II OSK 73/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Paweł Groński (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 178/14 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 178/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] grudnia 2013 r. (nr [...]) o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Powiecie G. S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowalne (Dz.U. z 2010 r. poz. 243 ze zm.), nakazał M. K. rozbiórkę dwóch kontenerów posadowionych bez wymaganego pozwolenia na działkach nr [...] i [...] z obr. [...] przy ul. R. w S. Przesyłka zawierająca powyższą decyzję została wysłana na adres pełnomocnika skarżącej J. W., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: Usługi Inwestycyjne i Projektowanie inż. bud. ląd. urb. J. W. w S. Po dwukrotnym awizowaniu przez doręczyciela (pierwsze awizo w dniu [...] sierpnia 2013 r., powtórne awizo w dniu [...] września 2013 r.), przesyłka została zwrócona do organu w dniu [...] września 2013 r. i uznana za doręczoną w tym samym dniu. W dniu [...] września 2013 r. pełnomocnik skarżącej złożył do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie G. S. wniosek o wydanie zwróconej przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji, a w dniu [...] października 2013 r. osobiście odebrał tę decyzję w siedzibie organu. Pismem z dnia [...] października 2013 r. J. W. wniósł w imieniu skarżącego odwołanie od decyzji organu I instancji oraz wniosek o przewrócenie terminu do jego złożenia. Pełnomocnik wyjaśnił, że nie mógł odebrać korespondencji ponieważ od [...] do [...] sierpnia 2013 r. przebywał w miejscowości J. koło G., gdzie prowadził czynności biegłego sądowego na polecenie organów ścigania, natomiast od [...] do [...] września 2013 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym, u starszych i chorych rodziców. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego jedyny pracownik A. W. przebywała wówczas na zwolnieniu lekarskim z powodu komplikacji ciąży bliźniaczej. W załączeniu przedstawił kopie dwóch zwolnień lekarskich pracownicy (od [...] sierpnia do [...] września 2013 r. i od [...] września do [...] września 2013 r.). Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. odmówił M. K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie G. S. z dnia [...] sierpnia 2013 r. o nakazie rozbiórki. W uzasadnieniu zauważył, że J. W. wskazał na swoją nieobecność w dniach od [...] do [...] sierpnia 2013 r. i w dniach [...] września 2013 r., jednakże pomiędzy dniami są jeszcze [...] dni tj. [...] sierpnia i [...] września 2013 r. podczas których pełnomocnik powinien ustalić, czy w skrzynce pocztowej nie znajduje się awizo. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę wiedzę pełnomocnika o toczącym się postępowaniu i fakt, że zatrudniona przez niego pracownica przebywała i przebywa na zwolnieniu lekarskim, nie dochował on należytej staranności, aby korespondencja kierowana na adres jego firmy, była podejmowana w terminie. J. W. nie ustanowił zastępstwa, podczas swojej nieobecności i nieobecności pracownika, do odbioru korespondencji i prowadzenia spraw do których się zobowiązał. Z akt sprawy wynika, iż ciężarna pracownica już od dłuższego czasu przebywała na zwolnieniu, a więc ta sytuacja nie była nagła i wcześnie nie do przewidzenia. Również fakt przebywania na urlopie wypoczynkowym i sprawowanie w tym czasie opieki nad rodzicami w podeszłym wieku, nie stanowi niezależnej przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, nie jest wystarczającym argumentem, uniemożliwiającym dokonanie określonej czynności. Nadto organ zwrócił uwagę, że J. W. już od dnia [...] września 2013 r. posiadał wiedzę o wysłanej nieodebranej korespondencji w sprawie, jednakże tę korespondencję - decyzję odebrał w siedzibie organu I instancji dopiero w dniu [...] października 2013 r. W konkluzji organ stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Okoliczności, na które powołał się we wniosku jej pełnomocnik (nieobecność ciężarnej pracownicy pełnomocnika oraz jego urlop wypoczynkowy) nie są przeszkodami nagłymi, których pełnomocnik nie mógł przewidzieć i przezwyciężyć. M. K. złożyła na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zdaniem skarżącej pełnomocnik dostatecznie uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w nieodebraniu listu poleconego zawierającego decyzję z [...] sierpnia 2013 r. Strona zauważyła, że [...] sierpnia 2013 r. (sobota) jej pełnomocnik był w drodze z miejscowości J. do W., gdyż powrót do S. był niecelowy. Udzielnie komuś pełnomocnictwa w czasie tych dwóch dni ([...] sierpnia i [...] września) do odbioru listów poleconych nie było możliwe, a ponadto listy polecone J. W. zawsze odbierał osobiście. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 178/14 oddalił skargę M. K. na powyższe postanowienie. Sąd podzielił stanowisko organu co do tego, że strona nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie G. S. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podkreślił, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy działał on z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Przebywanie pracownicy pełnomocnika na zwolnieniu z powodu ciąży, nie można traktować jako sytuacji nagłej, gdyż pełnomocnik strony wiedział o tym fakcie wcześniej, pracownica była bowiem już na zwolnieniu lekarskim z tego powodu. Tak samo, nie zwalnia od winy fakt czasowego przebywania zainteresowanego poza miejscem stałego zamieszkania, z powodu urlopu, wyjazdu służbowego czy też wyjazdu do chorych rodziców, jeżeli w tym czasie doszło do skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji. Zadaniem pełnomocnika strony, działającego jako firma, pod którą wysyłana była korespondencja w sprawie, było takie zorganizowanie obsługi biurowej firmy podczas jego nieobecności, które mogło zapewnić sprawne jej funkcjonowanie, między innymi w zakresie odbioru i wysyłki korespondencji. M. K. zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 178/14 skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 58 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuzasadnioną odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnosząca skargę kasacyjną zakwestionowała stanowisko Sądu I instancji, że przebywanie pracownicy jej ówczesnego pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim z powodu ciąży nie można traktować jako sytuacji nagłej, gdyż pełnomocnik wiedział o tym fakcie wcześniej, bo pracownica byłą już na zwolnieniu lekarskim z tego powodu. Ze zwolnień lekarskich znajdujących się w aktach sprawy wynika jednakże, że w chwili wyjazdu z S. J. W. nie mógł wiedzieć, że jego pracownica będzie przebywać na zwolnieniu lekarskim aż do [...] września 2013 r. (początkowo to zwolnienie trwać miało do [...] września 2013 r.). Nie mógł tego również z całą pewnością przewidzieć na podstawie samego tylko faktu przebywania ciężarnej na zwolnieniu lekarskim w okresie wcześniejszym. Podobnie nie ma racji Sąd I instancji twierdząc, że zawinienia w uchybieniu terminowi nie może wyłączać fakt przebywania pełnomocnika poza miejscem zamieszkania, zwłaszcza w dniach [...] września 2013 r. kiedy przebywał u swoich schorowanych rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyznał bowiem, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się m.in. nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą. Nie ma natomiast żadnego wymogu, by choroba ta dotknęła bezpośrednio stronę lub jej pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji pominął jednak, że pełnomocnik poprzebywał u swoich schorowanych rodziców, którym musiał pomóc w codziennych czynnościach, z którymi sobie nie radzili w związku z ich stanem zdrowia. Zdaniem strony, pełnomocnik uprawdopodobnił przy tym, że konieczność wyjazdu zaistniała nagle (podczas weekendu [...] sierpnia - [...] września 2013r.), w związku z tym nie miał możliwości ustanowienia na czas swojej nieobecności pełnomocnika do doręczeń. W dniu [...] września 2013 r. do pracy miała wrócić jego pracownica A. W. M. K. stwierdziła ponadto, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.). Brak jakiegokolwiek zawiadomienia ze strony organu o planowanym wydaniu decyzji, usprawiedliwiał, zwłaszcza biorąc pod uwagę art. 8 k.p.a., brak świadomości ówczesnego pełnomocnika skarżącej, że w sprawie została wydana decyzja. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczenienie nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona i dlatego podlega oddaleniu. Należy przede wszystkim zauważyć, że w skardze kasacyjnej podniesiono jedynie zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. przez niezastosowanie tego przepisu, w sytuacji, gdy w uzasadnieniu skargi kasacyjnej sformułowano przede wszystkim zarzuty dotyczące błędnego, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, które doprowadziły do niezachowania terminu do wniesienia odwołania. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji, podzielając stanowisko organu odwoławczego co do niespełnienia przez stronę określonych w art. 58 § 1 k.p.a. przesłanek przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2013 r., powołał się na ugruntowane w piśmiennictwie prawniczym i w orzecznictwie sądowym stanowisko dotyczące stosowania tego przepisu, głoszące, że kwestię winy w uchybieniu terminu należy rozpatrywać w kontekście obowiązku strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i w związku z tym, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, wychodząc z tych niekwestionowanych założeń, prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności, które mogłyby świadczyć o braku winy skarżącej, nie wystąpiły. Tym samym podzielił prawidłowe stanowisko organu wyrażone w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Grodzkim Szczecin z dnia [...] sierpnia 2013 r., że wnioskująca o przywrócenie terminu nie uwiarygodniła, że przeszkoda, na którą się powołała (nieobecność pełnomocnika w S.), była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Z przywołanego wyżej stanowiska, wspartego orzecznictwem sądowym, wynika zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że samego wyjazdu pełnomocnika na urlop nie można uznać za niezależną od woli strony, niedającą się przezwyciężyć przeszkodę uniemożliwiającą zachowanie terminu. Wyjazd nie uprawdopodabnia braku winy w niedotrzymaniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jeżeli nie towarzyszą mu okoliczności, które mogą świadczyć o tym, że ta przeszkoda była niezależna od zobowiązanego do dokonania czynności i dla niego niemożliwa do przezwyciężenia. Trzeba zwrócić uwagę na fakt, że we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej oświadczył jedynie, że nie mógł odebrać korespondencji ze względu na nieobecność w Szczecinie w związku z urlopem wypoczynkowym u starszych i schorowanych rodziców, celem zapewnienia im należytej opieki. Już tylko dla porządku dodać można, że skarga do Sądu I instancji na postanowienie w sprawie odmowy przywrócenia terminu również nie zawiera jakiegokolwiek wyjaśnienia okoliczności dotyczących konieczności nagłego, nieprzewidzianego wyjazdu do rodziców w związku z ich stanem zdrowia. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że pełnomocnik skarżącej wykazał się niedbalstwem, ponieważ jego wyjazd do miejscowości J., gdzie wykonywał czynności biegłego sądowego nie mógł być uznany za nagły i niespodziewany. NSA podziela również stanowisko Sądu I instancji, że J. W. nie dochował szczególnej staranności, nie wracając końcem sierpnia do S., w sytuacji gdy jego pracownica przebywała na zwolnieniu lekarskim z powodu ciąży. Tego niedbalstwa nie usprawiedliwia przekonanie pełnomocnika, że niezwłocznie po jego wyjdzie, w dniu [...] września 2013 r.) jego pracownica wróci do pracy. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, A. W. przebywała na zwolnieniu lekarskim do prawie miesiąca. Trzeba wyraźnie podkreślić, że to na pracodawcy (pełnomocniku skarżącej) ciąży obowiązek takiego doboru i zorganizowania pracy osób, które zatrudnia, aby zapewnić ciągłe funkcjonowanie firmy i tym samym chronić interesy klientów, wobec których podjął zobowiązania do ich reprezentowania. W orzecznictwie podkreśla się, że dolegliwości związane z ciążą mogą uzasadniać przywrócenie terminu, jeśli w ciąży jest strona skarżąca, która tych dolegliwości doświadcza i z tego powodu dopuściła się uchybienia terminu (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GZ 202/13; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciąża i związane z nią nieobecności w pracy nie usprawiedliwiają natomiast niedotrzymania terminu przez pracodawcę kobiety ciężarnej. Na nim bowiem spoczywa obowiązek odpowiedniej organizacji pracy firmy, którą kieruje i on ponosi ryzyko ponoszenia konsekwencji niedopełnienia tego obowiązku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Bezzasadne jest wreszcie powołanie się w skardze kasacyjnej na brak po stronie pełnomocnika skarżącej świadomości, że w sprawie wydano decyzję, ze względu na to, że organ nie sygnalizował wydania tej decyzji. Pomijając już to, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów naruszenia wspomnianych art. 8 i 10 § 1 k.p.a., trzeba podkreślić, że w ramach obowiązku starannego działania pełnomocnika procesowego strony mieści się niewątpliwie obowiązek interesowania się przebiegiem sprawy, w której występuje. W tym stanie faktycznym Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie prawidłowo przyjął, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niezachowaniu terminu do złożenia odwołania. Sąd I instancji prawidłowo zaś ocenił postanowienie wydane w tej sprawie. Z tych przyczyn brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.