II GSK 2790/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Cezary Pryca sędziowie NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Irena Wiszniewska-Białecka Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Spółki z o.o. w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2016/14 w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia w części prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2016/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia w części prawa ochronnego na znak towarowy. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] sierpnia 2003 r. Urząd Patentowy RP udzielił na rzecz B. Sp. z o.o. prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny TEO, przeznaczony do oznaczania następujących towarów i usług: kl. 5 - produkty weterynaryjne, kl. 30 - kawa, herbata, przyprawy, wyroby zbożowe oraz kl. 31 - pokarm dla zwierząt. W dniu [...] maja 2013 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął, złożony na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz. 1117 ze zm. - dalej p.w.p.) wniosek A. z siedzibą w R., [...] o stwierdzenie wygaśnięcia praw z rejestracji znaku towarowego TEO, R-[...] udzielonego na rzecz B. Sp. z o.o. w części dotyczącej towarów: kawa, herbata, przyprawy, wyroby zbożowe – kl. 30. Wnioskodawca podniósł, że w dniu [...] marca 2013 r. zgłosił w trybie międzynarodowym znak towarowy "Lipton TEO", m.in. na terytorium Unii Europejskiej. Znak ten przeznaczony jest do oznaczania następujących towarów z kl. 30: herbaty i produkty z herbaty, napoje gazowane i niegazowane na bazie herbaty, herbata mrożona, nielecznicze herbaty i napoje ziołowe. Zdaniem wnioskodawcy, uprawniony nie używał znaku towarowego TEO dla oznaczania kawy, herbaty, przypraw i wyrobów zbożowych w sposób rzeczywisty na polskim rynku w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat liczonego od daty zgłoszenia wniosku o stwierdzenia wygaśnięcia znaku. W odpowiedzi na wniosek uprawniony zakwestionował interes prawny wnioskodawcy. Stwierdził, że wniosek o rozszerzenie ochrony międzynarodowego znaku towarowego "Lipton TEO" na kraje Unii Europejskiej wpłynął do Urzędu ds. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (dalej OHIM) w dniu [...] czerwca 2013 r., tj. po dacie wniesienia przez A. wniosku z dnia [...] maja 2013 r. o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy. Zgłoszony znak nie został jeszcze zarejestrowany, a do dnia 21 marca 2014 r. do OHIM mogą wpływać sprzeciwy wobec jego zgłoszenia. Uprawniony stwierdził, że wnioskodawca nie używa w obrocie zgłoszonego przez siebie znaku towarowego "Lipton TEO". Uprawniony podniósł także, że kilka lat temu podjął działania mające na celu wprowadzenie na polski rynek m.in. herbaty oznaczonej spornym znakiem towarowym. Jednak z uwagi na to, że herbata ma mieć charakter innowacyjny tzn. ma być przeznaczona dla ludzi i zwierząt, wprowadzenie jej do obrotu wymaga uzyskania niezbędnych atestów oraz przeprowadzenia szeregu badań. Dodał, że znak towarowy zaczął być używany w zakresie herbaty, zaś przedstawione przez niego okoliczności i dowody potwierdzają istnienie przyczyn, dla których to używanie nie nastąpiło wcześniej. Zdaniem uprawnionego, marka TEO jest znana i rozpoznawalna wśród posiadaczy zwierząt domowych w odniesieniu do karmy dla zwierząt. W odpowiedzi wnioskodawca stwierdził, że jest liderem rynkowym w segmencie herbat, zaś uprawniony stanowi dla niego konkurencję na polskim rynku. W jego ocenie, podjęcie czynności przygotowawczych do wprowadzenia na rynek towarów opatrzonych danym znakiem towarowym, jak również używanie go wyłącznie w firmie uprawnionego nie stanowi rzeczywistego używania znaku. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Urząd Patentowy RP: 1. stwierdził wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy TEO nr [...] w części dotyczącej "herbaty" z klasy 30 z dniem [...] sierpnia 2008 r.; 2. w pozostałej części postępowanie umorzył; 3. przyznał [...] Sp. z o.o. od A. kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że wnioskodawca wykazał interes prawny w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy jedynie w odniesieniu do herbaty. Znak towarowy "Lipton TEO" nie jest bowiem przeznaczany do oznaczania kawy, przypraw i wyrobów zbożowych dlatego, w ocenie organu, brak jest podstaw do uznania, że sporny znak towarowy stanowi dla wnioskodawcy przeszkodę w swobodnym prowadzeniu działalności gospodarczej w zakresie tych towarów, co uzasadniałoby interes prawny wnioskodawcy w tym zakresie. Wobec tego, że wnioskodawca nie legitymował się interesem prawnym w części dotyczącej następujących towarów z klasy 30: kawa, przyprawy, wyroby zbożowe, organ umorzył postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe. Natomiast