stawili się do odprawy i jak wyglądały okoliczności zamknięcia odprawy. Będzie to wymagało ponownego ustosunkowania się zarówno przez skarżących jak i przewoźnika do wskazanych okoliczności oraz ewentualnych działań z urzędu. Prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy organ podda rzetelnej analizie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w punktach 1 i 2 sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.