II SO/Op 44/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie wypłaty kosztów odwoławczych postanawia: ustanowić J. M. adwokata. J. M., złożyła osobiście w dniu 5 czerwca 2014 r. wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o przyznanie prawa pomocy. Z treści wniosku wynika, że J. M. domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, w związku z wydanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...], stwierdzającym niedopuszczalność odwołania. W ocenie wnioskodawczyni, zawiłość sprawy powoduje konieczność skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadniając wniosek oświadczyła także, że jest osobą żyjącą w niedostatku i ubóstwie, utrzymującą się jedynie ze środków pomocy społecznej i dlatego nie w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Podała, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe, wynajmuje lokal socjalny o powierzchni 29 m², uzyskuje dochód z tytułu zasiłku celowego i okresowego ze środków pomocy społecznej, nie określając jednakże ich wysokości. Z odpisu kwestionowanego przez J. M. postanowienia z dnia 23 kwietnia 2014 r., doręczonego do tut. Sądu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wynika, że orzeczenie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Uchwałą z dnia 10 września 2013 r., Nr [...] Rada Miejska w Nysie rozpatrzyła skargę J. M. na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, uznając ją za bezzasadną. Pismem z dnia 2 grudnia 2013 r. J. M., ustanowiona kuratorem M. M., zwróciła się o wypłatę kosztów odwoławczych w sprawie realizacji uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w Nysie z dnia 10 września 2013 r. na okoliczność czynności, znak [...]. Wskazała, że nawiązując do pisma z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...], wnosi o wypłacenie jej kosztów sądowych w wysokości 500 zł tytułem czynności odwoławczych. W piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r., nr [...] Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, w odpowiedzi na powyższy wniosek, poinformował J. M., że brak jest podstaw prawnych do wypłacenia kosztów odwoławczych. W powyższym piśmie organ wskazał, że skarga rozpatrzona przez Radę Miejską w Nysie dotyczyła spraw formalnych, a M. M. nie doznał z tego tytułu żadnych ujemnych skutków finansowych. Nie godząc się z argumentacją organu, J. M. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, a organ ten, postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...], będącym przedmiotem niniejszego postępowania, stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania. Pismem z dnia 3 lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez złożenie wyjaśnień i dokumentów, a mianowicie przez: - szczegółowe wymienienie rodzajów uzyskanej w okresie ostatnich 3 miesięcy (tj. maj, czerwiec, lipiec 2014 r.) przez wnioskodawczynię, od Państwa pomocy społecznej, a w przypadku środków finansowych – określenie wysokości tejże pomocy; - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, tj. maj, czerwiec i lipiec 2014 r.; - przedłożenie specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego mieszkania (np. opłata za czynsz, za energię elektryczną, za gaz, za wywóz nieczystości), a także specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie i członków gospodarstwa domowego (np. koszty wyżywienia, wydatki na zakup lekarstw i leczenie, koszty zakupu ubrania i środków czystości, itp.); - wyjaśnienie czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy osób trzecich, w tym męża, a jeżeli tak wezwano do wykazania rodzaju i wysokości uzyskiwanej pomocy oraz do przedłożenia stosownych dokumentów to potwierdzających; - w przypadku gdy wnioskodawczyni pozostaje na utrzymaniu osób trzecich – wezwano do wskazania źródła i wysokości dochodów ww. osób; - wyjaśnienie czy wnioskodawczyni podejmuje próby zarobkowania, wobec ukończenia szkoleń w ramach aktywizacji zawodowej (w tym szkolenia z zakresu florystyki). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 14 lipca 2014 r. J. M. oświadczyła, że nie dysponuje żadnymi rachunkami bankowymi, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i nie nabyła prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Środki na utrzymanie siebie i mieszkania czerpie z Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie. Z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, od dnia zawarcia związku małżeńskiego, nie podejmuje pracy w ramach zatrudnienia, a mąż nie płaci jej za tę pomoc. Oświadczyła także, że raz dziennie w dni robocze wydawany jest jej gorący posiłek, a w dni wolne od pracy -suchy prowiant. Wysokość uzyskiwanego zasiłku okresowego wyniosła odpowiednio: 228,59 zł od dnia 1 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r.; wysokość dodatku mieszkaniowego wraz z ryczałtem za zakup opału wypłacanego przez OPS Nysa bezpośrednio na konto administratora – 74,56 zł miesięcznie. Podała, że ponosi koszty utrzymania: czynsz mieszkaniowy – 56,24 zł, wywóz odpadów komunalnych – 8 zł, opłata za energię elektryczną – 10 zł w maju 2014 r., a w lipcu – 118,32 zł, opłata do karty telefonu – 30 zł. Stwierdziła, że przypuszczalnie jest jej wypłacany dodatek mieszkaniowy w wysokości 50% jego wartości, który jest płacony bezpośrednio administratorowi domu. Wobec powstałych wątpliwości w kwestii kto jest wnioskodawcą przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy pismem z dnia 14 sierpnia 2014 r. wezwał J. M. o złożenie wyjaśnienia w terminie 7 dni, czy złożony w sprawie wniosek należy traktować jako wniosek J. M., czy jej syna M. M., w imieniu którego wzywana działa jako kurator. W piśmie z dnia 26 sierpnia 2014 r. J. M. wyraziła pogląd, że jako kurator niezawodowy, a zatem nie posiadający przygotowania i wykształcenia prawniczego, ma prawo domagać się ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo to może być natomiast przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (art. 243 P.p.s.a.). Wobec wyjaśnień J. M. złożonych w piśmie z dnia 26 sierpnia 2014 r., referendarz sądowy uznał, że wnioskodawcą przyznania prawa pomocy w sprawie jest J. M., której to sytuacja materialna powinna podlegać ocenie przy rozpatrywaniu wniosku. Celem złożonego wniosku jest natomiast uzyskanie pomocy w celu zaskarżenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...] o niedopuszczalności wniesienia odwołania na pismo Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 9 grudnia 2013 r., nr [...]. Na tym etapie postępowania referendarz dysponuje jedynie odpisem postanowienia, a nie całością akt administracyjnych sprawy. Zgodnie bowiem z obowiązującą procedurą sądowoadministracyjną, akta te zostaną przesłane do tut. Sądu przez skarżony organ II instancji, dopiero po złożeniu skargi do sądu administracyjnego, wraz z odpowiedzią na skargę. Analiza postanowienia z dnia 23 kwietnia 2014 r. wskazuje natomiast, że zostało ono wydane w wyniku czynności J. M. dokonanych w związku z ubieganiem się o zwrot "kosztów odwoławczych" w postępowaniu dotyczącym uzyskania środków z pomocy społecznej. Wobec tego, zdaniem referendarza, J. M. jest zwolniona od uiszczania kosztów sądowych w sprawie, na zasadzie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stąd, referendarz ograniczył się jedynie do rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a zatem wniosku o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zważyć przeto należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który to pogląd referendarz podziela, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Zauważyć także należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd (referendarz sądowy) dokonuje oceny sytuacji materialnej wnioskującego na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie złożonych przez niego oświadczeń, w urzędowym formularzu wniosku. Uwzględniając powyższe wywody, referendarz oceniając złożony wniosek zważył, że wnioskodawczyni nie ma żadnego majątku nieruchomego, oszczędności, czy cennych ruchomości i utrzymuje się jedynie ze świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego, referendarz ocenił, że J. M. może mieć trudności z wygospodarowaniem środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania, a zatem spełnia przesłankę do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Orzekający postanowił w związku z tym przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w tym zakresie i ustanowić dla niej adwokata z urzędu. Wobec powyższego, działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a orzekł, jak w sentencji.