organ uznał za zasadne żądanie wnioskodawcy w zakresie herbaty. Zdaniem Urzędu Patentowego RP, uprawniony nie wykazał, że używał w sposób rzeczywisty i poważny znaku towarowego w obrocie, w okresie kolejnych pięciu lat po dniu udzielenia prawa ochronnego. Nie przedłożył bowiem żadnych dowodów potwierdzających, że kiedykolwiek wprowadził do obrotu herbatę oznaczoną spornym znakiem. Przedstawione przez uprawnionego materiały dowodowe, w ocenie organu, świadczą jedynie o prowadzeniu przez niego działań mających na celu wprowadzenie w przyszłości na rynek w Polsce herbaty oznaczonej spornym znakiem towarowym. Z kolei uzyskiwanie stosownych atestów jak i przeprowadzenie badań konsumenckich powinno być wkalkulowane w normalne ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i nie stanowi uzasadnienia nieużywania znaku. Na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2013 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: B. Sp. z o.o. i A. B. Sp. z o.o. zaskarżyła pkt 1 decyzji, podnosząc, że organ zaniechał wstępnego badania interesu prawnego wnioskodawcy, prowadząc postępowanie co do meritum, niejako umożliwiając, by interes prawny mógł się zaktualizować w toku postępowania. W jej ocenie, skoro datą wygaśnięcia prawa z rejestracji jest data złożenia wniosku do organu, a okres nieużywania znaku, skutkującego wygaśnięciem ochrony, jest okresem liczonym wstecz od daty złożenia wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia, to istotne jest badanie interesu prawnego na dzień złożenia wniosku i ocena, czy postępowanie może być w danej sprawie w ogóle prowadzone. W piśmie z dnia 3 lutego 2015 r. B. Sp. z o.o. uzupełniła skargę, powołując się na renomę i powszechność znaku TEO. Wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę B. Sp. z o.o. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że istnienie interesu prawnego, opartego na normie prawa materialnego, decyduje o tym, czy określony podmiot może wystąpić z wnioskiem o eliminację z obrotu prawa do znaku towarowego. Źródłem interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego mogą być nawet najbardziej ogólne normy prawne, a więc także te przepisy prawa materialnego, z których wynika prawo do swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli należna przedsiębiorcy swoboda działalności gospodarczej jest zagrożona przez cudze prawo do znaku towarowego, to przedsiębiorca ten ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o wyeliminowanie z obrotu tego prawa wyłącznego. Sąd I instancji stwierdził, że zgłoszenie przez A. do rejestracji międzynarodowej znaku towarowego "Lipton TEO" nastąpiło w dniu [...] marca 2013 r., a więc na kilka tygodni przed złożeniem wniosku o wygaszenie spornego znaku. Wprawdzie Urząd OHIM otrzymał wniosek o rozszerzenie na kraje Unii Europejskiej w dniu [...] czerwca 2013 r., nie zmienia to jednak faktu, że w dacie zgłoszenia wniosku o wygaszenie znaku towarowego TEO istniał konflikt między znakami, między stronami, zwłaszcza wobec złożenia sprzeciwu przez skarżącego do zgłoszenia znaku "Lipton TEO". Wobec tego, że należna przedsiębiorcy – A. swoboda działalności gospodarczej jest zagrożona przez cudze prawo do znaku towarowego, nieużywanego, to przedsiębiorca ten ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o wyeliminowanie z obrotu tego prawa wyłącznego. Sąd I instancji podzielił również stanowisko organu, że uprawniony nie wykazał, aby znak towarowy TEO był używany w obrocie w sposób rzeczywisty dla herbaty, w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat po dniu wydania decyzji o udzielenie prawa ochronnego na ten znak. Nie wykazał także, że zaistniały ważne powody nieużywania znaku. Z czynności kwalifikowanych jako używanie rzeczywiste znaku wyklucza się bowiem działania, które świadczą dopiero o istnieniu zamiaru używania znaku. Wyłączyć także należy wewnątrzkorporacyjne używanie znaku, nie jest to bowiem używanie rzeczywiste. Renoma i powszechność znaku TEO w odniesieniu dla pokarmów dla zwierząt stanowi, w ocenie Sądu I instancji, okoliczność obojętną dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. B. Sp. z o.o. złożyła od wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2016/14 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: 1. art. 169 ust. 