VI SA/Wa 3963/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz skarżącego A. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu z siedzibą w [...] stwierdzającą, że A. M. (dalej jako: skarżący) uzyskał ocenę negatywną z egzaminu adwokackiego, przeprowadzonego w dniach: [...] marca 2014 r. Skarżący uzyskał bowiem ocenę negatywną z prawa karnego, będącego jedną z części egzaminu, które należało zdać z oceną pozytywną, aby uzyskać również ocenę pozytywną z egzaminu jako całości. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia był przepis art. 78f ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. poz. 829). Kwestionowana przez skarżącego ocena odnosi się do pracy egzaminacyjnej polegającej na sporządzeniu apelacji w imieniu oskarżonego, od wyroku Sądu Rejonowego w Gnieźnie, skazującego za trzy przestępstwa: I usiłowanie kradzieży z włamaniem (art. 279 § 1 kk w zw. z art. 13 § 1 kk), II naruszenie czynności narządu ciała powyżej 7 dni (artg. 157 § 2 kk) oraz III przywłaszczenie (art. 284 § 2 kk). Zgodnie z "opisem istotnych zagadnień", w pracy winny znaleźć się następujące elementy. Czyn I – usiłowanie kradzieży z włamaniem do samochodu – należało zauważyć i w sposób adekwatny użyć w argumentacji prawnej okoliczności wyczerpujące dyspozycję z art. 60 § 3 kk, czyli ujawnienie organowi ścigania wszystkich okoliczności przestępstwa oraz osób współdziałających z zaskarżonym. Prawidłowym wypełnieniem tego wymogu było podniesienie obrazy art. 60 § 3 kk przy jednoczesnym wniosku o zmianę orzeczonej za popełnienie ww. czynu kary i orzeczenie jest zgodnie z regułą określoną w art. 60 § 6 pkt 3 kk. Czyn II – karalność czynu z art. 157 § 2 kk uległa już przedawnieniu, na co nie zwrócił uwagi skarżący. Czyn III – czyn, za który w tym pkt wyroku skazano oskarżonego, nie stanowił przestępstwa, na co należało zwrócić uwagę. Oskarżony zawarł bowiem umowę o malowanie domu pokrzywdzonej, pobierając zaliczkę. Zaliczka w kwocie 2000 zł przeszła na jego własność, w związku z czym brak było cech przestępstwa przywłaszczenia tej kwoty. Przestępstwo określone w art. 284 § 2 kk ma charakter umyślny i kierunkowy. Skarżący wniósł od uchwały Nr [...] Komisji Egzaminacyjnej odwołanie wskazując na pozytywne strony swojej pracy oraz na fakt, iż ocena cząstkowa adw. A. Z. jest zupełnie nieczytelna i lakoniczna. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podtrzymując stanowisko Komisji Egzaminacyjnej wskazała, iż skarżący nie wykonał pracy prawidłowo, spełniającej wymogi, o których mowa powyżej (opis istotnych zagadnień). Wskazała na treść Opisu istotnych zagadnień, którego zaleceń w jej ocenie nie wykonał skarżący. Podkreśliła, że podstawą wystawienia skarżącemu oceny niedostatecznej za zadanie z prawa karnego były zbieżne oceny egzaminatorów, które oceniła jako trafne. Zdaniem Komisji, wprawdzie ocena adw. A. Z." nie jest tak obszerna i pełna, jak ocena drugiego egzaminatora, jest ona raczej hasłowa. Rzecz jednak w tym, że pozwala ona w pełni dla profesjonalistów odtworzyć podstawy przyznania takiej oceny i nie jest słuszny zarzut skarżącego, iż faktycznie ocena ostateczna wynika z jednej oceny cząstkowej". Komisja wyjaśniła, że wymieniony egzaminator wskazał w swojej ocenie "na wady tak w zakresie braku zarzutu przedawnienia karalności (czyn z art. 157 § 2 k.k.), jak i także na kwestię niewłaściwego charakteru zarzutu stawianego co do czynu z art. 284 § 2 k.k. oraz wadliwość zarzutu co do niewłaściwej opłaty. W zakresie wniosków końcowych podał, że nie domagano się uchylenia skazania za czyn z pkt II i umorzenia postępowania karnego, a stawiając zarzut rażącej surowości kary co do tego czynu w ogóle nie dostrzeżono problemu art. 157 § 2 k.k. (chodziło o przedawnienia karalności - por. pkt 4, 6 oceny). Egzaminator ten wskazał na niepełność wniosku co do zwrotu kosztów (pkt 8) i wadliwość zarzutu co do opłaty (pkt 7)". Komisja podkreśliła, iż jej zdaniem nie budzi wątpliwości, że obaj egzaminatorzy wskazali trafnie na niepodniesienie przez skarżącego zarzutu przedawnienia karalności czynu z art. 157 § 2 k.k., przy czym nie ma istotnego znaczenia fakt, iż sąd II instancji uwzględniłby tę kwestię z urzędu w myśl art. 139 § 1 k.p.k. Komisja przyznała rację skarżącemu, że wadliwość rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Gnieźnie została przez niego uchwycona poprzez zawarty w apelacji spójny wywód o cywilnoprawnym charakterze stosunku prawnego łączącego pokrzywdzoną z oskarżonym pozbawiającym jego czynu znamion przestępstwa przywłaszczenia. Komisja wskazała też, że zarzut obrazy art. 60 § 3 kk został przez skarżącego postawiony i "uargumentowany" w sposób trafny, co jednak w jej ocenie nie zmienia faktu nie podniesienia zarzutu przedawnienia, o czym mowa wyżej. Komisja przyznała rację egzaminatorowi A. M., że wnioski końcowe apelacji skarżącego nie są precyzyjne, nadto skarżący nie uzasadnił żądania zasądzenia kosztów obrony. Żaden z egzaminatorów nie stwierdził mankamentów formalnych pracy. Końcowo komisja przedstawiła wnioski z dokonanej ponownie oceny pracy skarżącego, dochodząc do przekonania, że brak możliwości uwzględnienia odwołania wynika z nie postawienia w pracy z prawa karnego skarżącemu zarzutu przedawnienia karalności czynu z art. 157 § 2 kk, a także nie uchybienia w konstrukcji wniosków końcowych czy wskazanych pytań. Od powyższej uchwały skarżący wniósł skargę do WSA w Warszawie, zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 78d ust. 1, art. 78e ust. 2 oraz art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze; II. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) oraz 107 § 3 kpa w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w stopniu mającym istotny wpływ na treść zaskarżonej uchwały, polegające na: a. zaniechaniu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego oraz niewykazaniu należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i należyte uzasadnienie faktyczne i prawne rozstrzygnięcia, co w konsekwencji spowodowało utrzymanie w mocy uchwały organu pierwszego stopnia wadliwie formułującej wynik egzaminu adwokackiego poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego, oraz b. nieprawidłowej ocenie przygotowania prawniczego skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, dokonanej na podstawie fragmentarycznej i wybiórczej ocenie niektórych elementów i w zupełnym oderwaniu od pozostałych części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; III. naruszenie prawa materialnego tj. art. 78 h Prawa o adwokaturze poprzez podjęcie Uchwały w przedmiocie odwołania przez organ nieuprawniony. Skarżący na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a. wniósł o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz poprzedzającej ją Uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., ewentualnie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o stwierdzenie nieważności Uchwały Komisji II stopnia z dnia [...] sierpnia 2014 r. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał na orzeczenie NSA z 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK695/11, w myśl którego skala ocen ma zastosowanie jedynie przy łącznym spełnieniu wszystkich kryteriów ustawowych przez zdającego, bowiem wówczas uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu. Na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 r. pełnomocnik organu na pytanie Sądu stwierdził, że "nie tyle sam w sobie zarzut niepodniesienia faktu przedawnienia karalności czynu z art. 157 § 2 kk, co liczba pomniejszych uchybień pracy skarżącej, wymieniona w uchwale Komisji II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, przesądzają o ocenie negatywnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpatrując kontrolowaną sprawę, niezbędne było rozstrzygnięcie podnoszonej przez skarżącego kwestii, iż sporządzona przez niego praca egzaminacyjna z prawa karnego – apelacja od wyroku Sądu Rejonowego w Gnieźnie – została w sposób niewłaściwy oceniona przez egzaminatorów sporządzających tzw. oceny cząstkowe – tj. SSA A. M. oraz adw. A. Z., a następnie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Zdaniem skarżącego sporządzone przez niego apelacja została opracowana prawidłowo, a ocena egzaminatorów jest nieczytelna (egzaminator – adw. A. Z.), bądź zbyt surowa i nie uwzględniająca kwestii sprawdzenia przydatności kandydata do zawodu adwokackiego zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W szczególności skarżący podnosił, iż w stosunku do jego pracy winna mieć zastosowanie tzw. "skala ocen", a w rezultacie winien uzyskać ocenę pozytywną – co przesądziłoby o pozytywnym wyniku egzaminu adwokackiego jako całości. W wyniku kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonych uchwał Komisji obydwu stopni Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty skarżącego są częściowo usprawiedliwione. Przede wszystkim – należy podzielić wniosek skarżącego, iż ocena egzaminatora A. Z. nie poddaje się prawidłowej kontroli, bowiem jest w dużym stopniu nieczytelna. Druga natomiast – ocena SSA A. M. – jest surowa, jak zaznaczył skarżący, co wprawdzie jej nie dyskwalifikuje, lecz brakuje w niej uzasadnienia mogącego usunąć wątpliwości skarżącego co do wagi poszczególnych zarzutów stawianych mu w odniesieniu do sporządzonej przez niego pracy egzaminacyjnej. Jest to o tyle istotne, że powyższych wad postępowania przez organem I instancji nie konwaliduje, w ocenie Sądu, uzasadnienie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2014 r. Należy zaznaczyć, że na żadnym etapie nie kwestionuje się poprawności formalnej oraz potencjalnej skuteczności apelacji będącej pracę egzaminacyjną skarżącego. Można się przy tym zgodzić z Komisją Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, iż spełnienie tych podstawowych wymogów prawnych czynności procesowej będącej realizacją zadania egzaminacyjnego - nie jest wystarczające dla uzyskania oceny pozytywnej z tej części egzaminu. Niemniej jednak, fakt sporządzenia formalnie prawidłowej apelacji obligował organy do wnikliwej analizy pracy i – w razie wystawienia jej oceny negatywnej - takie przedstawienie wyników toku myślowego organu, aby brak było wątpliwości co do tego, który z popełnionych przez skarżącego błędów był na tyle dyskwalifikujący, że uniemożliwiał zastosowanie wobec pracy tzw. skali ocen, a więc w rezultacie wystawienie jednej z dostępnych w katalogu ocen pozytywnych. Należy zauważyć, iż uzasadnienie zaskarżonej uchwały jest na tyle niejasne, że nie pozwala w sposób czytelny prześledzić tok rozumowania organu, uzasadniający negatywną ocenę pracy skarżącego. Komisja Egzaminacyjna skonstruowała uzasadnienie w ten sposób, że w rozważaniach na str. 13 – 19 decyzji odniosła poszczególne elementy pracy skarżącego do rozwiązań zaproponowanych w Opisie istotnych zagadnień, prezentując tezę o wadliwości zastosowanych przez skarżącego rozwiązań. Następnie (s. 19 – 22), organ zaprezentował niejako własną ocenę przedmiotowej pracy, przyznając niekiedy (niekoniecznie wprost) rację skarżącemu, a tym samym odstępując od dotychczasowej negatywnej oceny pracy skarżącego co do wskazanych kwestii. I tak - na str. 21 organ stwierdza: "Rację ma skarżący, że wadliwość rozstrzygnięcia co do czynu z art. 284 § 2 kk została przez niego uchwycona. W uzasadnieniu apelacji przedstawił on spójny wywód, iż w okolicznościach sprawy brak było możliwości przyjęcia istnienia zamiaru kierunkowego dla ustalenia przywłaszczenia