II SA/Rz 1134/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] Przedmiotem skargi I. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], wydana w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], Burmistrz [...] przyznał P. S. jako przedstawicielowi ustawowemu nieletnich M. i E. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2012 r. do 30 września 2013 r. Kolejno decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...], Burmistrz zobowiązał I. S. do zwrotu kwoty 4848, 07 zł wraz z odsetkami w kwocie 357,07 zł, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienie się decyzji. Rozstrzygnięcie to stało się ostateczna w dniu 11 lutego 2014 r. Ponieważ I. S. nie wywiązał się z obowiązku zwrotu należności, dlatego skierowane zostało do niej upomnienie z 21 marca 2014 r. Pismem z 8 kwietnia 2014 r. I. S. zwróciła się do Burmistrza o umorzenie ww. należności w całości, łącznie z odsetkami, z uwagi na trudna sytuację życiową i materialną. Decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], Burmistrz odmówił umorzenia wnioskowanej wierzytelności. W uzasadnieniu organ ustalił, że na dzień wydania niniejszej decyzji I. S. ma zaległości w wysokości 3908, 55 zł, w tym odsetki w kwocie 375,87 zł. W przedmiotowej sprawie od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ośrodek otrzymał kwotę wyegzekwowaną tytułem należności alimentacyjnych w wysokości 3365,28 zł, w tym odsetki w kwocie 297,96 zł. W aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające zarówno zatrudnienie ww., jak też i regularne wpływy na poczet zaległości. Burmistrz stwierdził, że w tym przypadku nie zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość umorzenia należności, gdyż brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia. Zwrócił uwagę, że fakt, zatrudnienia wnioskodawczyni oraz brak utrzymaniu rodziny, dodatkowo jest przesłanką świadczącą o nie występowaniu szczególnych okoliczności. W odwołaniu od decyzji I. S. wniosła o jej uchylenie oraz umorzenie należności wskazując, że obecnie jej sytuacja życiowa się zmieniła, gdyż nie pracuje i musiała opuścić wynajmowane mieszkanie. Nadto jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, ma problemy zdrowotne i trudną sytuację życiową. SKO decyzją z [...] czerwca 2014 r. utrzymało zaskarżoną decyzją w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że podniesiona w odwołaniu sytuacja dochodowa i zdrowotna, nie uzasadnia umorzenia zobowiązań powstałych na skutek wypłacenia przez organ I instancji na rzecz jej dzieci. W ocenie organu odwoławczego podniesione w odwołaniu problemy zdrowotne, jak też konieczność ponoszenia wydatków na potrzeby życia codziennego - nie stanowią przesłanek, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tego tytułu. Zdaniem SKO trudna sytuacja ww. nie ma charakteru trwałego, ale przeciwnie – może ulec poprawie, co z kolei uzasadnia ustalenie, że sytuacja rodzinna i dochodowa I. S. nie ma charakteru szczególnego, który uzasadniałby umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz jej dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji Kolegium uznało za zasadne odmowę umorzenia zobowiązań I. S. z tytułu wypłaconych przez organ I instancji na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz ustawowymi odsetkami, która stała się ostateczna. I. S. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO z [...] czerwca 2014 r. wnosząc o jej uchylenie oraz umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych, łącznie z odsetkami. Podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Zwróciła uwagę, że zarówno ona jak i jej rodzina są ofiarami przemocy domowej. W jej ocenie trudna sytuacja w jakiej obecnie się znajduje uzasadnia umorzenie należności. Zwróciła uwagę, że jej sytuacja wbrew ocenie Kolegium nie ulegnie poprawie. Wskazała, że nie ma gdzie mieszkać, ani co jeść, a narzucone alimenty przekraczają całkowicie jej możliwości finansowe. Sytuacja ta nie ulegnie poprawie aż do momentu orzeczenia o rozwodzie i podziału majątku. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem kwestionowana decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, stała się decyzja wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), dalej: upoua. Jak wynika z art. 27 upoua, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ ten wydaje decyzję w przedmiocie oddania tych kwot po zakończeniu każdego okresu świadczeniowego, bądź też po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niemniej, w art. 30 upoua prawodawca złagodził częściowo stanowczość tej regulacji poprzez przyznanie organom administracji publicznej prawa do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży dłużnik alimentacyjny, a ponadto przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Przywołana wyżej norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 upoua zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., której emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Reasumując obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było zbadanie i rozpatrzenie, w kontekście przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 upoua, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy istnieją podstawy do umorzenia wobec skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 636/11, Lex nr 1152937). Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. A zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia powyżej wskazanych przepisów postępowania poprzez nieustosunkowanie się podnoszonych przez skarżącego dowodów, a tym samym niezbadanie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Organy w sposób lapidarny dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącej oraz przyjęły, że wprawdzie w chwili obecnej jej sytuacja materialna i dochodowa jest trudna, ale okoliczność ta nie oznacza sama przez się spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. Organ I instancji w żadnym akapicie swojej decyzji z dnia [...].05.2014 r. nie wypowiedział się co do sytuacji majątkowej, zdrowotnej, życiowej skarżącej, poza stwierdzeniem, że dokumenty w aktach wskazują, że jest ona zatrudniona. Brak tych ustaleń w decyzji organu I instancji powoduje, że poczynienie ich wyłącznie przez organ II instancji narusza art. 136 k.p.a. oraz prowadzi do pozbawienia strony dostępu do dwuinstancyjnego postępowania, z naruszeniem art. 15 k.p.a. Organ II instancji ustalił, że z zawartego w aktach sprawy materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że I. S. nie ma na utrzymaniu rodziny, pozostawała w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę, zawartej na czas określony do 30.06.2014 r. i z jej wynagrodzenia za pracę dokonywane były regularne wpływy na poczet należności z tytułu wypłaconych na rzecz jej dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podniesiona w odwołaniu sytuacja dochodowa i zdrowotna I. S. nie uzasadnia zdaniem organu konieczności umorzenia zobowiązań, gdyż problemy zdrowotne, jak również konieczność ponoszenia wydatków związanych z potrzebami życia codziennego nie stanowią przesłanek, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tego tytułu. Trudna obecnie sytuacja I. S. nie ma charakteru trwałego, ale przeciwnie – może ulec poprawie, co z kolei uzasadnia ustalenie, że sytuacja I. S. nie ma charakteru szczególnego, który uzasadniałby umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz jej dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ustalenia te są ogólnikowe. Nie udzielają odpowiedzi na pytanie gdzie mieszka I. S., sama czy z innymi osobami, z czego się utrzymuje, jakie osiąga dochody, czy jest zdrowa czy może pracować. Rozważania w tym przedmiocie powinny mieć charakter indywidualny, wyczerpujący hipotezę art. 30 ust. 1 in fine omawianej ustawy, który nakazuje ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawczyni. Organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, że problemy zdrowotne, brak pracy, trudności w bieżącym utrzymaniu są bez znaczenia w niniejszej sprawie, mają przemijający charakter. Mając te okoliczności na względzie stwierdzić należy, że zredukowanie stanowiska organów obu instancji do konstatacji, iż konieczność spłaty zadłużenia w funduszu alimentacyjnym jest konsekwencją niewywiązywania się przez skarżącą z obowiązku alimentacyjnego względem swoich dzieci jest niewyczerpujące, pozostawia bowiem poza oceną organów istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej. Tym samym, w świetle przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 upoua braki w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a także w uzasadnieniach decyzji organów I i II instancji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające, kierując się przepisem art. 153 p.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną oraz wytyczne Sądu co do dalszego prowadzenia postępowania.