II SA/Po 741/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2015 r. sprawy ze skarg I. B., G. O., D. K., B. S., M. B., H. W., G. A., W. M., T.R., Miasta na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargi Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], Starosta, na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1 – 4, art. 142, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami orzekł o: zwrocie na rzecz K. B. w 1/16 części, S. W. w 1/8 części, G. O. w 1/16 części, B. S. w 1/24 części, M.B. w 1/12 części, J. B. w 5/16 części oraz U. N. w 5/16 części – nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb D., o powierzchni [...] m², zapisana w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, jako własność Miasta (pkt. 1 decyzji); odmówił I. B., S. W., G. O., B. S., M. B., J. B. oraz U. N., zwrotu części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb D., o powierzchni [...] m², zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, jako własność Miasta (pkt. 2 decyzji) oraz orzekł o dokonaniu rozliczeń związanych ze zwrotem nieruchomości (pkt. 3 decyzji). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. B. działająca w imieniu własnym oraz reprezentowanych przez nią osób, H. N., działający w imieniu U. N. i J. B., Miasto, reprezentowane przez D. S., oraz W. M. J. Z., G. A., E. A., M. K., M. B., T.P., M. K., E. K., E. G.. J. R., P. B., T. R. i H.G. Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 K.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2010 r. i orzekł: o zwrocie nieruchomości położonej w P. oznaczonej jako działka nr z arkusza mapy obrębu D. zapisanej księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto, jako własność Miasta na rzecz: I. B. w 3/48 części, H. W. w 3/48 części, D. K. w 3/48 części, G. O. w 3/48 części, B. S. 2/48 części, M.B w [...] części, J. B. w 15/48 części oraz U. N. w 15/48 części (pkt. 1 ppkt 1 decyzji); o niezobowiązywaniu wymienionych powyżej osób do zwrotu należności określonych w treści przepisów art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami (pkt. 1 ppkt. 2 decyzji) oraz o umorzeniu postępowania odwoławczego z odwołań: W. M, J Z, E. A., M. K., M. B., T. P., M. K., E. K., E. G., J. R., P. B. oraz T. R. Na skutek wniesionych skarg Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 11 czerwca 2013r., sygn. akt II SA/Po 431/12, uchylił decyzję Wojewody z [...] marca 2012r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] r., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb D., o powierzchni [...] m2, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] oraz umorzenia postępowania odwoławczego, rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego oraz o wykonalności zaskarżonej decyzji. W motywach wyroku Sąd wskazał, że aktem notarialnym z dnia [...] maja 1967 r., nr repertorium A [...] (k. 36 – 41 Tomu 1 akt I instancji), W. B., E. W., A. M. i M. B. zbyły stanowiącą ich własność nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Skarbu Państwa - Zakładów Przemyślu Metalowego w P "w trybie ustawy z dnia 12.3.1958 roku". W umowie sprzedaży z dnia [...] maja 1967 r. powołane jest pismo Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 13 lutego 1967 r. zatwierdzającego nabycie opisanej w § 1 nieruchomości (a więc nieruchomości położonej w P. przy ul. S. i D.) na pracownicze ogródki działkowe w trybie przepisów ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. Niewątpliwie w skład nieruchomości opisanej w § 1 aktu notarialnego wchodziła również działka oznaczona nr ewidencyjnym [...], co wynika z treści księgi wieczystej KW nr [...]. Nieruchomość powyższa, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stanowi obecną działkę oznaczoną nr [...]. W ocenie Sądu, Wojewoda prawidłowo uznał, że powołany powyżej akt notarialny, a w szczególności odwołanie się w jego treści do przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, pozwalają na zastosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zarówno treść aktu notarialnego, jak i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazują, że Zakładom, będącym podmiotem państwowym, zależało na nabyciu całej nieruchomości, a więc również nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...]. Stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zasadniczą okolicznością, jaką organ administracji winien badać w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jest jej zbędność z punktu widzenia celu, na jaki została nabyta. O tym, kiedy nieruchomość można traktować jako zbędną rozstrzyga art. 137 powyższej ustawy. Konsekwentnie przed wydaniem decyzji o zwrocie, ewentualnie odmowie zwrotu nieruchomości, niezbędne jest w pierwszej kolejności określenie celu wywłaszczenia, co następnie umożliwia wskazanie, czy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające ewentualny zwrot nieruchomości. Zapisy powołanego aktu notarialnego nie pozostawiają wątpliwości, że celem nabycia nieruchomości miała być realizacja pracowniczych ogródków działkowych. Wskazuje na to § 7 umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1967 r., gdzie wskazano, że "Z. M. i Z. W., pełnomocnicy Zakładów Przemysłu Metalowego w P. oświadczają, że wymienioną nieruchomość kupują z przeznaczeniem na pracownicze ogródki działkowe". Niewątpliwie powyższy cel wywłaszczenia nie został nigdy zrealizowany na działce nr [...], co w szczególności potwierdza decyzja Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego z dnia [...] maja 1985 r., mocą której doszło do wygaszenia prawa użytkowania nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m². Fakt braku realizacji przedmiotowego celu wywłaszczenia potwierdzają również pisma Zarządu Zieleni Miejskiej, Polskiego Związku Działkowców oraz Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta. Podjęte powyżej rozważania wskazują więc, że w sprawie zaistniały przesłanki prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Do wywłaszczenia doszło bowiem przy zachowaniu warunków, o jakich mowa w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany. W ocenie Sądu, Wojewoda zasadnie uznał również o niemożność zakwalifikowanie działki [...] jako fragmentu pasa drogowego. Gdyby w istocie droga na działce nr [...] stanowić miała drogę publiczną, ustanowienie na niej służebności drogowej byłoby niedopuszczalne – służebność drogowa służy bowiem zapewnieniu dostępu do drogi publicznej nieruchomościom, które takiego dostępu nie posiadają (art. 145 § 1 Kodeksu cywilnego). Mając powyższa na względzie uznać należało, że Wojewoda prawidłowo ocenił, że brak jest podstaw dla przyjęcia, jak uczynił to Starosta, aby działka nr [...] była fragmentem pasa drogowego drogi publicznej ulicy [...]. Droga znajdująca się na powyższej działce, stanowi w istocie odrębną od ulicy [...] budowlę, służącą dojazdowi do garaży zlokalizowanych na działce nr [...]. Odnosząc się do zagadnienia wzajemnych rozliczeń pomiędzy spadkobiercami wywłaszczonych właścicieli, a Miastem Sąd wskazał, że podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia powyższej kwestii miało ustalenie, czy nieruchomości podlegające obecnie zwrotowi były w dacie wywłaszczenia zabudowane. W § 1 aktu notarialnego z dnia [...] maja 1967 r. wskazano, że obszar objętego nim gruntu stanowił "rolę i podwórze pod budowę". Taki sam wpis umieszczono dokonując wpisu do księgi wieczystej, określając sposób korzystania z nieruchomości. Analiza treści księgi wieczystej KW nr [...] dokonana po modernizacji wskazuje natomiast, że część nieruchomości – ówczesna działka nr [...] – była "terenem zabudowanym". W tych warunkach organ odwoławczy prawidłowo stwierdził konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w postaci zeznań stron. Przesłuchane w dniu 17 listopada 2011 r. U. N., B. S., G. O. oraz I. B. zeznały spójnie, że na obecnej działce nr [...] posadowiony był dom mieszkalny, murowany. I. B. zeznała przy tym, że zamieszkiwała w nim do lutego 1976 r., będąc zameldowana na ul. D., natomiast U. N. zamieszkiwała w nim do 1972 r. B. S. oraz G. O. przebywały w powyższym budynku odwiedzając rodzinę. Z zeznań powyższych wynika, że na jego parterze były dwa mieszkania, a na poddaszu jedno mieszkanie i strych. Na zewnątrz znajdowała się natomiast ubikacja i budynek gospodarczy. Sąd wskazuje, że złożone zeznania są spójne i znajdują odzwierciedlenie w dokumentach (poświadczających fakt zameldowania na pobyt stały pod adresem D. U. N. i I. B. kilka lat po dacie aktu wywłaszczeniowego). Tym samym brak było podstaw, aby odmówić wiary złożonym zeznaniom. Nadto w aktach organu II instancji znajduje się mapa obrazująca sposób zabudowy nieruchomości przy ul. D., która nie została zakwestionowana w toku prowadzonego postępowania. Mapa powyższa obrazuje, jaka była wielkość zabudowy, określając równocześnie wymiary budynków. Wymiary te zostały następnie przyjęte przez biegłego w operacie szacunkowym ustalającym wartość istniejących na działkach nr [...] oraz [...] nakładów. W ocenie Sądu uzupełniający materiał dowodowy zgromadzony przez organ odwoławczy, w tym zeznania stron oraz mapa zabudowy, pozwalają na przyjęcie, że w dacie wywłaszczenia, działki objęte postępowaniem były zabudowane. Ustalenie powyższej okoliczności miało podstawowe znaczenie dla kwestii wzajemnych rozliczeń. Przepis art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje bowiem, że w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Stąd