IV SA/Po 1354/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z [...] czerwca 2014 r. nr [...] Dnia [...] maja 2014 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek A. Ż. (dalej jako Wnioskodawczyni, Strona, Skarżąca) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem B. Ż. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Burmistrz [...] – na podstawie art. 3 pkt 16, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 4, art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.; dalej jako u.ś.r.) odmówił Wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad synem. W uzasadnieniu organ I instancji ocenił, że Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych przepisami u.ś.r. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo, między innymi, do świadczenia pielęgnacyjnego. B. Ż. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2012 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], zawierającym wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Mężowi Wnioskodawczyni, M. Ż., decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] przyznano świadczenie pielęgnacyjne na starsze dziecko A. i M. Ż – E. Ż. W związku z tym, że w jednej rodzinie może być przyznane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne, a mąż Wnioskodawczyni pobiera świadczenie pielęgnacyjne na starszego syna, Wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na młodszego syna. W odwołaniu od opisanej decyzji Wnioskodawczyni napisała, że obaj synowie są niepełnosprawni. Dziećmi opiekują się wspólnie z mężem, gdyż jedna osoba nie jest w stanie sprawować całodobowej opieki. Wnioskodawczyni musiała zrezygnować z pracy zarobkowej, co spowodowało brak środków do życia, na rehabilitację i leczenie. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium powtórzyło w ślad za organem I instancji, że zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny sprawującej opiekę ma ustalone prawo między innymi do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. Ż. wniosła o uchylenie decyzji. Oceniła, że decyzja SKO jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Obie decyzje wydane w sprawie nie mogą się ostać. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r. poz. 1647). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn.zm., dalej jako p.p.s.a.) decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Świadczenia pielęgnacyjnego dotyczą przepisy zawarte w art. 17 u.ś.r., przy czym warto zaznaczyć, że przepisy tworzące art. 17 u.ś.r. były wielokrotnie zmieniane. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r.). Z kolei w ust. 5 art. 17 u.ś.r. ustawodawca wskazał szereg przesłanek negatywnych, uniemożliwiających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z pkt 4 tegoż ust. 5 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo między innymi do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie organy administracji odmówiły przyznania drugiego świadczenia pielęgnacyjnego, skoro mąż Skarżącej ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne (starsze) dziecko A. i M. Ż. Sąd stwierdza, że w obecnym stanie prawnym stanowisko organów administracji stało się bezpodstawne. Należy bowiem zauważyć, że wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11 (Dz. U. poz. 1652) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559, 567 i 1443), w brzmieniu obowiązującym do 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z komunikatu umieszczonego na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego (dotąd brak pisemnego uzasadnienia wyroku TK) Trybunał Konstytucyjny uznał, że zaskarżone rozwiązanie jest niezgodne z art. 71 ust. 1 zdanie drugie konstytucji. Stanowi on, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne, zwłaszcza więcej niż jedno takie dziecko, znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji społecznej, a z reguły także – w trudnej sytuacji materialnej. Z mocy art. 71 ust. 1 zdanie drugie konstytucji rodziny takie mają prawo do szczególnej, to jest ponadstandardowej, pomocy, która przysługuje wszystkim rodzinom, także tym, które są w stanie radzić sobie same. Istotnym instrumentem tej szczególnej pomocy dla rodzin znajdujących się w takiej sytuacji społecznej z powodu znacznej niepełnosprawności niektórych jej członków jest świadczenie pielęgnacyjne. Podmiotem uprawnionym do niego jest członek rodziny – ojciec, matka, opiekun faktyczny, lecz jego beneficjentem jest cała rodzina. Świadczenie to ma być częściową rekompensatą dochodu utraconego z powodu rezygnacji z pracy zarobkowej. Jest ono przy tym, co bardzo ważne, powiązane z kontynuowaniem ubezpieczenia społecznego − emerytalnego i rentowego – na koszt publiczny (ze środków publicznych opłacane są składki na ubezpieczenie opiekuna). TK uznał, że w ekstremalnie trudnej sytuacji rodziny wychowującej więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, rezygnacja z pracy jednego rodzica (opiekuna) często może się okazać niewystarczająca, gdyż opiekun ten nie jest w stanie sprawować efektywnie opieki równocześnie nad dwojgiem, czy trojgiem niepełnosprawnych dzieci. Dlatego prawo powinno w takiej sytuacji stworzyć możliwość rezygnacji z pracy także drugiemu rodzicowi, umożliwiając mu uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. TK dodał, że brak takiej możliwości może zmusić rodziców do oddania wszystkich lub niektórych niepełnosprawnych dzieci do publicznego zakładu opiekuńczego, gdzie koszt opieki nad nimi jest nieporównanie wyższy od kosztu świadczeń pielęgnacyjnych dla dwojga rodziców (opiekunów), a opieka nigdy nie będzie tak dobra jak w normalnej rodzinie. Zdaniem TK nie bez znaczenia dla ogólnego społecznego rachunku kosztów i zysków jest także i to, że osoba rezygnująca z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zwalnia miejsce pracy, które może zająć bezrobotny, na którym nie ciążą tak trudne obowiązki rodzinne. Sąd zaznacza, że przywołany wyrok TK dotyczy wprawdzie innego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. ("Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli (...) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie") ale stanowisko TK znajduje pełne zastosowanie do brzmienia tegoż przepisu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji ("Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (...) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów"). Nie budzi wątpliwości, że cel obu brzmień przepisu jest taki sam: zablokowanie uzyskania prawa do drugiego świadczenia w jednej rodzinie. Zdaniem Sądu wszystkie przywołane wyżej argumenty TK znajdują pełne zastosowanie dla oceny tego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., na którym zostały oparte obie decyzje wydane w sprawie. Nie może zatem budzić wątpliwości ocena braku zgodności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu na podstawie którego zostały wydane obie decyzje w sprawie, z art. 71 ust. 1 zdanie drugie konstytucji. Skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji ustawodawstwa sprzecznego z Konstytucją. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. sąd administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd zaznacza, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., zgodnie z którym uchyleniu podlega zaskarżona decyzja lub postanowienie, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., ale w brzmieniu innym niż to, które zostało zastosowane w ocenianej sprawie. Przepis art. 145a § 1 kpa dający prawo do żądania wznowienia postępowania administracyjnego również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją – nie znalazłby zastosowania. W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., uznając, że po wyroku TK w sprawie SK 7/11 art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. - także w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - nie może być stosowany ze względu na normatywną tożsamość z przepisem, którego niekonstytucyjność stwierdzona została przez Trybunał. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji uwzględnią powyższe uwagi dotyczące przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r.