II SA/Lu 364/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Robert Hałabis, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...] Decyzją z dnia [...] znak: [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił przyznania J. J. dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...]. do [...] W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia [...] znak: [...] przyznano J. J. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem, od [...] do odwołania. Organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia [...] o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasło z dniem [...]. Jednak wnioskiem z dnia [...] J. J. wniosła o przyznanie prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw za okres od [...]do [...] Organ przytoczył brzmienie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia z dnia [...] o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, jak i art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, iż jak wynika z akt sprawy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki – ojca wnioskodawczyni – J. J. istnieje od [...] tj. po ukończeniu 25 roku życia, dlatego zaskarżoną decyzją organ odmówił przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] do [...] Od decyzji odwołała się J. J., która wyjaśniła, że świadczenie otrzymywała do [...] W dniu [...] złożyła wniosek o ustalenie prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 100 zł miesięcznie za okres od [...]. do [...]Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie dodatku za okres od [...] do [...]. w wysokości [...] miesięcznie z należnymi odsetkami od zaległości, licząc od dnia terminu comiesięcznej wypłaty świadczenia do dnia przekazania środków na jej konto. Uzasadniając odwołanie powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...]. sygn. akt K [...]stwierdzający niekonstytucyjność wprowadzonych zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych, który jej zdaniem, ma fundamentalne znaczenie dla sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] [...] po rozpatrzeniu odwołania J. J. od powyższej decyzji organu I instancji, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podtrzymał zasadność rozstrzygnięcia i podstawę prawną organu I instancji. Wskazał, że niepełnosprawny ojciec odwołującej, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] nr [...] wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że zostało ono wydane na stałe, niepełnosprawność istnieje od [...]a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] Tym samym niepełnosprawność J. J. powstała po ukończeniu 25. roku życia, w [...] tj., gdy miał [...], dlatego nie spełniał warunku przewidzianego w art. 17 ust.1b pkt 1 i pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w świetle art. 12 ust. 1 ustawy z dnia [...]o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] do [...] odwołującej nie przysługiwał. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wyjaśnił, że w sprawie nie ma prawnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r. sygn. akt K [...] który orzekł, że "Art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Nie stwierdził on bowiem niekonstytucyjności innych przepisów tej ustawy, które nadal zachowują moc obowiązującą, w tym art. 1, który wprowadził zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, m.in. art. 1 pkt 5 lit. b) tej ustawy, który dodał do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustęp 1b. Ponadto orzeczenie niekonstytucyjności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw nie powoduje, wbrew temu co twierdzi odwołująca, że odzyskują moc wygaszone tymi przepisami decyzje przyznające świadczenia pielęgnacyjne. J. J. na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji bez wzięcia pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz dopuszczenie do całkowitej sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, jak i art. 77 § 1 K.p.a przez wydanie zaskarżonej decyzji bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, skutkujące niezałatwieniem przez organ sprawy administracyjnej Ponadto wskazała na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: art. 2 Konstytucji RP, statuującego zasadę zaufania do Państwa i prawa oraz zasadę ochrony praw nabytych poprzez jego niezastosowanie skutkujące odmową przyznania wnioskowanego dodatku do świadczenia w związku z błędnym zastosowaniem przez organy regulacji prawnej zawartej w art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Skarżąca podniosła, że uznanie, iż dodatek skarżącej "nie przysługiwał jej jest poważnym błędem interpretacyjnym zmian dokonanych przez Ustawę z dnia 7.12.2012r., gdyż jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej jego postaci istniało i obowiązywało. Ustawa, oraz Ustawa zmieniająca nie zawierają natomiast żadnych ograniczeń wykluczających otrzymywanie dodatków, czy innych należnych składników pomocy i rekompensaty Państwa dla opiekuna osoby niepełnosprawnej, który świadomie rezygnuje z pracy i samoutrzymania się w celu niesienia koniecznej pomocy bliskiemu niepełnosprawnemu". Niesłuszne też jest uznanie organów, że nie spełnia warunków do "nowego" świadczenia pielęgnacyjnego (po 01.01.2013), a co za tym idzie do przedmiotowego dodatku. Ponadto zdaniem skarżącej niedopuszczalne jest stanowisko organu odwoławczego, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma w tej sprawie znaczenia. Wyrok ten bowiem stwierdzając niekonstytucyjność, a tym samym nieważność wprowadzonych zmian naruszających Konstytucję ma znaczenie fundamentalne dla sprawy, gdyż przywraca stan poprzedni oraz poprzedni porządek prawny jako obowiązujący i tak należy go interpretować oraz stosować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] orzekającej o odmowie przyznania J. J. dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] do [...] Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2013 r., nr poz. 1456 ze zm.) oraz ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. nr 1548) – dalej jako "ustawa zmieniająca". Zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, oraz osobom, którym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy, ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, za każdy miesiąc w okresie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do dnia [...]r., w którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w wysokości 100 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] znak [...] przyznano J. J. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem w okresie od dnia [...] r. do odwołania. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca należy do kategorii osób, które w świetle art. 12 ust. 1 ustawy zmieniającej były uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem do rozważenia pozostała kwestia, czy spełniona została druga przesłanka warunkująca przyznanie wnioskowanego dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest spełnienie warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym mu przez ustawę zmieniającą i obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w przypadku ojca odwołującej się data powstania niepełnosprawności została ustalona na rok [...]a więc w [...] roku życia J. J., a więc niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wobec powyższego podstawą odmowy przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu wskazać należy, iż powyższy przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną tworzą, co do zasady grupę podmiotów podobnych ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. W ramach tak wyznaczonej grupy dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Konstytucja zapewnia bowiem szczególną opieką nad dziećmi ze strony władzy publicznych (art. 68 ust. 3 w związku z art. 72 ust. 2). Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej także w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Wprawdzie Trybunał orzekł jedynie o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, co nie oznacza przesądzenia o zasadności samego żądania w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, to zaznaczyć należy, że według art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, z umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie której została wydana decyzja, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z tych względów w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ wyżej wskazanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien, uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, rozważyć czy skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie.