II FSK 983/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA del. Bogusław Wolas, Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. K. i K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3326/14 w sprawie ze skargi S. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji uchylającej decyzję określającą wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. i umorzenia postępowania w sprawie 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. K. i K. K. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3326/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 września 2014 r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji uchylającej decyzję określającą wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2013 r. i umorzenia postępowania w sprawie. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zaskarżoną decyzją z dnia 19 września 2014 r. SKO uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 września 2013 r. w przedmiocie uchylenia w całości ostatecznej decyzji z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego w stosunku do S. K. i M. K. Z motywów zaskarżonej decyzji wynika, że Wójt Gminy K. decyzją z dnia 12 lutego 2013 r. ustalił w stosunku do S. K. i M. K. wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2013 w kwocie 341,00 zł. W dniu 8 maja 2013 r. do Urzędu Gminy wpłynęło zawiadomienie Starosty W. z dnia 19 kwietnia 2013 r. o zmianach w ewidencji gruntów, z którego wynika, iż spadek po M. K. nabyli: B. K., K. K., S. K., T. K. i W. K. Decyzją z dnia 11 września 2013 r. Wójt Gminy K. orzekł w stosunku do S. K. o uchyleniu w całości ostatecznej decyzji z dnia 12 lutego 2013 r. Jako podstawę uchylenia decyzji organ podatkowy wskazał art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, ze zm. - zwanej dalej "O.p."). Okolicznością która wyszła na jaw po wydaniu decyzji, jest, zdaniem organu pierwszej instancji, ww. zawiadomienie Starosty W. o zmianach w ewidencji gruntów z dnia 19 kwietnia 2013 r. SKO wskazało, że z odpisu skróconego aktu zgonu M. S. K. wynika, iż zmarł on 9 października 2010 r. Natomiast decyzja, której dotyczy postępowanie została wydana w dniu 12 lutego 2013 r., zatem została ona skierowana do osoby zmarłej. Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego oparte są o zasadę niekonkurencyjności, polegającą na tym, że ich rolą jest usuwanie wyłącznie określonych wad decyzji i tryby te nie mogą być stosowane zamiennie. Organ podatkowy pierwszej instancji błędnie uchylił decyzję w trybie wznowienia postępowania, orzekając jedynie o uchyleniu decyzji, w sytuacji gdy decyzja zawiera wadę uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Dlatego SKO uznało, że w takiej sytuacji należało uchylić decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 września 2013 r. i umorzyć postępowanie. SKO poinformowało, że zostanie wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 12 lutego 2013 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S. K. i K. K. (dalej "Skarżący") zakwestionowali wskazaną na wstępie decyzję podnosząc, że jest ona rażąco krzywdząca i niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 7 maja 2015 r. pełnomocnik Skarżących podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja z dnia 19 września 2014 r. nie jest ani rażąco krzywdząca, ani niesprawiedliwa. Decyzją tą została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja Wójta Gminy K. z dnia 11 września 2013 r. uchylająca w całości ostateczną decyzję z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego w stosunku do S. K. i M. K. i postepowanie organu pierwszej instancji zakończone uchyloną decyzją zostało umorzone. Przywrócony został więc stan istniejący przed wydaniem decyzji z dnia 11 września 2013 r. Wyeliminowanie z obrotu prawnego ww. decyzji z dnia 11 września 2013 r. było jak najbardziej zasadne, a przede wszystkim zgodne z prawem. Błędnie bowiem uznano w tej decyzji, że skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej stanowi przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej ocenione musi być jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Tego typu uchybienie rodzi skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią, co oznacza, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdy zaś dojdzie do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności. Decyzja skierowana do osoby zmarłej nie może wywołać skutków prawnych od momentu jej wydania, dlatego eliminacja takiej decyzji z obrotu prawnego powinna nastąpić w trybie dającym gwarancję usunięcia jej z obrotu ze skutkiem wstecznym (ze skutkiem ex tunc), od momentu jej wydania. Taki skutek wywołuje stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Na taką kwalifikację omawianej wady decyzji nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Ww. przepis w ogóle nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Z akt niniejszej sprawy w sposób bezsprzeczny wynika, iż adresat decyzji Wójta Gminy K. z dnia 12 lutego 2013 r. M. K. nie żył w dacie jej wydania. Zgodnie z Odpisem Skróconego Aktu Zgonu z dnia 31 marca 2014 r. zmarł on 9 października 2010 r., zatem nie mógł być stroną postępowania i w konsekwencji adresatem decyzji. Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną Skarżących, którzy wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż koszty te nie zostały ani w całości ani w części pokryte przez Skarżących. Autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 233 § 1 pkt 2 lit. a oraz art. 233 § 1 pkt 3 O.p., poprzez przyjęcie, że zasadne oraz zgodne z prawem było wyeliminowanie przez organ II instancji z obrotu prawnego decyzji organu I instancji z dnia 14 września 2013 r., podczas gdy decyzja ta była prawidłowa, ponieważ wyeliminowała z obrotu prawnego wadliwą decyzję Wójta Gminy K. z dnia 12 lutego 2013 r. (nr [...]), - 240 § 1 pkt 5 w zw. z art 245 § 1 pkt 5, w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 O.p., poprzez niepodzielenie stanowiska organu I instancji, że okoliczność w postaci śmierci strony postępowania nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania umożliwiającej w ostateczności uchylenie wadliwej decyzji, a stanowi okoliczność świadczącą o nieważności tej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Skarga kasacyjna Skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w jej granicach (z niezachodzącym w przedmiotowej sprawie wyjątkiem zaistnienia przesłanek nieważności postępowania), nie mając uprawnień do uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę, czy formułowanej na ich poparcie argumentacji. Zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 i art. 176 p.p.s.a. wynika, że to do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Stosownie do art. 133 § 1 O.p., stroną w postępowaniu regulowanym przepisami tej ustawy: jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu, do której czynność organu się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu dotyczy. A zatem stroną w postępowaniu może być również osoba fizyczna, jeżeli zgodnie z przepisami prawa przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa (art. 133 § 2). Wyznacznikiem tego czy dany podmiot może być uznany za stronę postępowania są przepisy konkretnych ustaw podatkowych. W świetle poczynionych rozważań należy uznać, że w niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa - art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Niewątpliwie postępowanie było prowadzone było wobec osoby zmarłej, a więc podmiotu, który nie może być stroną w postępowaniu podatkowym. Instytucja stwierdzenia nieważności dotyczy decyzji dotkniętych kwalifikowanymi wadami. Ze swej istoty i ze względu na swój rodzaj wady te należy uznać za zawsze mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dla stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu wystarczy zatem wykazanie zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek zawartych w art. 156 k.p.a. lub 247 O.p., bez konieczności wykazywania rzeczywistego wpływu na treść rozstrzygnięcia (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera, wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2011). Zwrócić trzeba uwagę na to, że przepisy art. 240 § 1, jak i art. 247 § 1 O.p. dotyczą trybów nadzwyczajnych wzruszania decyzji ostatecznych i nie są w stosunku do siebie konkurencyjne, bo inny jest katalog wad powodujących ich zastosowanie. Jednakże w pierwszej kolejności powinno być zakończone postępowanie o stwierdzenie nieważności, gdyż jego następstwa są znacznie mocniejsze od skutku wznowienia postępowania (Adamiak B.,Borkowski.J., glosa do wyroku IV SA 543/90; OSP 1992 , Nr 5, poz. 120, str. 249). Z tych względów na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O wynagrodzeniu działającego z urzędu pełnomocnika Skarżących rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyłącznie właściwy w tym przedmiocie, stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a.[pic]