też odjęcie, stosownie do treści powołanego powyżej przepisu, od kwoty wypłaconego odszkodowania (powiększonej o wartość garaży, a więc obecnie istniejących nakładów) kwoty odpowiadającej wartości domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych, które obecnie nie istnieją, spowodowało, że otrzymana zostaje kwota ujemna, co z kolei powoduje, że nie powstaje obowiązek zwrotu jakichkolwiek kwot na rzecz Miasta. Innymi słowy brak jest podstaw do obciążenie spadkobierców byłych właścicieli obowiązkiem zwrotu waloryzowanego odszkodowania, nawet jeżeli Sąd nie podziela wywodów Wojewody, co do konieczności dokonania rozliczeń pomiędzy wnioskodawcami, a obecnymi dzierżawcami garaży na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Nadto Sąd wskazał, że Wojewoda również umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do części osób, które wniosły odwołanie. W ocenie organu odwoławczego, po zaskarżeniu decyzji Starosty, doszło do istotnych zmian podmiotowych, gdyż przymiot strony stracili dawni dzierżawcy działki nr [...], nie mają aktualnie interesu prawnego do uczestnictwa w niniejszym postępowaniu, konieczne było więc umorzenie w stosunku do nich postępowania odwoławczego. Powyższe stanowisko Sąd uznał za przedwczesne. Wojewoda nie wyjaśnił, czy osoby, co których umorzono postępowanie odwoławcze rzeczywiście utraciły przymiot strony. Zwrócić należy uwagę, że w piśmie Miasta z dnia 22 października 2007 r. (k. 165 I Tomu akt I instancji), na nieruchomościach nr [...] oraz [...] zawartych zostało 20 umów dzierżawy. W piśmie z dnia 23 marca 2012 r. (akta II instancji) wskazano natomiast, że powyższe nieruchomości objęte są 4 umowami dzierżawy. Sąd wskazał, że pomimo powstałych rozbieżności dotyczących ilości umów dzierżawy pomiędzy rokiem 2007 a 2012, organ odwoławczy nie wyjaśnił, jaki jest obecny stan garaży. Nie podjęto tym samym działań zmierzających do ustalenie, czy garaże powyższe są obecnie puste, czy też są dalej wynajmowane. Zaniechano również ustalenia, co stało się z umowami dzierżaw, który zostały opisane w piśmie z dnia 22 października 2007 r., a w szczególności, czy zostały one wypowiedziane, czy też wygasły, a jeżeli tak, to kiedy miało to miejsce – czy na etapie postępowania międzyinstancyjnego, czy też wcześniej. Konieczność wyjaśnienia powyższej okoliczności jest o tyle istotna, że podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 21 maja 2013 r. skarżący T. R. oświadczył w imieniu własnym oraz swoich mandatów, że garaże są w dalszej części użytkowane, a Miasto uzyskuje z tego tytułu czynsz. W powyższym świetle obowiązkiem organu było wyjaśnienie, czy zgodnie z treścią art. 674 w zw. z art. 694 Kodeksu cywilnego w istocie nie doszło do przedłużenia dzierżawy. Należy bowiem zważyć, ze w sytuacji, gdy po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca (dzierżawca) używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem (dzierżawa) został przedłużony na czas nie oznaczony. Niewątpliwie w takiej sytuacji dzierżawcy, których umowa została przedłużona na zasadzie art. 674 Kodeksu cywilnego, dalej posiadają przymiot strony. Okoliczność powyższa nie została jednak wyjaśniona w toku postępowania odwoławczego. Reasumując, Sąd wskazał, że Wojewoda prawidłowo uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie działki nr [...] oraz [...]. Za prawidłowe uznać należało również rozstrzygnięcie dotyczące wzajemnych rozliczeń pomiędzy spadkobiercami dotychczasowych właścicieli, a Miastem. Prowadząc przedmiotowe postępowanie organ odwoławczy zaniechał jednak wyjaśnienia, w sposób nie budzący wątpliwości, kto jest stroną postępowania administracyjnego, umarzając część wniesionych odwołań w stosunku do osób będących dotychczas dzierżawcami garaży pobudowanych na działce nr [...]. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda został zobowiązany do ustalenia, kto jest obecnie dzierżawcą garaży pobudowanych na działce nr [...], przy uwzględnieniu oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu. Po ponownym, rozpoznaniu sprawy Wojewoda decyzją z [...] czerwca 2014r. