VI SA/Wa 3321/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A.S.A. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej A. S.A. z siedzibą w K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes NFZ decyzją z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. ustalającą, że M. G. podlegał w dniu [...] kwietnia 2012 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz płatnika – A. S.A. Rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...], pismem z dnia [...] maja 2013 r., zwrócił się do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym [...] M. G. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia u płatnika: A. S.A. w K. w dniu [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonych dokumentów, w dniu [...] czerwca 2013 r. wydał decyzję nr [...] ustalającą, że M. G. podlegał w dniu [...] kwietnia 2012 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz płatnika A. S.A. Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. D. Prezes Zarządu A. S.A., ul. W., [...] K., w dniu [...] czerwca 2013 r. Odwołanie zostało wniesione w terminie. Organ odwoławczy stwierdził, co następuje. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), zwanej dalej "k.c.", stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] pismem z dnia [...] maja 2013 r. znak: [...] poinformował, iż płatnik: A. S.A. w K. nie złożył zastrzeżeń do protokołu kontroli oraz do aneksu do protokołu kontroli. Ponadto wskazano, iż na podstawie dokumentów zaewidencjonowanych w systemie informatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że w dniu [...] kwietnia 2012 r. M. G. posiadał inny tytuł do ubezpieczeń społecznych zwalniający M. G. z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia. W załączeniu przesłano protokół kontroli oraz kopię umowy o dzieło zawartą w dniu [...] kwietnia 2012 r. pomiędzy M. G. a A. S.A. wraz z rachunkiem. Przedmiotem umowy było przeprowadzenie wykładu na temat: "analiza perspektyw rozwoju lokalnych telewizji".  Prezes Zarządu A. S.A. w odpowiedzi na pismo [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2013 r. poinformował, iż A. S.A. złożyła zastrzeżenia do protokołu kontroli. Ponadto wskazał, iż umowa łącząca M. G. i A. S.A. z dnia [...] kwietnia 2012 r. była umową o dzieło, której przedmiotem było przeprowadzenie wykładu obejmującego analizę perspektyw rozwoju lokalnych telewizji. Celem umów o dzieło wykreowaniu utworu - rezultatu pracy twórczej odznaczający się indywidualnością i oryginalnością. Taki charakter ma umowa zawarta z ubezpieczonym. Podkreślił, iż zakwestionowana umowa nie mogła stanowić umowy zlecenia, jak wskazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, bowiem na ich podstawie zainteresowani nie zobowiązali się do wykonania na rzecz A. S.A. czynności prawnych lecz czynności faktycznych. W odwołaniu Prezes Zarządu A. S.A. wskazał, iż zgodnie z rzeczywistą wolą stron - została zawarta umowa o dzieło. Ponadto wskazał, iż "(...) nie bez znaczenia jest także fakt, iż wykład M. G. miał charakter autorski i wyjątkowy - doprowadził bowiem do powstania i przekazania treści nowych, sformułowanych autorsko przez prelegenta". Organ odwoławczy wskazał na następujące regulacje prawne. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny jak i niematerialny, zaś sama umowa jest umową rezultatu. W judykaturze przyjmuje się, że umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług, a umowa o dzieło to umowa polegająca na wykonywaniu usług (umowa rezultatu). Kryterium pozwalającym odróżnić umowę o dzieło od umowy zlecenia jest również możliwość poddania umówionego rezultatu dzieła sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych. W związku z powyższym wypełnianie zadań w ramach przedmiotowej umowy nazwanej "umową o dzieło", tj. przeprowadzenie wykładu, którego przedmiotem była analiza perspektyw rozwoju lokalnych telewizji, nie może zostać zakwalifikowana jako umowa o dzieło, gdyż polegała ona na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Umowa ta była nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności przez M. G. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). Umowa zawarta pomiędzy M. G. a płatnikiem składek: A. S.A., nie nosi znamion umowy o dzieło, gdyż nie zobowiązywała zleceniobiorcy do wykonania ściśle określonego wytworu - dzieła. Organ przywołał także orzecznictwo sądów administracyjnych oraz powszechnych. Wskazał na wywody prawne Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. (sygn. akt IV CRN 152/00, OSNC 2001/4/63), z których wynika, iż jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Podkreślił, iż taka możliwość w przypadku spornej umowy nie istnieje, co tym samym uniemożliwia jej zakwalifikowanie jako umowy o dzieło. Organ przywołał też wyrok Sądu Najwyższego we Wrocławiu (sygn. akt: III AUa 244/12), z którego wynika, iż cykl wykładów nie może być zakwalifikowany jako dzieło, gdyż brakuje w takim przypadku rezultatu ucieleśnionego w jakiejkolwiek postaci. W szczególności takim rezultatem nie jest poziom wiedzy studentów po wykładzie. Wymagany jest natomiast wkład w postaci wysiłku umysłowego co przesądza o charakterze zawartej umowy jako umowy starannego działania. A. SA z siedzibą w K. wniosła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła naruszenie prawa procesowego – art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń co do charakteru umowy łączącej skarżącą z M. G. Nadto zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. oświadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2008 r., nr 164, poz. 1027 ze zm.) – poprzez uznanie, że M. G. podlegał w dniu [...] kwietnia 2012 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na przedstawieniu umowy zlecenia na rzecz skarżącej, podczas, gdy wykonywał on pracę na podstawie umowy o dzieło, co nie daje podstawy do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając sprawę według wyżej wskazanych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, iż skarga jest zasadna, gdyż organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ww. ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jaką płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Zgodnie z art. 627 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, a jak wynika z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej lub czynności wykonywanej w ramach świadczenia usług dla dającego zlecenie. Zgodnie z ww. definicjami umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług (umowa starannego działania), a umowa o dzieło - umowa na wykonanie (umowa skutku). Podkreślić należy, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło charakteryzuje się konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności. Słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, iż w przypadku każdej zawartej umowy decydująca jest jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniana osoba ma do wykonania, istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje. Zatem nie tyle nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. Jednakże sam fakt braku określonego dzieła materialnego bądź niematerialnego nie przesądza, w ocenie Sądu, iż z umowy automatycznie wynika podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II UK 315/10 LEX Nr 1162195; OSNP 2012/9-10/127; LEX nr 885011) postawiono następujące tezy: 1) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może - wbrew nazwie umowy - zakwalifikować pracę tłumacza języka obcego jako umowę o świadczenie usług, a nie umowę o dzieło, gdy oparta jest na długookresowym zatrudnieniu i polega na powtarzalnym wykonywaniu tłumaczeń dokumentów związanych z bieżącą działalnością firmy, za stałym (miesięcznym) wynagrodzeniem (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. w związku z art. 750 k.c.). 2) Okoliczność wykonywania umowy o współpracy mającej za przedmiot powtarzalne i takie same usługi, świadczone systematycznie, za stałym wynagrodzeniem, nie pozwala jednocześnie uznać, że są wykonywane odrębne (indywidualne) umowy o dzieło. Tłumaczenie dokumentów z języka angielskiego na polski i odwrotnie, nawet ograniczone do danej branży, nie może być w takiej sytuacji kwalifikowane jako wykonywanie oznaczonego dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Nie jest to czynność właściwa dla umowy o dzieło w sytuacji, gdy tłumacz pozostaje w gotowości do pracy, która polega na powtarzalnym tłumaczeniu dokumentów związanych z branżową działalnością firmy i za którą otrzymuje stałe (miesięczne) wynagrodzenie, a przy tym umowa trwa kilka lat. Ponadto z poglądów prawnych SN, które Sąd w niniejszej sprawie podziela, wynika, iż nie każda umowa, dająca się zakwalifikować jako umowa zlecenia, wiąże się z podleganiem obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynika to wprost z przepisu art. 66 pkt 1 ust. 1 lit. e ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym "Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: 1) osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: e) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi". Ustawodawca wśród przesłanek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu wymienionej kategorii osób wskazał, iż mają to być osoby wykonujące pracę - a zatem nie każda osoba, która wykonuje daną umowę zlecenia podlega przedmiotowemu unormowaniu. Tego rodzaju sformułowanie ukierunkowuje na te umowy zlecenia, które z uwagi na umownie określony sposób ich wypełniania noszą w sobie elementy zbliżające je do stosunku pracy. Kwestię tę doprecyzowuje i wyjaśnia stanowisko SN zawarte w ww. wyroku. Przesłankami świadczącymi o tym, że mamy do czynienia z umową zlecenia podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego są w szczególności: powtarzalny charakter umowy, stałe (periodyczne) wynagrodzenie, nadto - długotrwały stosunek łączący strony umowy. W kontrolowanej sprawie umową, którą strona zakwalifikowała jako umowa o dzieło, co spotkało się z dezaprobatą organu, była umowa z dnia [...] kwietnia 2012 r. zawarta pomiędzy M. G. a A. S.A. Przedmiotem umowy było przeprowadzenie wykładu na temat: "analiza perspektyw rozwoju lokalnych telewizji". Nie można podzielić poglądu organu, iż brak "zmaterializowanego" rezultatu umowy przesądza o zakwalifikowaniu jej jako umowy starannego działania – a zatem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Przeciwnie – jednorazowy charakter czynności (wykładu autorskiego) wskazuje na jej cechy zbliżające do umowy o dzieło, w myśl wyżej wskazanych poglądów orzecznictwa. W toku powtórnie prowadzonego postępowania organ podejmie stosowną decyzję po prawidłowym zakwalifikowaniu prawnym charakteru przedmiotowej umowy, z uwzględnieniem poglądów zawartych w niniejszym wyroku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...]OWNFZ na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) ppsa. Wstrzymanie wykonalności decyzji nastąpiło na mocy art. 152 ppsa, zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania – na mocy art. 200 ppsa.