IV SA/Gl 392/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta J., w wyniku powtórnego rozpatrzenia wniosku z dnia [...] r. nr [...], w punkcie pierwszym przyznał M. D. zasiłek rodzinny od dnia [...] listopada 2013 r. do dnia [...] października 2014 r. na F. D. w kwocie 106 zł miesięcznie i na H. D. w kwocie 77 zł miesięcznie, w punkcie drugim wskazał, że do zasiłku rodzinnego przysługuje jednorazowo dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 na F. D. od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] września 2014 r. w wysokości 100 zł oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji na H. D. od dnia [...] listopada 2013 r. do dnia [...] października 2014 r. w wysokości 60 zł miesięcznie, natomiast w punkcie trzecim nie przyznał dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na M. D. W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji przyznał stronie prawo do zasiłku rodzinnego na F. i H. D. na okres od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r., dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji na H. D. na okres od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 na F. D., gdyż zostały spełnione wymogi formalno-prawne do przyznania tych świadczeń. Jednocześnie odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego z uwagi na fakt, iż strona w tym okresie podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/4 etatu, tj. 2 godziny dziennie. Z tego powodu nie spełnia ona przesłanki określonej w art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wychodząc z domu do miejsca zatrudnienia na 2 godziny dziennie faktycznie zostawiała dziecko na ten czas pod opieką innej osoby. Po rozpatrzeniu odwołania M. D. decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło wyżej wymienioną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż zdaniem składu orzekającego Kolegium, wątpliwości budziły ustalenia dotyczące dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Organ pierwszej instancji powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w świetle zmian wprowadzonych w treści art. 10 ust. 5 pkt 3 cyt. ustawy w związku z art. 23 ust. 4a. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego, w szczególności o oświadczenie M. D. z dnia [...] stycznia 2014 r. i na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że dochód rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, tj. z roku 2012 został częściowo utracony (utrata dochodu strony nastąpiła z tytułu zatrudnienia w A ze względu na udzielony jej urlop wychowawczy a utrata dochodu małżonka strony z tytułu zatrudnienia w firmie Zakład B - co wynika z przedłożonego świadectwa pracy i PIT -11 za 2012 r.; zatrudnienie od [...] października 2007 r. do [...] lutego 2012 r.). A zatem dochodu strony i jej małżonka z tytułu zatrudnienia w wyżej wymienionych firmach organ nie uwzględnił. Poza tym z akt sprawy wynika również, że K. D. (małżonek strony) od [...] lutego 2012 r. do nadal jest zatrudniony w Firmie C na podstawie umowy o pracę. Tym samym w oparciu o art. 5 ust. 4 cyt. ustawy dochód osiągnięty w 2012 r. z tytułu zatrudnienia w tej firmie podzielono przez 11 miesięcy ( luty - grudzień 2012 r.). Natomiast strona, w trakcie przebywania na urlopie wychowawczym, zatrudniona była od dnia [...] maja 2013 r. na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/4 etatu w firmie doradcy podatkowego P. M. i dlatego doliczono jej dochód uzyskany za czerwiec 2013 r. Podsumowując organ obliczył dochód rodziny na kwotę 1255,28 zł, tj. 313,82 zł na osobę w rodzinie. Dochód ten uprawnia stronę do przyznania zasiłku rodzinnego na F. i H. D., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji na H. D. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 na F. D. Jednakże z uwagi na to, iż strona w okresie korzystania z urlopu wychowawczego podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/4 etatu, tj. 2 godziny dziennie, organ odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem. Zdaniem organu, strona nie spełnia przesłanki z art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wychodząc z domu do miejsca zatrudnienia na 2 godziny dziennie faktycznie zostawia dziecko na ten czas pod opieką innej osoby. W ocenie organu, za takie zatrudnienie w czasie korzystania z urlopu wychowawczego, które nie uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, należy traktować jedynie jako pracę wykonywaną w domu. A zatem każde wyjście z domu i pozostawienie dziecka pod opieką innej osoby jest przesłanką negatywną do przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W odwołaniu z dnia [...] stycznia 2014 r. M. D. podkreśliła, że nie zgadza się z interpretacją art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną przez organ pierwszej instancji. Zdaniem strony, powyższy przepis nie zawiera bezwzględnego zakazu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, ani nie wskazuje, że praca może być wykonywana tylko w domu. Strona, co podkreśliła, wielokrotnie oświadczała przed pracownikiem organu pierwszej instancji, że jej praca w żaden sposób nie koliduje z opieką nad dzieckiem, stąd pozostawanie dziecka przez 2 godziny dziennie pod opieką ojca nie powinno powodować utraty należnego jej dodatku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie w części dotyczącej punkt 3. W uzasadnieniu podniesiono, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi art. 10 ust. 5 pkt. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak z tego przepisu, dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje matce, jeśli podjęła ona lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w tym okresie. Organ odwoławczy zauważył, że do [...] stycznia 2009 r. okoliczność podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia (pracy zarobkowej) przez osobę pozostającą na urlopie wychowawczym w ogóle wyłączała możliwość otrzymywania dodatku do zasiłku rodzinnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25.03.2011 r. sygn. akt l OSK 2066/10 "dokonana zmiana przepisu spowodowała zawężenie przesłanki negatywnej poprzez wprowadzenie ograniczenia polegającego na tym, że podjęta praca uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Ten zabieg ustawodawczy wymaga, aby każdorazowo poddawać ocenie konkretny przypadek podjęcia zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego." Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż ewentualne zatrudnienie w czasie korzystania z urlopu wychowawczego, które jednocześnie nie uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, to jest jedynie praca wykonywana w domu. A zatem każde wyjście z domu i pozostawienie dziecka pod opieką innej osoby jest przesłanką negatywną do przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Powyższy pogląd znalazł potwierdzenie w powołanym wyroku, w którym Sąd podkreślił, że "podjęcie zatrudnienia w okresie korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego jest dopuszczalne wyjątkowo wtedy, gdy nie doprowadzi do wyłączenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem." Naczelny Sąd Administracyjny podzielił więc stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawarte w wyroku z dnia 23.09.2010 r. sygn. akt II SA/Łd 807/10 jakoby "zamiarem ustawodawcy była ochrona osób podejmujących zatrudnienie, które nie niweczy celu urlopu wychowawczego, jakim jest sprawowanie bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem, także w ramach wykonywanej pracy. Form takiego zatrudnienia jest wiele, są to prace zwyczajowo wykonywane w domu, związane z określonymi czynnościami fizycznymi (tzw. prace chałupnicze), czy też z obsługą komputera, a nawet prowadzeniem prywatnego przedszkola. Podkreślono zatem, że przedmiotowy dodatek stanowi wsparcie finansowe dla osób, które sprawują osobistą opiekę nad dzieckiem nie podejmując zatrudnienia, czy też mają możliwość jej sprawowania podczas wykonywania pracy." W związku z powyższym organ odwoławczy doszedł do przekonania, że strona wykonując pracę polegającą na sprzątaniu biurowca nie ma możliwości sprawowania osobistej opieki nad synem, a zaistniały stan rzeczy stanowi negatywną przesłankę przyznania przedmiotowego dodatku. W ocenie organu drugiej instancji okoliczności związane z pracą strony, a więc jej charakter i wymiar świadczą o braku możliwości pogodzenia pracy z osobistą opieką nad dzieckiem. W skardze nadanej w dniu [...] marca 2014 r. M. D. nie zgodziła się z zapadłym w sprawie rozstrzygnięciem. Jednocześnie podkreśliła, iż wie o istnieniu przepisu zgodnie, z którym można podjąć pracę podczas urlopu wychowawczego na ½ etatu a ona ma umowę na ¼ etatu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie, argumentując tak jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r. Nr 270, powoływana dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego stanowi przepis art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej: u.ś.r.). Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, Stosownie do ust.5 pkt. 3 dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Spornym pozostaje to czy świadczenie przez skarżącą pracy przez dwie godziny dziennie, oprócz sobót i niedziel, odpowiada hipotezie normy zawartej w art. 10 ust. 5 pkt. 3 u.ś.r. Innymi słowy rzecz ujmując czy tego rodzaju zatrudnienie uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Dokonując analizy tego przepisu trzeba uwzględnić jego kontekst systemowy, a zwłaszcza regulację zawartą w pkt. 4 ust. 5 art. 10 u.ś.r. Omawiane świadczenie nie przysługuje jeśli dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wobec tego w sytuacji, kiedy dziecko zostało umieszczone w placówce, która nie zapewnia całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, dodatek przysługuje. Można zatem wyciągnąć z tego wniosek, iż ustawodawca dopuszcza możliwość sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem przez inny podmiot, aniżeli matka i nie stanowi to przeszkody do uzyskania prawa do dodatku określonego w art. 10 u.ś.r. Skład orzekający podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2014 r., II SA/Go 311/14 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Sprawowania opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem, bowiem w przepisie art. 10 ust. 5 pkt 3 czy pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca ewidentnie przewiduje możliwość przerwy w sprawowaniu bezpośredniej i osobistej opieki, nie pozbawiając sprawowanej przez takiego opiekuna opieki szczególnego charakteru wynikającego z przeznaczenia urlopu wychowawczego. W każdym konkretnym przypadku należy dokonać indywidualnej oceny podjęcia zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności związane z pracą, tj. jej charakter, wymiar oraz podstawowy warunek, że praca ta nie zniweczy celu urlopu, jakim jest sprawowanie bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem." W świetle poczynionych wyżej uwag uznać przyjdzie, iż w sytuacji kiedy organy orzekające w sprawie przyjęły a priori, iż zatrudnienie skarżącej na ¼ etatu i świadczenie przez nią pracy przez dwie godzinny dziennie, z wyjątkiem sobót i niedziel, uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego, zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez błędne jego zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy. Stąd Sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, stosownie do art. 153 p.p.s.a., powinien uwzględnić ocenę prawną oraz wskazówki co do dalszego postępowania wynikające z wyroku Sądu.