I SA/Wa 1403/14

WyrokWSA w Warszawie2014-10-24

Skład orzekający: Gabriela Nowak, Jolanta Dargas, Magdalena Durzyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa nieruchomości wchodzącej w skład linii kolejowej, wydana na podstawie art. 37a ustawy o komercjalizacji PKP, może zostać uznana za nieważną, jeśli nieruchomość ta stała się własnością Skarbu Państwa na mocy art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o kolei "Francusko-Polskim Towarzystwu Kolejowemu"?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa nieruchomości wchodzącej w skład linii kolejowej przez Skarb Państwa na podstawie art. 37a ustawy o komercjalizacji PKP, wydana w sytuacji, gdy nieruchomość ta stała się własnością Skarbu Państwa na mocy art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r., jest wadliwa. Nieruchomość ta stała się własnością Skarbu Państwa ex lege z dniem wejścia w życie ustawy z 1931 r., co wyklucza zastosowanie art. 37a ustawy o komercjalizacji PKP. Sąd podkreślił, że prawomocne orzeczenie WSA w Gdańsku w podobnej sprawie wiąże inne sądy i organy.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi P. S.A. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 2009 r. Decyzja Wojewody stwierdzała nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa własności nieruchomości gruntowej i przez P. S.A. prawa użytkowania wieczystego. Skarżąca spółka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody, argumentując, że nieruchomość była już własnością Skarbu Państwa na mocy ustawy z 1931 r. Organy administracji odmawiały stwierdzenia nieważności, powołując się na art. 37a ustawy o komercjalizacji PKP i wskazując na brak dowodów na własność Skarbu Państwa w księdze wieczystej.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2014 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz P. S.A. w W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r. W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że Wojewoda [...] działając na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (Dz.U. nr 86, poz. 789 ze zm.) decyzją z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w G. obejmującej działkę nr [...] o pow. [...] ha, obręb W., wchodzącej w skład linii kolejowej N. oraz stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez P. S.A. prawa użytkowania wieczystego ww gruntu i prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Wnioskami z dnia 19 czerwca 2007r., 31 grudnia 2007r. i 10 lipca 2009r. K. Z. wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. Prezydent Miasta G. orzekł o odmowie przyznania odszkodowania. Decyzja ta została uchylona przez Wojewodę [...] decyzją z dnia [...] września 2010r. i sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 1 kwietnia 2011r. orzekł o umorzeniu postępowania, a Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011r. utrzymał ją w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 lutego 2012r. sygn. akt II SA/Gd 944/11 powyższe decyzje uchylił wskazując, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odszkodowania jest nierozerwalnie związane z orzeczeniem deklaratoryjnym wydanym w oparciu o art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000r. Sąd stwierdził, że jeśli potwierdziłyby się ustalenia organów, że działka nr [...] zajęta pod linię kolejową na trasie [...] stanowiła własność Skarbu Państwa w związku z treścią ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu" Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe-Gdynia z odnogą Siemkowice-Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej (Dz.U. nr 40, poz. 350 ze zm.), czyli daleko przed wejściem w życie ustawy, to wówczas brak byłoby podstaw do zastosowania art. 37a ustawy, co winno skutkować ewentualnym wszczęciem postępowania nadzwyczajnego w stosunku do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r. i zawieszeniem postępowania w sprawie o odszkodowanie. Sąd uznał również, że powyższa ocena jest zgodna ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w odpowiedzi na pytanie prawne postawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie sygn. akt II SA/Gd 504/08, w postanowieniu z dnia [...] maja 2010r. sygn. akt P 13/09, w którym Trybunał stwierdził, że postanowienia art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. nie pozostawiają wątpliwości co do faktu, że nieruchomości wchodzące w skład przedmiotowej linii kolejowej już wówczas były własnością Skarbu Państwa ex lege. Tym samym Trybunał poddał w wątpliwość, czy podstawą postępowania o ustalenie i przyznanie odszkodowania winien być art. 37a ustawy . W ocenie Sądu treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nieruchomości wchodzące w skład linii kolejowych wymienionych w art. 1 stają się własnością Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie tej ustawy, natomiast te, które koncesjonariusz nabędzie w celu ich budowy i eksploatacji staną się własnością Skarbu Państwa z chwilą ich nabycia. Przepis ten zdaniem Sądu nie daje podstaw do interpretacji, że dotyczy tylko tych nieruchomości, które już stały się własnością Skarbu Państwa, w szczególności na skutek wywłaszczenia dokonanego w związku z budowa kolei na podstawie ustawy z dnia 23 czerwca 1925r. o budowie kolei B., uchylonej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. (art. 12 ust. 2). Wojewoda [...] pismem z [...] grudnia 2011r. zwrócił się do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o rozważenie możliwości wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r., jednakże Minister stwierdził, że nie widzi podstaw do wszczęcia takiego postępowania. Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2013r. P. wystąpiły o stwierdzenie nieważności ww decyzji podnosząc, że działka objęta tą decyzją w dniu jej wydania była już własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. Decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji wskazując, że zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala na stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły P. S.A. podnosząc, że w dacie wydania decyzji Wojewody [...] nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 37a ustawy, gdyż domniemanie wpisu w księdze wieczystej ma charakter wzruszalny. Ponownie rozpatrując sprawę Minister Infrastruktury i Rozwoju wskazał, że podstawę prawną decyzji Wojewody stanowił art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie z którym grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003r. we władaniu P. S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A., staja się z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem. Odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003r. do dnia 31 grudnia 2007r. Odszkodowanie wypłaca P. S.A. Minister podniósł, że do wydania decyzji stwierdzającej nabycie własności gruntu przez Skarb Państwa i użytkowania wieczystego przez P. S.A. w tym trybie, muszą zostać spełnione na dzień 28 lutego 2003r. następujące przesłanki: a) grunty nie mogły stanowić własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A., b) grunty winny pozostawać we władaniu P. S.A., c) grunty winny wchodzić w skład linii kolejowych. Minister stwierdził, że bezsporna w sprawie jest okoliczność, że w dniu 28 lutego 2003r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu P. S.A. oraz, że zajęta ona była pod linię kolejową relacji N.. Okolicznością sporną jest natomiast, czy nieruchomość ta nie stanowiła w dniu 28 lutego 2003r. własności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub P. S.A. Organ nadzoru stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] wydanego przez Sąd Rejonowy w [...] w dniu [...] lutego 2008r. wynika, że działka nr [...] stanowiła własność K. Z. na podstawie umowy o dożywocie z dnia [...] sierpnia 1968r. W dziale III tej księgi zostało w dniu 22 października 1930r. wpisane z urzędu ostrzeżenie, po myśli § 18 ustawy o księgach wieczystych i § 24 ustawy o wywłaszczeniu z dnia 11 czerwca 1874r., iż parcele nr [...] etr, [...] etr, [...] etr, [...] etr i [...] etr ulegają wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa (Zarządu K.). Minister ustalił, że z aktualnej treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej m.in. dla działki nr [...], objętej kwestionowaną decyzją, wynika, że właścicielem tej działki jest K. Z.. Natomiast ostrzeżenie o wyżej wskazanej treści na wniosek Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta G. z dnia [...] sierpnia 2011r. zostało wykreślone. Wobec powyższego brak jest zdaniem Ministra podstaw do uznania, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu 28 lutego 2003r. własność Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub P. S.A. Minister wskazał, że mimo iż co do zasady domniemanie prawne z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest wzruszalne, jednakże powództwo o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, oparte na art. 10 ustawy jest w zasadzie jedynym sposobem wzruszenia tego domniemania prawnego, a z akt sprawy nie wynika, aby podjęte były jakiekolwiek czynności zmierzające do obalenia powyższego domniemania. Ponadto w ocenie organu powoływane we wniosku okoliczności budzą wątpliwości w sytuacji, gdy to osoby reprezentujące wnioskodawcę wystąpiły uprzednio z wnioskiem o stwierdzenie nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 37a ustawy wykazując, iż spełnione zostały wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki. Minister podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] listopada 2013r. odnośnie braku możliwości przejścia własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa w oparciu o art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. Zdaniem Ministra na podstawie art. 1 tej ustawy Minister Komunikacji upoważniony został do oddania "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu" Spółce Akcyjnej w Paryżu wymienionej w nim kolei państwowej, a jeśli ustawodawca chciałby nadać art. 2 skutek nacjonalizacyjny, to wskazałby wprost, iż nieruchomości wchodzące w skład przedmiotowej linii kolejowej stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Minister stwierdził, że nawet przy przyjęciu, że na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. przedmiotowa działka mogłaby stać się w 1931r. własnością Skarbu Państwa, to zaznaczyć należy, że K. [...] nabył prawo jej własności na podstawie umowy dożywocia z dnia 21 sierpnia 1968r. zawartej w czasie obowiązywania art. 20 dekretu z dnia 11 października 1946r. Prawo rzeczowe (Dz.U. nr 57, poz. 319 ze zm.), zgodnie z którym w razie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną nabywa własność lub inne prawo rzeczowe, chyba że chodzi o rozporządzenie bezpłatne albo nabywca działał w złej wierze. Powyższa umowa do chwili obecnej ujawniona jest w księdze wieczystej. Reasumując, Minister stwierdził, że z uwagi na nacjonalizacyjny charakter prezentowanej przez skarżącego wykładni art. 2 ustawy z 27 kwietnia 1931r., brak ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości oraz zakres postępowania nadzorczego, nie jest możliwe potwierdzenie, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. S.A. w W. zarzucając jej naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art.77 § 1 k.p.a.; 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisu art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. i art. 20 dekretu Prawo rzeczowe w zw. z art. 18 § 1 dekretu. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wpis do księgi wieczystej miał zawsze moc wsteczną i wywierał skutek od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie. Zdaniem skarżącego wpis ostrzeżenia wywołał określony skutek prawny wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. i winien być oceniany według stanu na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej, kiedy to wzmianka ta istniała w dziale III księgi wieczystej, a nie jak czyni to organ wedle stanu na dzień rozpatrywania przezeń wniosku P. S.A. o wszczęcie postępowania na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem skarżącego w sprawie pozostaje bezsporne, że ostrzeżenie o wywłaszczeniu nie wywołało dalszych skutków tj. do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone. Zatem w sytuacji, gdy nie doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, nie może być mowy o dysponowaniu przez P. S.A. dokumentem potwierdzającym takowe wywłaszczenie. Stała się ona bowiem ex lege własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. Ponadto skarżący stwierdził, że można przyjąć, iż nabycie nieruchomości ex lege z mocy przepisów prawa jest nabyciem specjalnym, wyłączonym z obrotu cywilnoprawnego, to niewątpliwie zasada ta dotyczy także nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r., a K. Z. nie chroni w tej sytuacji wynikająca z art. 20 Prawa rzeczowego rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, domniemanie zaś zgodności prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego. W ocenie skarżącego treść zawartej w art. 1 i 2 normy prawnej nie budzi wątpliwości co do tego, że nieruchomości wchodzące w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. w skład linii kolejowych pozostają czyli stają się własnością Skarbu Państwa z mocy tego przepisu. Wobec powyższego zachodzi w tym przypadku wyraźna i oczywista sprzeczność decyzji administracyjnej z treścią prawa a charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270)sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie prowadzone było w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a jego przedmiotem było stwierdzenie, czy decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 19 czerwca 2009r. wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zaskarżona decyzja wydana została w szczególnym trybie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Postępowanie takie prowadzone na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji, stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne, ponowne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Przy badaniu przesłanki rażącego naruszenia prawa z pkt 2 art. 156 § 1 oznacza to obowiązek sprawdzenia jakie były ustalenia faktyczne organu wydającego weryfikowaną decyzję, czy znajdowały oparcie we wskazanym materiale dowodowym, oraz czy wypełniały one przesłanki zastosowanego przepisu prawnego, a jeżeli nie, to czy uchybienie to w sposób rażący odbiegało od prawidłowego stosowania tego przepisu. Zabrakło takich ustaleń i ich analizy w zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody [...] stanowił art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie z którym grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003r. we władaniu P. S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem. Odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003r. do dnia 31 grudnia 2007r. Odszkodowanie wypłaca P. S.A. Jak słusznie zauważył Minister, aby mogło dojść do wydania decyzji w trybie art. 37a ww ustawy określone w nim przesłanki muszą wystąpić łącznie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003r. czy też nie. Organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że działka nr [...] stanowiła w tym dniu własność Skarbu Państwa, ponieważ z aktualnej treści księgi wieczystej prowadzonej m.in. dla tej działki wynika, że jej właścicielem jest K. Z., a brak jest ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa. Jednocześnie Minister wskazał, że co do zasady domniemanie prawne z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest wzruszalne, jednakże powództwo o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, oparte na art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jest w zasadzie jedynym sposobem wzruszenia tego domniemania prawnego. Takiego stanowiska Sąd w składzie orzekającym nie podziela, bowiem domniemanie zgodności wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego. Przeciwdowód w tym zakresie może być przeprowadzony nie tylko w procesie o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale w każdym innym postępowaniu jako przesłanka rozstrzygnięcia. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006r. sygn. akt IV CSK 177/05, Lex nr 301835). Jeśli zmiana stanu prawnego (własności) nieruchomości nastąpiła z mocy prawa, wpis do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratoryjny, zmiana własności następuje z mocy samego prawa i jest ona skuteczna wobec wszystkich niezależnie od treści wpisu w dziale drugim księgi wieczystej. Dotyczy to w szczególności przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na mocy ustaw nacjonalizacyjnych, które następuje z mocy samego prawa bez względu na treść wpisu w dziale drugim księgi wieczystej oraz treść domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i może być podniesione w każdej sprawie.( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2002r. sygn. akt IV CKN 1024/00, Lex nr 271657, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2008r. sygn. akt I CSK 371/07, Lex nr 457845). Trybunał Konstytucyjny zaś w postanowieniu z dnia [...] maja 2010r. sygn. akt [...] stwierdził, że za decydujące należy uznać art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r., o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej (Dz. U. Nr 40, poz. 350, ze zm.), które stanowią, że: "Art. 1. 1) Upoważnia się Ministra Komunikacji do oddania "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu" ("Compagnie Franco-Polonaise de Chemins de Fer"), Spółce Akcyjnej w Paryżu, zwanemu w następnych artykułach tej ustawy "koncesjonarjuszem", kolei państwowej od stacji H. do stacji I. od stacji N. W. do stacji G.do dokończenia jej budowy i eksploatacji oraz odnogi tej kolei od stacji S.do węzła kolejowego w C. dobudowy i eksploatacji na warunkach koncesyjnych, ustalonych w porozumieniu z wspomnianą Spółką dnia 30 marca 1931 r. 2) Minister Komunikacji w porozumieniu z Ministrem Skarbu może za zgodą Spółki zmieniać wymienione w ust. (1) warunki koncesyjne. Art. 2. Nieruchomości, wchodzące obecnie w skład wymienionych w art. 1 linii kolejowych, pozostają własnością Państwa, nieruchomości zaś, które koncesjonarjusz nabędzie w celu budowy lub eksploatacji tych linii kolejowych, stają się z chwilą ich nabycia własnością Państwa". Treść tych przepisów w ocenie Trybunału nie pozostawia wątpliwości co do faktu, że nieruchomość, za której przejęcie odszkodowania domagają się wnioskodawcy, była już wtedy własnością Skarbu Państwa ex lege. Co prawda postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] maja 2010 r. sygn. akt P 13/09 nie jest "orzeczeniem" Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, dlatego nie posiada mocy powszechnie obowiązującej , jednakże skład orzekający podziela stanowisko Trybunału zawarte w uzasadnieniu tego postanowienia. Dodać należy, że również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznający skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011r. w przedmiocie odszkodowania za przejętą nieruchomość, wydaną w konsekwencji kwestionowanej w niniejszym postępowaniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r., w prawomocnym wyroku z dnia [...] lutego 2012r. sygn. akt I SA/Gd 944/11 podzielił pogląd Trybunału, że treść przepisu art. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. nie pozostawia wątpliwości, że nieruchomości wchodzące w skład linii kolejowych wymienionych w art. 1 (kolej państwowa od stacji H. do stacji I. i od stacji N. do stacji G. oraz odnoga tej kolei od stacji S. do węzła kolejowego w C) stają się własnością Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie tej ustawy, natomiast te, które koncesjonariusz nabędzie w celu ich budowy i eksploatacji staną się własnością Państwa z chwilą ich nabycia. Przepis ten (w zdaniu pierwszym) nie daje podstaw do interpretacji, że dotyczy tylko tych nieruchomości, które już stały się własnością Skarbu Państwa, w szczególności na skutek wywłaszczenia dokonanego w związku z budową kolei na podstawie ustawy z dnia 23 czerwca 1925 r. o budowie kolei Bydgoszcz – Gdynia (Dz. U. RP Nr 74, poz. 513), uchylonej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. (art. 12 ust. 2). W tym miejscu podnieść trzeba, że zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2007 r. sygn. akt I FSK 1358/06, lex nr 418525; wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 152/07, lex nr 468722). Pomimo tego, że wynikający z mocy wiążącej stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zwartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów, w pewnych sytuacjach konieczne jest sięgnięcie do treści uzasadnienia w celu prawidłowego odczytania treści samego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2010 r., I FZ 299/10, lex nr 740747). I taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Organ orzekający zdaniem Sądu naruszył powyższy przepis, dokonując odmiennej oceny prawnej art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931r. niż wyrażona w ww prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, co jak wskazano wyżej jest niedopuszczalne. Ponownie prowadząc postępowanie Minister Infrastruktury i Rozwoju dokona oceny poprawności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r. przy uwzględnieniu zaprezentowanych wyżej rozważań Sądu. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło