III SA/Po 1592/14

Dnia 18 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi E O na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2014r roku nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] roku, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Burmistrz decyzją z dnia [...], na podstawie art. 207, art. 21 § 1 i § 3, art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 6o oraz 6q ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 391 ze zm.), dalej u.c.p.g., określił E O wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomości zamieszkałej położonej W za poszczególne miesiące od lipca 2013 do marca 2014 r. w kwocie po 18 zł za każdy miesiąc. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na przedmiotowej nieruchomości jest budynek mieszkalny w którym zamieszkują dwie osoby, co wynika z oględzin dokonanych w dniu 11 czerwca 2014 r. oraz z ewidencji podatkowej i ludności. Strona do dnia wydania decyzji nie złożyła deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Dalej organ podał, że zgodnie z uchwałą nr XXXIV/138/2012 Rady Miejskiej w G z dnia 28 grudnia 2012 r. w sprawie wyboru metody opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości stawki tej opłaty, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, powstającymi na terenie nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, stanowi iloczyn liczby mieszkańców oraz stawki opłaty. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi w sytuacji, gdy mieszkaniec nie zbiera odpadów w sposób selektywny wynosi 9 zł od mieszkańca. Na przedmiotowej nieruchomości zamieszkują dwie osoby, a odpady nie były segregowane, a zatem opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynosi 18 zł na miesiąc (2 osoby x 9,00 zł = 18 zł./miesiąc). W odwołaniu od powyższej decyzji E O podniosła, że na zamieszkiwanej przez nią nieruchomości odpady nie są odbierane, gdyż ich nie produkuje (okoliczność ta miała zostać potwierdzona w trakcie oględzin nieruchomości w dniu 11 czerwca 2014r.). Odwołująca wskazała też, że nie miała informacji o obowiązku składania deklaracji dotyczącej opłaty za odbieranie odpadów komunalnych. W ocenie strony nie można pobierać opłaty za usługi, które nie zostały wykonane. Odwołująca wniosła o umorzenie należności wynikających z decyzji Burmistrza, ewentualnie o ustalenie najniższej stawki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 września 1996 r. u.c.p.g. Gminy są zobowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy – art. 6c ust. 2 ustawy. Właściciele nieruchomości są natomiast obowiązani ponosić na rzecz Gminy, na terenie której położone są ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Obowiązek ten powstaje za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec lub za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości powstały odpady komunalne. Organ II instancji wyjaśnił, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji, chociaż na posesji w W zamieszkują dwie osoby (E O i jej syn – zameldowany pod w/w adresem). SKO powołało się też na uchwałę Rady Miejskiej w G nr XXXIV/138/2012 i stwierdziło, że Burmistrz przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie w sprawie, ustalając wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. E O w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca nie produkuje odpadów komunalnych i dokonuje zagospodarowywania odpadów biodegradowalnych we własnym zakresie. Według strony nie można nakładać opłaty za niewykonywaną usługę. Jeśli jest prawny obowiązek to organ I instancji po oględzinach mógł "ustalić najniższą stawkę podatku". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak dotychczas. Na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącej – syn stwierdził, że wszystkie odpady są biodegradowalne, papier, tektura są spalane w piecu przez skarżącą, a opakowania po nawozach czy pestycydach są zwracane do punktów sprzedaży tych produktów. Pełnomocnik strony zarzucił też, że organy nie ustaliły, ile osób zamieszkuje przedmiotową nieruchomość. Wskazał, że jest zameldowany na stałe pod adresem W, ale przebywa tam sporadycznie, jedynie kilka dni w miesiącu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy przy czym Sąd czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm), dalej: p.p.s.a., naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i Burmistrza narusza prawo tj. art. 121, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Główny spór w sprawie sprowadza się do tego, czy organy w świetle twierdzeń skarżącej, jakoby nie wytwarzała ona odpadów komunalnych, które miałyby podlegać zagospodarowaniu przez Gminę, zasadnie obciążyły stronę opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi za poszczególne miesiące od lipca 2013 r. do marca 2014 r. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.c.p.g. właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku między innymi przez zbieranie powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie (pkt 3) oraz pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnym (pkt 3b). Korelatem ostatnio wspomnianego obowiązku jest ciążący na Gminie obowiązek zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6c ust. 1 u.c.p.g.). Właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, są w związku z tym obowiązani ponosić na rzecz Gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o czym stanowi już art. 6h u.c.p.g. Obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy – za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i pkt 1 u.c.p.g.). Właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania na danej nieruchomości odpadów komunalnych (art. 6m ust. 1 u.c.p.g.). W razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę uzasadnione szacunki, w tym średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze (art. 6o u.c.p.g.). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że E O nie złożyła wymaganej deklaracji dotyczącej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, twierdząc, że nie wiedziała o takim obowiązku i stojąc generalnie na stanowisku, że nie wytwarza odpadów wymagających zagospodarowania. Za okoliczność bezsporną uznać należy natomiast to, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w W. Mając na względzie powyższe okoliczności organy były uprawnione, a zarazem zobowiązane, do wydania decyzji w oparciu o art. 6o u.c.p.g., a zatem do określenia stronie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Na określenie tej opłaty nie mogła mieć wpływu, podnoszona przez skarżącą okoliczność, że nie wytwarza ona odpadów komunalnych. Stosownie bowiem do przywołanego już wcześniej art. 6i pkt. 1 u.c.p.g. obowiązek uiszczenia opłaty w odniesieniu do nieruchomości zamieszkanych - a co istotne, to właśnie z tego rodzaju nieruchomością mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie - powstaje za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Powstanie tego obowiązku jest zatem uzależnione nie od faktu wytwarzania odpadów komunalnych, jakby chciała tego skarżąca, lecz od faktu samego zamieszkiwania na danej nieruchomości. Skoro fakt zamieszkiwania przez stronę na nieruchomości nie był w kontrolowanej sprawie kwestionowany, zasadnym było określenie skarżącej, jako właścicielowi tej nieruchomości, wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Należy w tym miejscu zauważyć, że okoliczności powodujące powstanie obowiązku uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zostały odmiennie uregulowane w odniesieniu do nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy. W przypadku tego rodzaju nieruchomości, o ile rada gminy skorzystała z kompetencji przewidzianej w art. 6c ust. 2 u.c.p.g. - postanawiając o odbieraniu odpadów komunalnych od ich właścicieli, rzeczony obowiązek aktualizuje się za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości powstały odpady komunalne (art. 6i pkt 2 u.c.p.g.). Jednakże, jak już zostało powyżej stwierdzone, na gruncie kontrolowanej sprawy mamy do czynienia nie z nieruchomością niezamieszkaną, lecz z nieruchomością zamieszkaną, przez co regulacja przewidziana w art. 6i pkt. 2 u.c.p.g. nie może znaleźć tu zastosowania. W opinii Sądu podnoszona przez skarżącą okoliczność, jakoby wcale nie wytwarzała odpadów komunalnych, które winny podlegać zagospodarowaniu w powyższym trybie, jest niewiarygodna. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, zgodnie z którym osoba prowadząca gospodarstwo domowe nie wytwarza odpadów komunalnych, które wymagałyby odpowiedniego składowania, oraz, że wszystkie odpady są biodegradowalne, a papier, tektura spalane w piecu węglowym. Przykładowo strona nie mówi nic o opakowaniach plastikowych, a powszechnie wiadomo, że żywność, środki czystości i higieny osobistej, chemia gospodarcza są bardzo często w takich opakowaniach sprzedawane (sery, jogurty, śmietana, mleko, płyny do prania, szampony, kremy do ciała itp.). W każdym zatem gospodarstwie domowym wytwarzane są odpady, określane mianem odpadów komunalnych, które ustawodawca nakazał bez jakichkolwiek wyjątków w tym zakresie gromadzić w przeznaczonych na ten cel urządzeniach (zobacz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 229/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W dalszej kolejności należy jednakże stwierdzić, że chociaż organy, co do zasady, były uprawnione do określenia wobec skarżącej, w oparciu o art. 6 o u.c.p.g., wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, to określając tę wysokość dopuściły się naruszenia art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej. Art. 122 Ordynacji podatkowej stanowi bowiem, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast w myśl art. 191 Ordynacji podatkowej organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Regulacje te znajdują zastosowanie w przedmiotowej sprawie stosownie do art. 6q u.c.p.g., zgodnie z którym w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Organ zobowiązany jest wobec tego zebrać i rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy, w tym w ich wzajemnej łączności. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy ma kluczowe znaczenie dla każdego postępowania, ponieważ tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Tylko do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania. Jedną z istotnych okoliczności, która na gruncie kontrolowanej sprawy winna podlegać ustaleniu z zachowaniem wymogów wynikających z powyższych regulacji jest okoliczność selektywnego bądź nieselektywnego zbierania odpadów komunalnych. Jak wynika bowiem z uchwały nr XXXIV/138/2012 Rady Miejskiej w G z dnia 28 grudnia 2012 r. w sprawie wyboru metody opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości stawki tej opłaty (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2012 r., poz. 1597 ), stawkę miesięczną opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w przypadku gdy mieszkaniec zbiera odpady w sposób selektywny, ustala się w wysokości 6,00 zł od mieszkańca (§ 2 ust. 2 uchwały), zaś w przypadku gdy mieszkaniec nie zbiera odpadów w sposób selektywny, stawkę tę ustala się w wysokości 9,00 zł od mieszkańca (§ 2 ust. 1). Ustalenie zatem czy skarżąca zbierała odpady komunalne w sposób selektywny, czy też w sposób nieselektywny, ma istotny wpływ na ostateczną wysokość opłaty za gospodarowanie tymi odpadami. Ratio legis różnicowania stawki opłaty w zależności od sposobu zbierania odpadów komunalnych (art. 6k ust. 3 u.c.p.g.) sprowadza się do zmotywowania właścicieli nieruchomości do tego, aby wytwarzane przez nich odpady były przez nich także segregowane. Organy obu instancji zbyt arbitralnie przyjęły, że odpady komunalne są zbierane przez skarżącą w sposób nieselektywny. Organy dokonując tych ustaleń pominęły zeznania skarżącej oraz treści protokołu z oględzin nieruchomości, dopuszczając się tym samym naruszenia wskazanych wcześniej przepisów postępowania. Skarżąca twierdziła zaś m. in., że ma odpady biodegradowalne, które zagospodarowuje we własnym zakresie. Papier spala w kuchni węglowej, popiół wysypuje na drogę, a obierkami karmi bydło. W odwołaniu strona wnosiła o umorzenie postępowania, bądź też o zastosowanie wobec niej "najniższej" stawki opłaty. Organ II instancji do tej kwestii się jednak szerzej nie odniósł. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, brak było podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, jak uczyniły to organy, że skarżąca zbiera odpady w sposób nieselektywny, co skutkowało zastosowaniem opłaty w wysokości 9 zł. od osoby. Organy nie ustaliły ponadto, ile osób faktycznie zamieszkuje sporną nieruchomość, odwołując się, przede wszystkim, do danych z ewidencji ludności, z których wynika, że są na niej zameldowane dwie osoby – skarżąca i jej syn. Na rozprawie syn skarżącej (pełnomocnik strony) oświadczył, że jest zameldowany na stałe pod adresem W, ale faktycznie przybywa na spornej nieruchomości jedynie kilka dni w miesiącu. To oświadczenie koresponduje z zeznaniem E O, które organy winny ocenić jako jeden z dowodów zebranych w sprawie. Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 uchwały nr XXXIV/138/2012 Rady Miejskiej w G z dnia 28 grudnia 2012 r. w sprawie wyboru metody opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości stawki tej opłaty stawkę opłaty ustala się od każdego mieszkańca danej nieruchomości. Zamieszkiwanie nie jest przy tym pojęciem tożsamym z zameldowaniem. Nie ulega wątpliwości, że istotą opłaty w niniejszej sprawie jest jej uiszczanie przez osoby faktycznie zamieszkujące daną nieruchomości i wytwarzające na niej odpady komunalne. Zaskarżona decyzja objęła skarżącą i jej syna, jako osobę zameldowaną na przedmiotowej nieruchomości. Organy nie wyjaśniły jednak w sposób wystarczający ile osób faktycznie mieszka pod adresem W. Również w tym zakresie organy naruszyły zdaniem Sądu art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej. Rozpoznając sprawę ponownie organy obu instancji zobligowane będą do uwzględnienia wyrażonej przez Sąd oceny prawnej i poczynionych uwag, a w szczególności zgodnie z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej winny dokonać wyczerpujących i jednoznacznych ustaleń w zakresie ilości osób faktycznie zamieszkujących nieruchomość oraz w zakresie sposobu zbierania odpadów (selektywnego czy nieselektywnego). Powinny rozważyć, czy nie zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego np. o dowód z zeznań syna skarżącej w charakterze świadka na okoliczność zamieszkiwania razem ze stroną i odpadów powstających na terenie przedmiotowej nieruchomości. Uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, a więc zawierać również ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O zwrocie kosztów postepowania postanowiono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. – jak w punkcie 2 orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto na podstawie art. 152 p.p.s.a. (punkt 3 wyroku).