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w P. oznaczonej jako działki nr [...]i [...]z arkusza mapy [...], obrębu D., zapisanej księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, jako własność Miasta na rzecz: I. B. w 3/48 części, H. W. w 3/48 części, D.K. w 3/48 części, G. O. w 3/48 części, B. S. w 2/48 części, M. B. w 4/48 części, J. B. w 15/48 części oraz U. N. w 15/48 części (pkt. I. 1. decyzji) oraz o niezobowiązywaniu wymienionych powyżej osób do zwrotu należności określonych w treści przepisów art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami (pkt. I. 2. decyzji). Wojewoda ustalił, że aktem notarialnym z dnia [...] maja 1967 r., nr repertorium A [...] (k. 36 – 41 Tomu 1 akt I instancji), W.B., E. W., A. M. i M. B. zbyły stanowiącą ich własność nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Skarbu Państwa - Zakładów Przemyślu Metalowego w P. "w trybie ustawy z dnia 12.3.1958 roku". Cel nabycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został wskazany w §7, w którym przedstawiciele Zakładów oświadczyli, że przedmiotową nieruchomość kupują z przeznaczeniem na pracownicze ogródki działkowe. Zgodnie z treścią księgi wieczystej KW [...], w dacie wywłaszczenia nieruchomość w niej zapisana składa się z działek [...]i [...], stanowiących rolę, podwórze i (grunt) pod budowę, położonych przy ulicach S. i D. o łącznej powierzchni [...] ha. Następnie Wojewoda ustalił krąg spadkobierców wywłaszczonych właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Dawna parcela [...] przy odnowie ewidencji gruntów uzyskała numer [...], a następnie w wyniku podziału stała się działkami [...]i [...]. W ewidencji gruntów i budynków działka [...] jest oznaczona symbolem Bi – inne tereny zabudowane, natomiast działka [...] symbolem dr – drogi. Następnie Wojewoda wskazał, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wobec powyższego Wojewoda przyjął ponownie, że aktem notarialnym z [...]maja 1967 r. zbyto nieruchomość zapisana w KW [...] na rzecz skarbu Państwa – Zakładów Metalowych w P. w celu przeznaczenia nieruchomość na ogródki działkowe trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. Organ ponownie stwierdził, że powyższy cel wywłaszczenia nie został nigdy zrealizowany na działce nr [...]. W niniejszej sprawie zaistniały, więc przesłanki prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Do wywłaszczenia doszło bowiem przy zachowaniu warunków, o jakich mowa w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda uznał w toku postępowania, że brak jest podstaw dla przyjęcia, iż działka nr [...] jest fragmentem pasa drogowego drogi publicznej - ulicy [...] Droga (gruntowa, nieutwardzona) znajdująca się na działce, stanowi w istocie odrębną od ulicy [...] budowlę, służącą dojazdowi do garaży zlokalizowanych na działce nr [...] nie zaś publicznej komunikacji. Tym samym, Wojewoda odmiennie od Starosty uznał, iż przepis art. 2a ustawy o drogach publicznych nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu jej zwrotu na rzecz byłych właścicieli w razie ustalenia braku realizacji celu określonego w akcie wywłaszczeniowym. Następnie Wojewoda wskazał, że w razie orzeczenia zwrotu nieruchomości, byli właściciele lub ich spadkobiercy, stosownie do treści art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zobowiązani są do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania uzyskanego z tytułu wywłaszczenia z uwzględnieniem zmian wartości nieruchomości wynikających z podjętych na niej po wywłaszczeniu prac. W niniejszej sprawie ceną nabycia całości gruntu objętego umową z [...] maja 1967 r. ([...]m2) była kwota [...] zł. Zwrócić wszakże należy uwagę, iż postępowaniem niniejszym objęty jest wyłącznie zwrot działek [...] i [...] (o łącznej powierzchni [...]m2), stanowiących 8,515 % całości przejętej nieruchomości, w związku z czym obowiązek zwrotu odszkodowania dotyczy wyłącznie 8,515 % jego kwoty (art. 140 ust. 3 u.g.n.). 8,515 % od kwoty [...] zł daje kwotę [...] zł, która po waloryzacji (por. art. 140 ust. 2 u.g.n.) i denominacji podlega zwrotowi na rzecz aktualnego właściciela zwracanej nieruchomości - Miasta. Wskaźnik waloryzacji za okres od roku 1968 (a więc od roku następującego po roku wydania decyzji wywłaszczeniowej, tutaj aktu notarialnego z 1967 r.) do marca 2014 r. (data ostatniego opublikowanego wskaźnika waloryzacji przed wydaniem decyzji) wynosi 5327,8347. Po pomnożeniu go przez kwotę odszkodowania podlegającego zwrotowi otrzymana kwota to [...] zł, po denominacji i zaokrągleniu daje to finalnie kwotę [...] zł. Zgodnie z treścią przepisu art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odszkodowanie powiększa się lub pomniejsza, jeżeli zwracana nieruchomość (w stosunku do wartości z daty wywłaszczenia) zmieniła swoją wartość wskutek działań podjętych bezpośrednio na tej nieruchomości (nie uwzględnia się zmiany wartości spowodowanej zmianą przeznaczenia w planie miejscowym lub zmianą otoczenia nieruchomości). Mając na uwadze powyższe Wojewoda ustalił, że w dacie nabycia obecnych działek nr [...] i [...] na rzecz Skarbu Państwa pozostawały one zabudowane budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi. W związku z upływem ważności wcześniejszego operatu szacunkowego, w dniu 28 stycznia 2014 r. rzeczoznawca majątkowy p. T. S