II SA/Bd 1028/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy w [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), art. 1, art. 2 oraz art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), w związku z art. 17, art. 20 ust. 3 oraz art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 26 czerwca 2014 r. odmówił skarżącej L. S. przyznania świadczenia w formie zasiłku dla opiekuna. W uzasadnieniu organ podniósł, iż decyzją nr [...]r. wnioskodawczyni nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 8 listopada 2011 r. do 30 listopada 2013 r. w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Wskazano ponadto, że z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) i zgodnie z art. 2 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013 r. Powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., organ zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawcą. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji oraz przyznało skarżącej zasiłek dla opiekuna za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. w kwocie 520,00 zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami. Kolegium zwróciło uwagę, że w niniejszej sprawie kwestią sporną jest, czy odwołująca się ma prawo do pobierania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad mężem, który został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdyż przeprowadzony w niniejszej sprawie wywiad środowiskowy potwierdził fakt sprawowania przez stronę opieki, a ze złożonego przez stronę oświadczenia (na wniosku z dnia 30 maja 2014 r.) wynika, iż od 1 lipca 2013 r. nie podjęła zatrudnienia, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej, nie jest uprawniona do świadczeń emerytalno - rentowych i spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. w okresie od 1 lipca 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że pomimo wejścia w życie nowych przepisów prawa, linia orzecznicza w sprawie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób pozostających w związku małżeńskim pozostaje niezmienna i osoby pozostające w związku małżeńskim i sprawujące opiekę nad małżonkiem niepełnosprawnym, nie powinny być pozbawione prawa do wnioskowanego świadczenia. Analiza stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie prowadzi w ocenie organu do konkluzji, że wnioskodawczyni spełnia warunki uzasadniające przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Podkreślono ponadto, że strona dołączyła do wniosku wszystkie niezbędne dokumenty, tym samym wniosek ten spełnia wymogi formalne. Organ odwoławczy zwrócił tez uwagę, iż stosownie do treści przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, prawo do zasiłku dla opiekuna ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do zasiłku dla opiekuna ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, dlatego w niniejszej sprawie prawo do przedmiotowego świadczenia należało ustalić do dnia 30 listopada 2013 r. W skardze do sądu L. S. zarzuciła, iż w decyzji organu odwoławczego błędnie określono datę przyznania zasiłku dla opiekuna – do dnia 30 listopada 2013 r., podczas gdy orzeczenie o niepełnosprawności męża wydane przez ZUS określa końcową datę jego obowiązywania na dzień 31 maja 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja reformatoryjna o uchyleniu decyzji organu I instancji w całości oraz przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. w kwocie 520,00 zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami. Niesporne pomiędzy stronami jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego możliwe jest w przypadku małżonkowi osoby niepełnosprawnej. Wprawdzie wprost taką możliwość przewiduje art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. w brzmieniu obowiązującym od 15 maja 2014 r., a więc od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567). Do tego czasu ustawodawca dopuszczał możliwość przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jedynie osobom, na których spoczywał obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Sąd w niniejszym składzie w pełni akceptuje jednak stanowisko, prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż w obowiązującym dotychczas stanie prawnym specjalny zasiłek opiekuńczy mógł zostać przyznany również małżonkowi osoby niepełnosprawnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 986/13, Baza NSA; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1141/13, Baza NSA; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 933/13, Baza NSA). Rozstrzygnięcia wymaga natomiast prawidłowość wyznaczenia okresu na jaki przyznano zasiłek dla opiekuna. W zaskarżonej decyzji jest to okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. Początkowa data tego okresu nie budzi wątpliwości, analizy wymaga natomiast określenie końcowej daty przyznanego skarżącej uprawnienia do zasiłku. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, prawo do zasiłku dla opiekuna ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku dla opiekuna ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się dwa orzeczenia dotyczące niepełnosprawności męża skarżącej: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane do 30 listopada 2013 r. oraz orzeczenie lekarza orzecznika [...] ustalające u męża skarżącej niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2015 r. W powyższej sytuacji zwrócić należy uwagę, iż ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie wyjaśnia jak należy rozumieć użyty przez nią termin – "orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności". Wobec tego, stosownie do art. 10 ust. 1 ww. ustawy brak uregulowania tej kwestii oznacza konieczność odpowiedniego stosowania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych także nie definiuje, co należy rozumieć przez "orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności", tym niemniej w art. 3 pkt 21 przewiduje, iż ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (...) e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy zatem przejąć, że "orzeczeniem o niepełnosprawności" będzie takie orzeczenie, w którym stwierdzono niepełnosprawność określoną w art. art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tego rodzaju orzeczeniem o niepełnosprawności jest także orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzając niezdolność do samodzielnej egzystencji. Jak wynika bowiem z art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ustalenia niezdolności do samodzielnej egzystencji dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 14 ust. 1 ww. ustawy). Określenie terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wyłącznie na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnoprawności, z pominięciem ww. aktualnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS jest naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, który nakazuje przy określaniu czasu przyznania świadczenia brać pod uwagę "orzeczenie i niepełnosprawności", a więc nie tylko orzeczenie właściwego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności, ale także przewidziane art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne określenie terminu przyznania świadczenia. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.