II SA/Sz 162/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Spółki A kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr[...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...] , znak [...] o wymierzeniu kary pieniężnej za usunięcie drzewa. Powyższa decyzja organu odwoławczego zapadła w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia [...] r. Wójt Gminy zawiadomił Spółkę . z siedzibą w [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nielegalnej wycinki drzew z terenu działek [..] obręb. Decyzją z dnia [..] r. nr[...] , znak [...] , organ I instancji, działając na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 88 ust. 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, wymierzył Spółce A. w [...] administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa gatunku czeremcha zwyczajna o obwodzie pnia 47 cm, mierzonego na wysokości 130 cm, z terenu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu ewidencyjnego [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że użytkownikiem wieczystym ww. działki jest spółka A. , która to nie uzyskała zezwolenia na usunięcie przedmiotowego drzewa, zaś podstawę do naliczenia kary pieniężnej stanowił protokół z przeprowadzonych oględzin terenu działki, z której zostało usunięte drzewo. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółka A w [...] zarzucając naruszenie art. 7, 77, 80 K.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie sposobu określenia wieku i gatunku drzewa oraz art. 83 ust. 6 pkt 4 i art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, wobec niewłaściwego ich zastosowania polegającego na przyjęciu, że to skarżąca jest zobowiązana do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzewa i ponosi odpowiedzialność za wycięcie drzewa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, we wskazanej na wstępie decyzji, nie podzieliło zarzutów odwołania, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ, po przytoczeniu treści art. 83 ust. 1, 1a, 6 ustawy o ochronie przyrody oraz omówieniu przebiegu postępowania wywiódł, że zasadnie wymierzono Spółce karę pieniężną za usunięcie drzewa. Wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, skoro ustalenie, że drzewo zostało usunięte z terenu działki nr [...] poczyniono w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu [...] r. oraz na skutek zeznań świadka, zaś w kwestii wieku i gatunku drzewa wypowiedział się specjalista z zakresu dendrologii. Spółka A. w siedzibą w [...] zaskarżyła opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, naruszenie obowiązku wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, przekroczenie swobodnej oceny dowodów oraz błędne ustalenie stanu faktycznego co do wieku i gatunku usuniętego drzewa, - art. 107 § 3 K.p.a. wobec lakonicznego ujęcia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, motywów prawnych i podstaw prawnych decyzji, w szczególności wobec braku odniesienia się co do zarzutów odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...] r. pełnomocnik strony skarżącej, po okazaniu odwołania, na pytanie sędziego sprawozdawcy, oświadczył, że nieczytelny podpis pod odwołaniem prawdopodobnie złożył prezes Spółki B., a twierdzi tak, gdyż zna jego podpis. Z kolei pełnomocnik organu oświadczyła, że intuicyjnie, widząc dzisiaj podpis, doszła do wniosku, że jest to podpis prezesa zarządu Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 wskazanej wyżej ustawy). Badając legalność zaskarżonego orzeczenia sąd administracyjny ocenia, czy jest ono zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a." Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu I instancji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych niż wyrażone w niej przyczyn. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą to, po rozpoznaniu odwołania, utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o nałożeniu na skarżącą Spółkę kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia drzewa. Każde podanie wniesione do organu, w tym odwołanie, musi spełniać wymogi formalne określone przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 627), zwanej dalej "K.p.a.". Zgodnie z art. 63 § 2 K.p.a. podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby od której pochodzi, jej adres i żądanie, zaś stosownie do § 3 tego przepisu podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Zauważyć należy, że podpis warunkuje, że odwołanie pochodzi od osoby określonej jako je wnoszącej, a w przypadku spółki umożliwia zbadanie, czy pismo stanowiące odwołanie podpisała osoba uprawniona do jej reprezentacji. Podpis zatem powinien pozwalać na identyfikację osoby je składającej. Tymczasem odwołanie złożone przez Spółkę A. w [...] nie zawiera podpisu umożliwiającego ustalenie tożsamości osoby podpisującej. Na odwołaniu bowiem widnieje wyłącznie pieczęć firmowa z nazwą Spółki i jej adresem oraz nieczytelny podpis. Brak jest natomiast wskazania imienia i nazwiska osoby podpisującej. W aktach sprawy znajduje się wprawdzie odpis z Krajowego Rejestru Sądowego ww. Spółki, z którego to wynika które osoby są uprawnione do reprezentacji tego podmiotu, jednakże