I SA/Ke 671/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącego E. K. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Postanowienie organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...] nr [...][...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. [...] nr [...]w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem E. K. ("skarżący") przez organ egzekucyjny - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. na podstawie tytułów wykonawczych od nr W/1A-4792/2008 do nr W/1A-4805/2008 z 27 listopada 2008 r. wystawionych przez wierzyciela (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1997-1998. 2. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że tytuły wykonawcze, o których mowa wyżej zostały doręczone zobowiązanemu 24 października 2013 r. W dniu 19 listopada 2013 r. organ egzekucyjny wystawił wezwanie do zapłaty nr EA/1/2013/ZANR stanowiące również zawiadomienie o zajęciu nieruchomości położonej w gminie Z., miejscowość G.. Wspomniane zajęcie zostało doręczone zobowiązanemu 25 listopada 2013 r. W dniu 9 grudnia 2013 r. do Drugiego Urzędu Skarbowego w K. wpłynęło pismo E. K. z dnia 5 grudnia 2013 r. zatytułowane jako "skarga na czynności egzekucyjne", w którym zobowiązany podniósł zarzut przedawnienia dochodzonej należności z uwagi na to, że hipoteka przymusowa zwykła została ustanowiona po upływie terminu przedawnienia oraz zarzut naruszenia przepisów art. 10 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619, dalej jako "u.p.e.a.") w związku z art. 24 § 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej jako "u.s.u.s.") poprzez przyjęcie błędnego okresu przedawnienia przy obliczeniu odsetek. Zobowiązany wniósł jednocześnie o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Po wezwaniu do sprecyzowania intencji ww. pisma zobowiązany nadesłał wyjaśnienia, wskutek których jego pismo zakwalifikowano jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i o wstrzymanie tego postępowania. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r. nastąpiło wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. wniosku zobowiązanego. Następnie w dniu 22 stycznia 2014 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. zwrócił się do wierzyciela o odniesienie się do zarzutów podniesionych przez zobowiązanego. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. poinformował, że szczegółowe wyjaśnienia dotyczące podnoszonych przez zobowiązanego kwestii zostały opisane w piśmie z 2 grudnia 2008 r. oraz wskazał, że hipoteka została ustanowiona w terminie, gdy składki były wymagalne z uwzględnieniem 10-letniego terminu ich przedawnienia. Postanowieniem z [...] r., nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, a rozstrzygnięcie to - na skutek wniesionego przez E. K. zażalenia - Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...] r. nr [...] uchylił w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na niezgromadzenie mającego wpływ na rozstrzygnięcie materiału dowodowego. Ponownie rozpoznając sprawę Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego K. zwrócił się do wierzyciela o uzupełnienie akt sprawy, a po otrzymaniu materiałów dowodowych postanowieniem z [...] r. nr [...] ponownie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. 1.3. Utrzymując w mocy ww. postanowienie organu I instancji, Dyrektor Izby Skarbowej w K. przytoczył treść art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz wyjaśnił, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jeżeli w toku prowadzonej egzekucji ustali wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne, jeżeli stwierdzi, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). W dalszej kolejności organ wskazał, że w stosunku do E. K. było już prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1997-1998. Zostało ono zakończone w 1999 r., gdyż nie wyegzekwowano należności objętej tytułami wykonawczymi (postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wskutek nieściągalności na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.). W aktach sprawy znajduje się jednak informacja o próbie wyegzekwowania należności przez organ egzekucyjny - protokół o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 28 maja 1999 r., który zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w roku 1999 przerwał bieg terminu przedawnienia dochodzonych należności. Protokół ten został sporządzony w związku z prowadzoną egzekucją należności pieniężnych i został podpisany przez zobowiązanego, co było równoznaczne z zawiadomieniem go o czynności organu egzekucyjnego zmierzającej do ściągnięcia należności. Protokół stwierdza, że zobowiązany w chwili jego sporządzenia nie posiadał majątku podlegającego egzekucji i z tego względu poborca skarbowy nie mógł dokonać czynności egzekucyjnych. Poza tym organ zauważył, że wierzyciel w dniu 19 września 2003 r. dokonał wpisu hipoteki do księgi wieczystej zobowiązanego, co zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. wywołało skutek w postaci braku przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem, z tym zastrzeżeniem, że po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził przy tym, że w kwestii dokonania wpisu do księgi wieczystej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., zgodnie z art. 62610 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (j. t. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.), stronie przysługuje apelacja. Ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Dyrektor Izby Skarbowej nie są więc uprawnieni do weryfikowania tego rodzaju wpisów. Ponadto organ wyjaśnił, że podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych od nr W/1A-4792/2008 do nr W/1A-4805/2008 z dnia 27 listopada 2008 r. były decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. nr [...] i [...] z dnia [...], określające wysokość zaległości z tytułu składek na dzień 30 kwietnia 2008 r. Decyzje te doręczono stronie, ale nie zostały od nich złożone odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.. Wobec tego stały się one prawomocne. Wspomnianymi decyzjami określono stan prawny należności objętych tytułami wykonawczymi, który nie może być badany ponownie w postępowaniu egzekucyjnym. Brak jest zatem podstaw do podważenia istnienia obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Ponadto organ zaznaczył, że wymagalność dochodzonej kwoty została potwierdzona przez wierzyciela w piśmie z dnia 7 lutego 2014 r. Prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych od nr W/1A-4792/2008 do nr W/1A-4805/2008 jest zatem zasadne, a odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego jest prawidłowa. 2. Skarga do Sądu 1. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. E. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, 8 i 11 oraz art. 107 § 2 i 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), polegające w szczególności na: a) niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...] r. znak [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny; b) dowolności w wydaniu postanowienia poprzez niedostateczne i niepełne jego uzasadnienie ograniczające się do przytoczenia przepisów prawa, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia przez organ administracji publicznej zastosowania normy prawnej; c) błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że spisanie przez poborcę skarbowego protokołu o stanie majątkowym skarżącego stanowi "czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" w rozumieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r., prowadzącą do przerwania biegu terminu przedawnienia zaległości należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych; 2) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. w związku z art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., nr 241, poz. 2074 ze zm., dalej jako "ustawa zmieniająca") – poprzez niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenie społeczne, powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r., a w konsekwencji wystawienie tytułów wykonawczych przeciwko skarżącemu oraz przystąpienie do egzekucji przedawnionych należności pieniężnych z tytułu składek. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. i o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. 2.2. W motywach skargi skarżący powołał się na unormowaną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wskazując, że zasada ta oznacza powinność dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a zatem obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja/postanowienie powinny być należycie uzasadnione. Zdaniem skarżącego, skarżone postanowienie nie odpowiada powyższym wymogom. Prowadzone postępowanie administracyjne nie doprowadziło bowiem do kompleksowego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, co stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Tak postanowienie organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego wydane zostało z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej. Jako dowolne należy bowiem traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. 2.3. Skarżący wskazał, że podstawową kwestią wymagającą rozważenia przez organy obu instancji było ustalenie czy objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, nie uległy przedawnieniu. W tym kontekście przywołał treść art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1989 r. Nr 25 poz. 137 ze zm.), zgodnie z którą bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Następnie skarżący wyjaśnił, że ww. akt został zastąpiony przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 109 tej ustawy, składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Dodał, że w myśl art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Następnie skarżący wskazał, że ustawą zmieniającą dokonano nowelizacji m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (...). Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., przy czym ustawa ta nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi jednak wątpliwości, że upływ terminu przedawnienia (wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. 5 lat) przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Oznacza to, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega przedawnieniu 10-letniemu, a nie jak dotychczas – pięcioletniemu. Mając na uwadze powyższe rozważania skarżący stwierdził, że objęte wystawionymi przeciwko niemu tytułami wykonawczymi należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1997-1998 uległy przedawnieniu. Istota przedawnienia polega zaś na tym, że dane zobowiązanie wygasa ze względu na upływ określonego czasu od momentu wymagalności świadczenia, w którym właściwe organy nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne. W dalszej kolejności skarżący podkreślił, że bez znaczenia jest powoływany w kwestionowanym postanowieniu fakt spisania w 1999 r. przez poborcę skarbowego protokołu o stanie majątkowym skarżącego, która to czynność rzekomo spowodowała przerwanie biegu terminu przedawnienia. Choć