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię oraz uznanie, że A. posiada interes prawny do żądania wygaśnięcia prawa ochronnego do znaku TEO; 2. art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. poprzez jego błędną interpretację oraz przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiły ważne przyczyny nieużywania zarejestrowanego znaku TEO oraz pominięcie faktu, że produkt w postaci herbaty został ostatecznie wprowadzony do obrotu; 3. art. 132 ust. 1 pkt 2 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie oraz uznanie podniesionych przez spółkę B. okoliczności, w zakresie uznania znaku TEO za znak powszechnie znany, za nieistotne dla niniejszej sprawy; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ograniczenie części dyspozytywnej uzasadnienia kwestionowanego wyroku do powtórzenia wybranych fragmentów uzasadnienia decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2013 r., podczas gdy obowiązkiem Sądu jest szczegółowe i precyzyjne wskazanie, jakie ustalenia zasługują na akceptację, a jakie nie i dlaczego, jak również, dlaczego argumenty podnoszone przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organ, w szczególności niezakwestionowanie przez Sąd ustaleń faktycznych poczynionych przez organ co do istnienia interesu prawnego spółki A. i oddalenie skargi mimo istnienia okoliczności świadczących o braku istnienia interesu prawnego; jak również uznanie renomy znaku TEO za okoliczność nieistotną dla niniejszej sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że zgodnie z orzecznictwem, art. 20 Konstytucji RP i art. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie są przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę do wykazania się interesem prawnym przy składaniu wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy. Skarżąca podkreśliła, że na dzień złożenia wniosku o wygaśnięcie prawa ochronnego do znaku TEO, spółka A. nie posiadała własnego prawa ochronnego na znak towarowy Lipton TEO. Natomiast spółka A. uprawniona jest do znaku Lipton, który w żaden sposób nie koliduje ze znakiem TEO. W związku z powyższym zdaniem skarżącej, nie można stwierdzić, że przesłanka istnienia interesu prawnego została spełniona. Skarżąca podniosła, że nie ponosi winy w tym, iż herbata nie została wprowadzona do obrotu w chwili zarejestrowania znaku. Wprowadzenie produktu jest procesem długotrwałym i wymaga zintegrowania wielu procesów tak, aby nie przynosił on strat, a ponadto nie zaszkodził renomie i reputacji innych produktów obecnych na rynku pod tą samą marką. Nieużywanie znaku TEO od początku jego rejestracji dla wszystkich kategorii znajduje swoje usprawiedliwienie w okolicznościach istnienia ciągłych zmiennych potrzeb społeczeństwa. Ponadto herbata TEO znajduje się od 2013 r. w sprzedaży w sklepach zoologicznych i stanowi dla współpracujących stałych klientów element promocyjny marki TEO i jej przedsiębiorstwa. Skarżąca podkreśliła, że w związku z istnieniem znaku TEO od 2000 r., zainwestowaniem i poniesieniem wielkich nakładów na jego promocję oraz wysoki poziom rozpoznawalności, należy uznać, że znak ten jest powszechnie znany i renomowany. Jej zdaniem, A. działał w złej wierze, bowiem chciał przenieść pozytywne skojarzenia związane ze sławnym znakiem TEO na odbiorców swoich towarów. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa z rejestracji znaku towarowego został zgłoszony na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Zgodnie z tym przepisem, prawo ochronne na znak towarowy wygasa na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania. W myśl zaś art. 169 ust. 2 p.w.p. Urząd Patentowy wydaje decyzję stwierdzającą wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy w przypadkach, o których mowa w ust. 1, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny. Jak wynika z powyższego, ustawodawca przewidział, że do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego jest uprawniony każdy podmiot, o ile ma w tym interes prawny. Należy podkreślić, że podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje – uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste i bezpośrednie powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. Ta realność (aktualność) i bezpośredniość to istotne cechy interesu prawnego, artykułowane w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądowym. Jak podkreśla się w orzecznictwie, dla wykazania interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy z powodu jego nieużywania wystarczy powołanie się przez wnioskodawcę na własne prawo ochronne na znak towarowy dla takiej samej grupy towarów, co znak towarowy o stwierdzenie wygaśnięcia którego wnioskodawca występuje oraz na takie wspólne elementy występujące w obu znakach towarowych, które czynią przekonanie wnioskodawcy o ich kolizyjności obiektywnie usprawiedliwionym, tj. świadczą o tym, że przekonanie to nie jest oczywiście bezzasadne (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 309/07). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że spółka A. miała interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego TEO w zakresie herbaty. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przed złożeniem wniosku wnioskodawca zgłosił do rejestracji międzynarodowej znak towarowy "Lipton TEO" przeznaczony do oznaczania następujących towarów z kl. 30: herbaty i produkty z herbaty, napoje gazowane i niegazowane na bazie herbaty, herbata mrożona, nielecznicze herbaty i napoje ziołowe. Powyższy fakt świadczy o tym, że sporny znak towarowy mógł stanowić przeszkodę dla spółki A. w prowadzeniu działalności gospodarczej, uniemożliwiając jej korzystanie z międzynarodowego znaku towarowego służącego do oznaczania herbaty. Z tej przyczyny postawione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące braku interesu prawnego wnioskodawcy należało w tym zakresie uznać za bezzasadne. Skarżąca kasacyjnie kwestionuje ponadto stanowisko Sądu I instancji, który zgodził się z organem, że w sprawie wystąpiły przesłanki wygaśnięcia prawa do znaku towarowego w części. Jak wynika z treści art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. wygaśnięcie prawa do znaku towarowego następuje, gdy znak nie jest używany w sposób rzeczywisty, zaś okres nieużywania musi biec nieprzerwanie przez pięć lat. Organ rozpatrując wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia znaku musi zatem ustalić, czy znak był używany i czy używanie to miało charakter rzeczywisty, tzn. czy uprawniony nie podejmował działań, które miałyby jedynie pozorować używanie znaku. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że znak towarowy TEO nie był faktycznie wykorzystywany przez B. Sp. z o.o. dla oznaczania towarów z klasy 30. w części dotyczącej herbaty. Przedstawione w toku postępowania przez skarżącą dowody dotyczą używania znaku TEO dla oznaczania zupełnie innych produktów lub świadczą jedynie o podjęciu przygotowań do wprowadzenia na rynek herbaty oznaczonej spornym znakiem. Tymczasem samo podjęcie działań zmierzających do używania znaku nie wypełnia przesłanki jego rzeczywistego używania, o której mowa w art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Dlatego powoływane przez skarżącą argumenty dotyczące długotrwałych przygotowań do wprowadzenia herbaty oznaczonej znakiem TEO na rynek, a także zmiennych potrzeb konsumentów, nie mogły zostać uwzględnione. Podnoszone przez skarżącą kasacyjnie zarzuty związane z istnieniem ważnych powodów nieużywania znaku również nie zasługują na uwzględnienie. W doktrynie uznaje się bowiem, że do tego rodzaju ważnych powodów zalicza się przeszkody natury faktycznej lub prawnej, którym nie można przypisać niedbałości czy niezaradności uprawnionego. Będą to zdarzenia o cechach siły wyższej, czyli o charakterze zewnętrznym, niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia. Natomiast takiego skutku nie wywołają zdarzenia faktyczne typu: trudności handlowe, gospodarcze, wewnątrzorganizacyjne czy zaniedbania w prowadzeniu działalności gospodarczej, a także niedopełnienie wymagań o charakterze podmiotowym, których skutkiem jest niemożność wytwarzania towarów lub świadczenia usług. Do przeszkód zawinionych przez uprawnionego nie zalicza się natomiast przeszkód natury prawnej, np. wynikający z aktu indywidualnego administracji lub aktu normatywnego zakaz wprowadzania do obrotu towarów, dla których dany znak jest zastrzeżony. Skarżąca nie wykazała jednak, że tego rodzaju okoliczności miały miejsce w rozpoznawanej sprawie. Nie wyjaśniła i nie sprecyzowała, w jaki sposób konieczność przeprowadzenia badań produktu i uzyskania wszelkich niezbędnych zezwoleń uniemożliwiła jej użycie znaku przez ponad pięć lat od dnia jego rejestracji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powoływane przez skarżącą przeszkody nie mają charakteru obiektywnego, lecz są skutkiem świadomych decyzji skarżącej spółki wynikających z przyjętej strategii marketingowej. Okoliczność, że znak towarowy TEO, zdaniem skarżącej kasacyjnie, jest powszechnie znany w rozumieniu art. 132 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Pomijając fakt, że okoliczność ta nie została uprawdopodobniona przez skarżącą, należy ponownie podkreślić, że rozpoznając wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia znaku organ bada wyłącznie okoliczność jego rzeczywistego używania. Biorąc pod uwagę, że skarżąca spółka nie wykazała rzeczywistego używania znaku w części dotyczącej herbaty w okresie pięciu lat od dnia jego rejestracji, a nieużywanie znaku nie było skutkiem wystąpienia ważnych powodów, Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę B. Sp. z o.o. na decyzję Urzędu Patentowego stwierdzającą wygaśnięcie znaku towarowego TEO w tym zakresie. W uzasadnieniu wyroku, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił motywy wydanego orzeczenia, czyniąc zadość wymaganiom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.