sporządził nową wycenę nieruchomości. Wartość rynkowa działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu D. według stanu z dnia [...] maja 1967 r. została oszacowana na kwotę [...] zł (wartość gruntu [...] zł, wartość nakładów - dom wraz zabudowaniami gospodarczymi [...]zł) a wartość nieruchomości wg aktualnego stanu bez uwzględnienia skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości na kwotę [...] zł (wartość gruntu [...] zł, wartość nakładów -garaże, przyłącza energetyczne, utwardzenie terenu [...] zł). Nastąpiło więc zmniejszenie wartości nieruchomości o [...]zł. Aktualna wartość nieruchomości została natomiast określona na kwotę [...]zł. Wojewoda stwierdził, że ustalenia dotyczące określenia celu szeroko rozumianego wywłaszczenia, określenia iż cel ten nie został nigdy zrealizowany, ustalenia dotyczące sposobu zagospodarowania nieruchomości według daty wywłaszczenia (tj. rzeczona nieruchomość była zabudowana budynkiem mieszkalnym) oraz jej aktualnego sposobu zagospodarowania, w tym ustalenia, że działka nr [...] nie stanowi fragmentu drogi publicznej zostały zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który przesądził o tym w wyroku z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 431/12. Zastrzeżenie Sądu budziły jedynie ustalenia Wojewody dotyczące prawidłowego kręgu osób, którym przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Wypełniając zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wojewoda ostatecznie ustalił, że na działach nr [...] i nr [...] aktualnie dzierżawcami (najemcami) garaży są: K. K., I. N., M. B., G. A., H. i G., M. K., A. W., J. C.-R. T. L., P. B., T. R., E. A., E.K., A. B., E. G., J. Z., Z. M., M. K. oraz W. M. W związku z tym Wojewoda przyjął, że sytuacja dzierżawców (najemców) nie powinna budzić żadnych wątpliwości, a to w oparciu o art. 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna oraz postanowienia większości umów dzierżawy (najmu) garaży, w których zawarto postanowienie, że wydzierżawiający może rozwiązać umowę z zachowaniem 14-dniowego terminu wypowiedzenia m.in. w przypadku przywrócenia prawa własności dzierżawionej nieruchomości byłemu właścicielowi albo jego następcom prawnym czy też w przypadku "wydania prawomocnego orzeczenia skutkującego utratą przez Miasto lub jego poprzednika prawnego tj. Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości (...)". Nadto w świetle art. 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami dzierżawcy nieruchomości objętej postępowaniem o zwrot są stronami niniejszego postępowania, albowiem z przepisu tego jednoznacznie wynika interes prawny dzierżawcy, skoro decyzja podjęta w postępowaniu zwrotowym ma bezpośredni wpływ na jego sytuację prawną. Jakkolwiek, zdaniem Wojewody dzierżawa czy najem nie stanowią przeszkody dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli zachodzą przesłanki do jej zwrotu określone w art. 137 cytowanej ustawy, a nie występuje przesłanka negatywna, o której mowa w jej art. 229. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nakazał zbadać również jaki jest obecny stan garaży, tj. czy są one nadal dzierżawione czy są one puste. Powyższe w ocenie Sądu jest znaczące z uwagi na treść art. 674 w zw. z art. 694 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którymi w sytuacji gdy po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca (dzierżawca) używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem (dzierżawa) został przedłużony na czas nie oznaczony. Wypełniając zalecenia Sądu Wojewoda ustalił w oparciu o kopie umów dzierżaw (najmu), że wszystkie z nich zostały zawarte na czas nieoznaczony i żadna z nich nie została wypowiedziana, zastosowanie ww. przepisów Kodeksu Cywilnego nie będzie miało więc zastosowania. Skargi od powyższej decyzji Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. B., G. O., D. K., B. S. M. B., H. W. i G. A., W. M., T. R. oraz Miasto. Sprawy powyższe zostały zarejestrowane pod sygnaturami II SA/Po 741/14 – II SA/Po 743/14. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2014 r. połączono je do wspólnego rozpoznania i rozpatrzenia. W skardze wniesionej przez G. A., W. M. oraz T. R. skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji. Kwestionowali fakt wywłaszczenia. W ich ocenie w 1967 r. doszło do dobrowolnego nieprzymuszonego zbycia nieruchomości, za którą zbywcy otrzymali ustaloną kwotę. Wskazali, że nieruchomość przy ul. Samotnej miała być przeznaczona pod ogródki działkowe. W świetle przepisów o ogrodach działkowych, zwłaszcza dotyczących minimalnej liczby działek i ich powierzchni, w dacie zawarcia umowy notarialnej sprzedaży spornej nieruchomości cel i warunki utworzenia pracowniczych ogrodów działkowych na gruntach przy ul. D., a więc na spornych terenach, nie mógł być zrealizowany. W ich ocenie wyjaśnienia wymagało również, jaką minimalną powierzchnię było można przekształcić w ogródki działkowe. Pozwoliłoby to wyjaśnić, czy Zakłady nie zostały zmuszone do zakupu przedmiotowych działek. Skarżący wskazali wreszcie, że od 1986 r. są dzierżawcami terenu, na którym pobudowali garaże i za który płacą podatki. Zastrzeżenia budzi w ocenie skarżących szacowanie kwot, jakie powinni wypłacić właściciele i spadkobiercy zwracanej nieruchomości. Powinno ono obejmować nie tylko odszkodowanie uzyskane z tytułu wywłaszczenia, ale także zmiany wartości wynikające z pobudowania garaży. Istotne było także ustalenie charakteru zabudowy na wywłaszczonej nieruchomości, czego Wojewoda nie zbadał. W skardze wniesionej przez Miasto, podniesiono natomiast zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 138 § 2 K.p.a., jak również naruszenie przepisów art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art.140 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty. Uzasadniając skargę Miasto podniosło, że organy dokonały nieprawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. Analiza akt sprawy wskazuje, że nieruchomość nie została nabyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, lecz na podstawie art. 5 ust. 3 powyższej ustawy, co wyklucza możliwość jej zwrotu w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podniesiono, że przedmiotowy teren był przeznaczony w obowiązującym w 1967 r. szczegółowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową, co powoduje, że błędne jest przyjęcie twierdzenia jakoby nieruchomość miała być wywłaszczona pod ogródki działkowe. Miasto zwróciło się także do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o zbadanie poprawności sporządzenia aktu notarialnego z 11 maja 1967r. oraz wpisów w księdze wieczystej, gdzie ujawniono Zakłady Przemysłu Metalowego zamiast Skarbu Państwa. Zatem do czasu rozstrzygnięcia poprawności sporządzenia wymienionego aktu nie jest możliwe prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy o zwrot. Zakwestionowano też poczynione przez organ odwoławczy ustalenia dotyczące braku kwalifikacji działki nr [...] jak drogi publicznej oraz faktu zabudowy przedmiotowej nieruchomości w 1967 r. Miasto podniosło wreszcie, że wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda dopuścił się naruszenia art. 15 K.p.a., gdyż wydane przez niego rozstrzygnięcie w zasadniczy sposób zmieniło istotę decyzji organu I instancji. Prawidłowego ustalenia kręgu osób uprawnionych do uczestnictwa w postępowaniu zgodnie z wytycznymi wyroku WSA w Poznaniu z 11 czerwca 2013r. winien dokonać organ I instancji, aby zapewnić stronom udział przed organami obu instancji. Nadto poddano w wątpliwość możliwość uzyskania przed organem odwoławczym dowodu, jakim jest operat szacunkowy. Spowodował on w sposób zasadniczy zmianę decyzji organu I instancji poprzez niezobowiązywanie wnioskodawców do zwrotu należności określonych w art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nadto Skarżące Miasto wskazało, że prace polegające na wybudowaniu na zwracanej nieruchomości garaży murowanych należy uznać za zwiększenie wartości nieruchomości. Domysły, że nieruchomość przed wywłaszczeniem była zabudowana nie znajdują, zdaniem Miasta, potwierdzenia w stanie faktycznym, skoro w księdze wieczystej i umowie sprzedaży z 11 maja 1967r. wyraźnie zaznaczono, że nieruchomość była niezabudowana. Skarżąca I. B. w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców właścicieli przedmiotowej nieruchomości w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i jej zmianę w części ustalającej wysokość udziałów we własności przedmiotowej nieruchomości oznaczonej nr [...]i [...]. Skarżący podnosili, że nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia stanu prawnego i faktycznego własności nieruchomości sprzed dokonania wywłaszczenia. Nie została wyjaśniona podstawowa kwestia jakimi udziałami dysponowali współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie. Zarzuty zawarte w skardze złożonej przez dzierżawców rzeczonej nieruchomości, jak i w skardze złożonej przez Miasto były podnoszone w trakcie wcześniejszego postępowania i były już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w wyroku z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 431/12. W skardze z 28 czerwca 2014 r. p. I.B. podniosła, iż w trakcie prowadzonego postępowania nieprawidłowo zostały ustalone udziały we własności rzeczonej nieruchomości. W ocenie skarżącej na datę sporządzenia aktu notarialnego z [...] maja 1967 r. (na mocy którego doszło do szeroko rozumianego wywłaszczenia) w księdze wieczystej wpisana była nieprawidłowa wysokość udziału p. W. J., która następnie była podstawą błędnego ustalenia wysokości udziałów przysługujących ówczesnym właścicielom. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż w trakcie sporządzania aktu notarialnego z [...] maja 1967 r. notariusz oparł się o treść księgi wieczystej KW nr [...] D. Tom [...] wykaz [...], zgodnie z którą właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ul. S. i D. były p. E.P. oraz p. W. B. po połowie. W treści tej księgi pod liczbą 10 znajdował się "sprzeciw prawdziwości księgi wieczystej odnośnie wpisu idealnej połowy prawa własności na rzecz F. J. (wpisano w 1946 r.)". Pod liczbą 11 ujawnione było dożywotnie utrzymanie i bezpłatne mieszkanie na rzecz W. F J. w P. - na idealnej połowie W. B. (wpisano w 1946 r.). Jednocześnie wskazane zostało, iż wpisy pod liczbą 10 i 11 zostaną wykreślone na podstawie przedłożonego odpisu skróconego aktu zgonu W. F J. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji wziął więc pod uwagę stan sprawy istniejący w dniu sporządzenia rzeczonego aktu notarialnego. Na tej podstawie został ustalony krąg osób będących następcami prawnymi ówczesnych współwłaścicielek rzeczonej nieruchomości oraz przysługujące im udziały. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżących spadkobierców współwłaścicieli przedmiotowych nieruchomości wnosił i wywodził, jak w skardze. Podobnie skargi podtrzymali pełnomocnik Miasta oraz skarżący dzierżawcy W. M. i T. R. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargi okazały się niezasadne. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Trzeba przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") pogląd wyrażony w prawomocnym orzeczeniu wiąże nie tylko organy administracji publicznej, lecz także sąd orzekający w danej sprawie. Dlatego też ocena prawna, zawarta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2013 r. (sygn. akt II SA/Po 490/13), pozostaje wiążąca również dla składu orzekającego na skutek wniesienia niniejszej skargi. Nadto, Sąd w niniejszej sprawie związany jest wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013r., co oznacza, iż i organ i Sąd nie może samodzielnie formułować nowych, odmiennych ocen prawnych od tych wyrażonych w prawomocnym wyroku sądowym. Podkreślenia wymaga, iż obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę jest podporządkowanie się w całości ocenie wyrażonej przez sąd i wykonanie wskazań zawartych w uzasadnienie wyroku. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny traci moc wyłącznie w razie zmiany po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych lub prawnych, a także przy wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. J.P. Tarno w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. IV, Warszawa 2010 r., str. 359-362). Powyższe okoliczności stanowiące przesłanki odstępstwa od wskazań prawomocnego wyroku WSA z 11 czerwca 2013r. w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Wobec powyższego w niniejszej sprawie Sąd w toku poprzedniego postępowania przesądził następujące kwestie. Aktem notarialnym z dnia [...] maja 1967 r., nr repertorium A [...] (k. 36 – 41 Tomu 1 akt I instancji) W. B., E. W., A. M. i M. B. zbyły stanowiącą ich własność nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Skarbu Państwa - Zakładów Przemyślu Metalowego w P. z przeznaczeniem na pracownicze ogródki działkowe w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W sprawie zaistniały przesłanki prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Do wywłaszczenia doszło bowiem przy zachowaniu warunków, o jakich mowa w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany. Sporna działka [...] podlega zwrotowi, gdyż nie można jej zakwalifikować jako fragmentu pasa drogowego ulicy [...]. W dacie wywłaszczenia działki objęte postępowaniem były zabudowane. Brak jest podstaw do obciążenie spadkobierców byłych właścicieli obowiązkiem zwrotu waloryzowanego odszkodowania. Brak zatem podstaw do ponownego rozpoznania zarzutów dotyczących powyższych kwestii, podnoszonych przez skarżących dzierżawców i Miasto, a rozstrzygniętych przez Sąd w wyroku z 11 czerwca 2013r. W dalszej kolejności Sąd stwierdził, że organ II instancji ponownie rozpoznający sprawę wykonał w pełni wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2013r. Wykonująca zalecenia Wojewoda ustalił prawidłową, skorygowaną listę stron postępowania jeżeli chodzi o dzierżawców spornej nieruchomość, na której posadowione są garaże (k. 73 – 144 akt ad. II inst.). W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ szczegółowo opisał zgromadzony materiał dowodowy i wynikające z niego okoliczności faktyczne i prawne na