art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. stanowił, że bieg przedawnienia przerywa każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności z tytułu składek, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, to jednak za czynność, o jakiej mowa w tym przepisie nie może być uznany protokół o stanie majątkowym, spisany przez poborcę skarbowego. W pojęciu "ściągnięcia należności" zawarty jest bowiem element przymusu. Ściągać z kogoś podatki, należności, opłaty itp., to bowiem egzekwować czy też zmuszać kogoś do zapłacenia podatku, uiszczenia należności, opłat, itp. Przywołując na potwierdzenie swojego stanowiska orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny przed upływem terminu przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1997 - 1998 nie podjął żadnych czynności "egzekwujących", ograniczając się jedynie do zebranie informacji o stanie majątkowym skarżącego, która to czynność nie zmierza do ściągnięcia należności, lecz do ustalenia statusu majątkowego konkretnej osoby. Zdaniem skarżącego bez znaczenia jest także to, że wierzytelności wynikające z wystawionych tytułów wykonawczych zostały zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości. Wpis tego prawa nastąpił bowiem w okresie, kiedy ww. należności uległy już przedawnieniu. Mając na względzie powyższe rozważania skarżący stwierdził, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji nie spełnia wymogu dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Brak ustaleń co do tego czy objęte postępowaniem egzekucyjnym należności nie wygasły na skutek przedawnienia, oznacza zaś, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Stanowi to naruszenie zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż kluczowe znaczenie dla przedmiotowego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, w tym w zakresie przedawnienia wymaganych należności. 2.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Dodał, że wymóg w zakresie dwuinstancyjności został w niniejszej sprawie spełniony poprzez wydanie postanowień w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. znak: [...]i postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. znak: [...]). Zaznaczył przy tym, że postanowieniem z dnia [...]r. znak: [...]uchylił postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...]r., znak: [...]w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia z uwagi na to, iż organ ten nie zgromadził w całości materiału dowodowego mającego wpływ na rozstrzygnięcie. Natomiast rozpatrując zażalenie na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. znak: [...]zwrócił się pismem z dnia 1 września 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o uzupełnienie dokumentów i udzielenie dodatkowych informacji. W odpowiedzi (pismo z dnia 18 września 2014 r.) wierzyciel potwierdził wymagalność dochodzonych należności oraz przesłał potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie żądanych dokumentów. Z uwagi na powyższe zarzut braku dokładnego ustalenia stanu faktycznego organ uznał za nieuzasadniony. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Przy czym, odnotować należy, że przyczyny uchylenia zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia nie zostały wskazane w skardze. 3.2. W niniejszej sprawie spór sprowadza się do oceny wymagalności i w konsekwencji możliwości przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne za lata 1997 i 1998, a dokładnie ustalenia czy przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu. 3.3. W związku z wyżej wskazanym zagadnieniem i jego szerokim kontekstem normatywnym należy według adekwatnej chronologii przeanalizować regulacje prawne dotyczące przedawnienia przedmiotowych należności składkowych. Stosownie do art. 35 ust.3 i ust.4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników (oraz osób prowadzących działalność gospodarczą – zob. art.25 ust.1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin- j. t. Dz. U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm.) ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Przy czym należy wskazać, że przez "czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" należy rozumieć m.in. wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r. , sygn. akt II GSK 1102/08 - LEX nr 552737) bądź sprawdzenie przez poborcę stanu majątkowego dłużnika na podstawie tytułów wykonawczych i sporządzenie z tej czynności protokołu w obecności dłużnika (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2008 r., sygn. akt I UK 392/07 –publ. OSNP 2009/21-22/296. Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust.4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r.(data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz wyroku NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08 (Lex nr 552737). Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – publ. OSNP 2012/9-10/126). Dodatkowo wskazać należy, i to wbrew twierdzeniom skargi (pkt 2.3.), że przepis art.109 u.s.u.s. odnosi się do czynności, które poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak ustalenie podstawy wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp. Nie obejmują one biegu terminu i innych cech przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – publ. OSNP 2012/9-10/126). Ponadto wskazać należy, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że prawo do zmiany terminów przedawnienia jest domeną ustawodawcy zarówno w odniesieniu do stosunków cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. Dłużnik musi się zatem poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego. Nie można bowiem mówić o istnieniu "prawa do przedawnienia" polegającego ochronie. Nie dochodzi też w przypadku wydłużenia terminu przedawnienia do działania prawa wstecz, albowiem zobowiązanie jest nadal to samo i nadal istnieje (tak: NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 2045/09 -LEX nr 1081292). Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu: "5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty; 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. 5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. 5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana". Natomiast art. 24 ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy". Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata". Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f ("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy". Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). 3.4. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy, stwierdzić należy, że w 1998 r. i 1999 r. wystawiono na przedmiotowe zaległości tytuły wykonawcze, a w dniu 19 maja 1999 r. i 13 września 1999 r. poborca skarbowy sporządził przy udziale zobowiązanego protokoły o stanie majątkowym. Taki stan wypełnił dyspozycje wskazanych w pkt 3.3. przepisów, w szczególności w kontekście podjęcia "czynności zmierzającej do ściągnięcia tych należności", i doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Termin przedawnienia nie upłynął więc do 31 grudnia 2002 r. i zastosowanie znalazł termin 10 letni. Wbrew również twierdzeniom organu i wnioskom przez niego eksponowanym w zaskarżonym postanowieniu, należy wskazać, że decyzje ZUS z 21 maja 2008 r. określające wysokość zaległości składek na dzień 30 kwietnia 2008 r., znajdują oparcie w art. 83 u.s.u.s. i mają wyłącznie charakter deklaratoryjny (zob. np wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 464/13 – Lex nr 1483952). 3.5. Sąd przyjmuje, że w stanie niniejszej sprawy dla ustalenia przedawnienia należności składkowych nie mogło mieć znaczenia zabezpieczenie hipoteczne (zawiadomienia Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w K. z dnia 19 września 2003 r. Dz. Kw I 3444/03 i Dz. Kw. I 3445/03), na które powołuje się organ w kontekście przepisu art.24 ust.5 u.s.u.s. w brzmieniu: "Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Norma ta, w ocenie Sądu, sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą – Konstytucję RP. Analizując jej treść i otoczenie normatywne w jakim funkcjonuje dostrzec można przez prostą analogię pełną zbieżność z funkcjonowaniem normy prawnej, której domniemanie konstytucyjności podważył Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861) Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Warto przy tym dostrzec, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436). Zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności jest oczywista. Zgodnie z przepisem art. 70 § 8 O.p. (analogicznie art. 70 § 6 O.p. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Zarówno więc art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności) – vide: pkt 4 – 5 uzasadnienia wyroku Trybunału. Z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania przez Sąd wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 566/13 - Lex nr 1457423 oraz powołane tam orzecznictwo i literaturę przedmiotu) także w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Sąd podziela pogląd zaprezentowany w tymże wyroku, który w kontekście niniejszej sprawy i wątpliwości, co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, pozwala na dokonanie prokonstytucyjnej wykładni tej normy. Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. W takiej sytuacji, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. I FSK 36/13 "należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa. 2008 r., s. 32). Tego typu założenie występuje również w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem". Problem ten był przedmiotem analiz w orzecznictwie sądów administracyjnych, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki: I FSK 1807/12, I SA/Po 781/13, I SA/Łd 1123/13, I SA.Łd 200/13,I SA/Go 9/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza konieczność przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu (por. wskazane wyżej wyroki oraz wyroki NSA: II FSK 302/11, I FSK 36/13, I FSK 787/12 i wyroki WSA: I SA/Łd 1068/12, I SA/Łd 1390/12, I SA/Wr 967/12, I SA/GL 19/12, I SA/GL 611/12 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie to Sąd wywodzi zarówno z art. 8 Konstytucji RP, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. (sygn. akt I FPS 2/06), w której sąd ten wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Podsumowując, wykładnia art. 24 ust.5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust.5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. 3.6. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni skutki prawne wynikające z powyższej wykładni przepisów prawa. 3.7. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art.135 ustawy p.p.s.a, orzekł jak w pkt 1 w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie takiej treści uzasadniało, w myśl art. 152 ustawy p.p.s.a., określenie w punkcie 2 sentencji wyroku, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Na zasądzoną kwotę złożyła się równowartość wpisu od skargi (100 zł), opłaty od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego (240 zł).