pieniędzy, zaś roszczenia pokrzywdzonej winny być rozstrzygane na płaszczyźnie prawa cywilnego. Można mieć oczywiście odmienne oceny, takie jak obaj egzaminatorzy, iż charakter uchybienia winien być lokowany na płaszczyźnie prawa materialnego (zob. wywód SSA A. M.), rzecz jednak w tym, iż istnienie płaszczyzny umowy cywilnej między oskarżonym a pokrzywdzonym ma znaczenia właśnie dla ustalenia znamion tego przestępstwa, a zwłaszcza znamienia "przywłaszczenia", zaś wyraźne braki w sferze ocen prawnych w uzasadnieniu wyroku dawały podstawy do postawienia także tego zarzutu". Nie wyrażając tego wprost, ww. wywód uzasadnienia uchwały wskazuje na odstąpienie od negatywnej oceny tej części apelacji skarżącego. Zaraz potem Komisja stwierdza (s. 22): "Nie jest kwestionowany fakt, że obaj skarżący uznali, iż zarzut obrazy art. 60 § 3 k.k. jest postawiony trafnie i właściwe uargumentowany". Abstrahując od faktu, że powyższe zdanie jest sformułowane w sposób niezrozumiały, to zdaje się ono wskazywać na aprobatę dotychczas kwestionowanego w stosunku do skarżącego sposobu rozstrzygnięcia przez niego problemu związanego z nadzwyczajnym złagodzeniem kary. Stwierdzenie organu, iż "Nie wiadomo zupełnie na czym skarżący opierał swoje żądanie zasądzenia kosztów obrony" w kontekście dalszych wywodów (s. 22), z których wynika m.in., że "można byłoby jedynie domagać się zasądzenia części wynagrodzenia obrońcy na podstawie (...), ale w uzasadnieniu apelacji należałoby wskazać podstawy prawne takiego żądania i przeprowadzić stosowny wywód, czego skarżący nie uczynił" – nie jest przekonujące, bowiem nie wyjaśnia nawet, czy organ uważa taki wniosek apelacji skarżącego za uchybienie, wadliwość pracy, czy tylko jej pewną niezręczność. We wnioskach uchwały (s. 26), jak i w całym jej uzasadnieniu akcentowany jest fakt, iż skarżący nie postawił wniosku o umorzenie postępowania toczącego się o czyn z art. 157 § 2 kk w związku z przedawnieniem jego karalności, przy czym we "wnioskach" podano, iż dodatkowo zarzuca się skarżącemu wadliwe postawienie zarzutu dotyczącego opłaty sądowej, a także inne uchybienia w konstrukcji wniosków końcowych, czy wskazanych żądań, co znalazło też potwierdzenie w wypowiedzi pełnomocnika organu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 r., iż dyskwalifikujące było nie samo pominięcie przedawnienia karalności jednego z inkryminowanych czynów, lecz połączenie tej wady pracy z innymi jej uchybieniami. Sąd doszedł do przekonania, iż wyżej wskazana ocena jest jednak niepełna i niejasna, brak w niej przede wszystkim odniesienia się do podnoszonych przez skarżącego kwestii takich, jak niezasadne niekorzystanie z zaproponowanego przez ustawodawcę katalogu ocen (tzw. skali ocen). Skoro żaden z zarzutów stawianych pracy skarżącego nie okazał się na tyle dyskwalifikujący, by móc samodzielnie uzasadniać ocenę negatywną wystawioną w tej części egzaminu adwokackiego, a liczba stawianych zarzutów w stosunku do tej pracy została przez organ odwoławczy w sposób znaczący ograniczona (o czym była mowa powyżej), to ponownego rozważenia wymagało, czy w tych okolicznościach praca nie zasługiwała na ocenę pozytywną. Sąd doszedł w tej sytuacji do przekonania, iż jedynie ponowne rozpatrzenie sprawy z poszanowaniem zasady swobodnej oceny dowodów i przedstawienie wyników na nowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego w postaci nie budzącego wątpliwości wywodu – uzasadnienia faktycznego i prawnego pozwoli na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy przez organ. Z uwagi na stwierdzone w dotychczasowym postępowaniu naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. – w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji. Wstrzymał wykonalność uchylonej uchwały na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a.