z uwagi na brak załączenia do akt chociażby karty wzoru podpisów, niemożliwym jest ustalenie, kto w imieniu Spółki złożył podpis. Pełnomocnik strony skarżącej na rozprawie oświadczył, że nieczytelny podpis złożył "chyba" prezes Spółki, jednakże powyższe nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Również intuicyjne przekonanie pełnomocnika organu, jest niewystarczające do uznania, że odwołanie zostało podpisane przez osobę uprawnioną. W tej sytuacji stwierdzić należy, że odwołanie nie spełnia wymogu określonego w art. 63 § 3 K.p.a., a tym samym zawiera brak formalny, który uniemożliwiał nadanie sprawie dalszego biegu. Brak ten organ odwoławczy powinien był uzupełnić w trybie art. 64 § 2 K.p.a. poprzez wystosowanie do Spółki odpowiedniego wezwania z zakreśleniem siedmiodniowego terminu i rygoru pozostawienia odwołania bez rozpoznania, czego jednak nie uczynił. Zamiast tego rozpatrzył sprawę merytorycznie, pomimo, że tak wniesione odwołanie nie uprawniało go do tego. Opisane uchybienie przesądza o tym, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem domniemywać, że środek odwoławczy złożyła osoba uprawniona do jego złożenia. Odwołanie, jak to już wyżej wskazano, winna wnieść strona lub jej pełnomocnik, bądź przedstawiciel ustawowy, a w przypadku spółki- osoba upoważniona do jej reprezentacji ( tak jak to miało miejsce w skardze, gdzie upoważnienie i podpis osoby, która ja wniosła nie budzi wątpliwości). Niezależnie od powyższego wskazać należy, że wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu, okoliczność przesądzenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ww. przepisów, stanowiących podstawę materialnoprawną decyzji organów I instancji i II instancji powoduje, iż w realiach niniejszej sprawy decyzje są wadliwe. W myśl art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś wchodzą w życie z dniem ogłoszenia chyba, że Trybunał Konstytucyjny określi inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W omawianym wyroku wskazano, że ww. przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej, tj. od dnia 14 lipca 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 926). Chociaż okres ten jeszcze nie minął, to Sąd uznał, że powinien odmówić zastosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją. Skład orzekający tut. Sądu popiera pogląd reprezentowany w orzecznictwie, że odroczenie odnosi się wyłącznie do utraty mocy obowiązującej przepisu, natomiast nie do obalenia domniemania konstytucyjności normy prawnej, która była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 652/14,dostępny w Internecie). Przepis uznany za niekonstytucyjny, ma bowiem ten charakter od dnia jego wydania, a samo odroczenie utraty mocy obowiązującej ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodnyz Konstytucją (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 290/09, dostępny w Internecie). W rezultacie, odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisów niekonstytucyjnych nie oznacza dla sądu administracyjnego nakazu ich stosowania, lecz ta okoliczność powinna być przedmiotem stosownej analizy w celu zajęcia takiego stanowiska, które pozwoliłoby na osiągnięcie efektu najbliższego wartościom konstytucyjnym i zgodności z Konstytucją. Sąd administracyjny zatem jest upoważniony do odmowy zastosowania aktu podstawowego, nie powodując trwałej eliminacji z porządku prawnego, a jedynie nieskuteczność aktu "inter partes", "in casu" (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 115/09, dostępny w Internecie). W myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W przypadku decyzji administracyjnych taka podstawa zawarta jest w art. 145a § 1 K.p.a. i znajduje zastosowanie także w przypadku, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji. W realiach niniejszej sprawy, przy uwzględnieniu konsekwencji wynikających z powyższych przepisów, za odmową zastosowania w sprawie przepisów, których domniemanie konstytucyjności zostało obalone, przemawia ochrona wartości konstytucyjnych: zasady sprawiedliwości społecznej, zasady państwa prawnego, prawa skarżącego do sprawiedliwego i rzetelnego rozpoznania sprawy oraz udzielenia stronie należytej, efektywnej ochrony prawnej. Tym samym obie decyzje organów administracji wydane zostały na podstawie przepisów prawa, których stosowanie – pomimo odroczenia utraty mocy obowiązującej – nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy, co wyczerpuje przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, oczekując na upływ 18-miesięcznego terminu przewidzianego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, bądź wcześniejszą zmianę ustawy o ochronie przyrody, zobowiązane będą prowadzić postępowanie w sposób odpowiadający unormowaniom Kodeksu postępowania administracyjnego, dążąc do wyjaśnienia okoliczności usunięcia drzewa zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego w celu podjęcia stosownego rozstrzygnięcia w sprawie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w pkt I sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku Sąd oparł na art. 152 powołanej ustawy, zaś w pkt III stosownie do art. 200 tej ustawy.