podstawie, których ustalił ostateczną listę dzierżawców. Przyjął także, iż dzierżawcy posiadają interes prawny w niniejszej sprawie, skutkiem czego są stronami postępowania o zwrot spornych nieruchomości. W związku z upływem ważności operatu szacunkowego w dniu 28 stycznia 2014r. organ odwoławczy prawidłowo wyznaczył rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził nową wycenę nieruchomości. Potwierdzono, że zmniejszeniu uległa wartość nieruchomości w stosunku do wartości ustalonej na dzień wywłaszczenia. Brak zatem podstaw do zobowiązania spadkobierców do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w świetle dyspozycji art. 140 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2013r. poz. 518 ze zm.) W tym miejscu odnieść należy się do zarzutu Miasta naruszenia podstawowej zasady postępowania, jaką jest zasada dwuinstancyjności. Zgodnie z treścią art. 15 K.p.a. istota dwuinstancyjności polega na zapewnieniu stronom postępowania możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Organ odwoławczy jest bowiem także organem merytorycznym, który dokonuje ponownej oceny sprawy w jej całokształcie i rozstrzyga sprawę co do jej istoty. Ocenia zgromadzony materiał dowodowy, ustala stan faktyczny sprawy i dokonuje jego oceny prawnej. W przedmiotowej sprawie Wojewoda, uwzględniając związanie wytycznymi wyroku WSA z 11 czerwca 2013r., rozstrzygnął sprawę w tych samych ramach, co Starosta, dokonując jedynie odmiennej oceny prawnej zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego oraz przeprowadzając uzupełniające postępowanie dowodowe zgodnie z wytycznymi wyroku, w ramach którego organ odwoławczy ustalił ostateczną listę stron postępowania oraz przeprowadził aktualizację operatu szacunkowego z uwagi na upływ jego ważności. Zgodnie z treścią art. 136 K.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Sąd podkreśla, że możliwość przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy jest wyrazem kompromisu pomiędzy wymogami płynącymi z jednej strony, z zasady dwuinstancyjności, z drugiej zaś z zasady szybkości i prostoty postępowania, o czym była już mowa w uzasadnieniu wyroku z 11 czerwca 2013r. Niewątpliwie granice przeprowadzenia postępowania dowodowego w ramach postępowania odwoławczego wyznacza przepis art. 138 § 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu sytuacja powyższa nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Wojewoda przeprowadzając i oceniając doprecyzowujący w sprawie materiał dowodowy słusznie przyjął, że nie dotyczył on koniecznych do wyjaśnienia okoliczności sprawy mających istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przeprowadzony zakres postępowania dowodowego mieści się w użytym przez ustawodawcę terminie "uzupełniający" i znajduje swoje uzasadnienie z płynącej z art. 12 K.p.a. zasady szybkości postępowania. Analiza decyzji Starosty oraz Wojewody wskazuje przy tym, że przedmiotowa sprawa administracyjna została dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta. Nie znajduje tym samym uzasadnienia zarzut Miasta, jakoby dokonanie odmiennej oceny prawnej sprawy, a w konsekwencji wydanie orzeczenia o innej treść niż decyzja organu I instancji, przesądzała o naruszeniu zasady dwuinstancyjności. Zaznaczyć należy, że przed wydaniem decyzji odwoławczej Wojewoda zawiadomił w trybie art. 10 K.p.a. wszystkie strony postępowania, a w wyniku powyższego wypowiedzieli się skarżący dzierżawcy – T. R. i W. M., a skarżący E. A. oraz I. B. zapoznali się z aktami sprawy. Pełnomocnik Miasta telefonicznie zwróciła się podanie rodzaju podjętych przez Wojewodę czynności w trakcie prowadzonego przez niego postępowania, o czym została poinformowana. Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżących spadkobierców wywłaszczonych nieruchomości dotyczących nieprawidłowego ustalenia wysokości udziałów we własności zwracanych nieruchomości przysługujących poszczególnym spadkobiercom, wskazać należy, że nie zarzuty nie znalazły potwierdzenia. Z akt administracyjnych sprawy zgromadzonych jeszcze w toku poprzedniego postępowania przed organem odwoławczym wynika jasno w jaki sposób organ ustalił listę aktualnych spadkobierców – na podstawie postanowień sądów rejonowych o stwierdzeniu nabycia spadków. Okoliczność ta nie była także przedmiotem sporu w poprzednim postępowaniu administracyjnym, Sąd również w toku postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego pod sygn. II SA/Po 431/12 nie dopatrzył się błędów w tym zakresie. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle tego przepisu Sąd nie dopatrzył się również naruszeń przepisów postępowania, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. oddalił wszystkie skargi, jak orzeczono w wyroku.