III SA/Po 227/15

Dnia 15 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2014 roku nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2014 roku o nr [...] w części w której odmawia przyznania płatności cukrowej, II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu [...] maja 2013 r. Z.D., zwany dalej skarżącym, złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., wniosek o przyznanie płatności na rok 2013. Do wniosku dołączono m.in. oświadczenie o uprawie zbóż, akt notarialny, decyzję o przyznaniu emerytury rolniczej na rzecz J.D., oraz umowę kontraktacji buraków cukrowych, zawartą przez J.D.. Skarżący zadeklarował do płatności działki ewidencyjne o wskazanych nr i łącznej powierzchni do udzielenia płatności, wynoszącej [...] ha w ramach Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO), [...] ha w ramach Uzupełniającej Płatności Obszarowej - do powierzchni upraw podstawowych (UPO), [...] ha w ramach Płatności Uzupełniającej (PU) do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. J.D.(z którym podpisana została umowa kontraktacji buraków cukrowych), w odpowiedzi na wezwanie kierownika BP ARiMR oświadczył, iż gospodarstwo rolne będące jego własnością, przekazane w związku z rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, oprócz osoby wskazanej w akcie notarialnym z dnia [...] lipca 2011 r. potencjalnie może dziedziczyć jego siostra, T.D.. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Kierownik BP ARiMR przyznał skarżącemu płatność JPO, UPO oraz PU do wnioskowanych powierzchni, odmówił natomiast przyznania płatności cukrowej. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu, po rozpoznaniu odwołania skarżącego z dnia [...] kwietnia 2014 r., decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W dniu [...] września 2014 r. skarżący złożył sprostowanie do umowy dożywocia z dnia [...] lipca 2011 r. (akt notarialny z dnia [...] września 2014 r.) oświadczenia J.D. oraz jego siostry T.D., z dnia [...] września 2014 r. i wniósł o przyznanie płatności cukrowej. Decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. przyznał skarżącemu jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni upraw podstawowych w wysokości [...] zł oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości [...] zł do wnioskowanych powierzchni oraz odmówił przyznania płatności cukrowej. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że wraz z wnioskiem skarżący przedłożył dokumenty poświadczające przejęcie części gospodarstwa rolnego J.D., z którym w 2006 r. została zawarta umowa kontraktacji buraków cukrowych, a zakontraktowana ilość buraków cukrowych wynosi [...] ton. Organ wskazał, że należało ocenić, w jakiej grupie spadkobierców skarżący jest spadkobiercą przewidywanym. W ocenie organu umowa dożywocia nie jest tożsama w skutkach z umową zrzeczenia się dziedziczenia po spadkodawcy. Oświadczenie siostry J.D. - matki skarżącego - o odrzuceniu spadku w przypadku dziedziczenia ustawowego nie spełnia wymogów z art. 1048 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 121, zwanej dalej: "K.c."). Przed skarżącym wśród grupy spadkobierców ustawowych w pierwszej kolejności warunek bycia "spadkobiercą przewidywanym" spełnia jego matka - siostra J.D., T.D.. Skarżący nie spełnił zatem warunku wynikającego z treści art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164, ze zm., zwanej dalej: "ustawą o płatnościach"). W odwołaniu od powyższej decyzji w części odmawiającej przyznania płatności cukrowej skarżący podniósł, iż kręgu potencjalnych spadkobierców nie należy zawężać do dziedziczących w pierwszej kolejności. W ocenie skarżącego uprawnionym do przejęcia płatności cukrowej na podstawie art. 24 ustawy i płatnościach jest każdy z potencjalnych spadkobierców ustawowych, niezależnie od udziału, jaki by mu przypadł oraz ew. daty. Nie ma możliwości przewidzenia, czy któryś ze spadkobierców odrzuciłby spadek. Nie wynika to również z przepisów prawa unijnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedstawione przez skarżącego dokumenty zapewniają matce skarżącego – T.D., siostrze zbywcy gospodarstwa oraz zbywcy gospodarstwa rolnego - J.D. dożywotnie utrzymanie, nie mają wpływu na uprawnienie skarżącego do przyznania płatności cukrowej. Z dokumentów nie wynika również, by T.D. zrzekła się dziedziczenia po bracie – J.D., zatem skarżący nie spełnia warunku z art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach. Ponadto skarżący podpisując wniosek o przyznanie płatności na rok 2013 oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania płatności. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ew. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ew. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz o zasądzenie kosztów. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach, poprzez przyjęcie, że skarżący nie jest spadkobiercą przewidywanym, podczas gdy wykładnia językowa nie ogranicza spadkobierców do dziedziczących w pierwszej kolejności, art. 24 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w zw. z art. 931, 932, 1058, 1059 i 1062 K.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie przepisów szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego, naruszenie art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach poprzez jego niezastosowanie, podczas przekazanie gospodarstwa rolnego skarżącemu w drodze umowy dożywocia należy zaliczyć jako inne zdarzenie skutkujące przekazaniem gospodarstwa rolnego w drodze następstwa prawnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wykładnia językowa art. 24 ust. 1a pkt 3 nie wymaga ustalania kolejności dziedziczenia ustawowego i skarżący jako zstępny rodzeństwa mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. Obowiązek takiego ustalenia nie wynika również z § 11 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1518). Organ pominął również przepisy szczególne dziedziczenia gospodarstw rolnych (w szczególności art. 1058, 1059, 1062 K.c.) ograniczając ustalenia prawne do oświadczenia J.D., zgodnie z którym do potencjalnych spadkobierców należy jego siostra. Ponadto organ nawet nie rozważył zastosowania art. 24 ust. 1a pkt 2a w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd ma zatem prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi spełnienie przez skarżącego wymogu uprawniającego do przyznania płatności cukrowej. W myśl art. 24 ust.1a pkt 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatność cukrowa przysługuje również wtedy gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 908 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 121), dożywocie można zastrzec także na rzecz osoby bliskiej zbywcy nieruchomości. Niewątpliwie, taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Na podstawie art. 910 § 1 K.c. przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia, zaś do takiego obciążenia stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych. Zgodnie z powyższym, właścicielem nieruchomości od chwili jej obciążenia prawem dożywocia, tj. od dnia [...] lipca 2011 r., był skarżący. Na podstawie art. 922 § 1 i 2 prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na jedną lub kilka osób z chwilą jego śmierci, natomiast nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Podkreślenia wymaga, iż jak wskazano powyżej, prawo własności nieruchomości przeszło na skarżącego z chwilą obciążenia nieruchomości prawem dożywocia - tym samym nieruchomość ta nie należy do spadku, a prawo dożywocia jest prawem majątkowym o charakterze osobistym. Należy wobec tego stwierdzić, iż rację miał skarżący wskazując, iż organ nie rozważył art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164, ze zm., zwanej dalej: "ustawą o płatnościach"). Zgodnie z powyższą regulacją płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z poprzednikiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową, który stał się jego następcą prawnym w wyniku rozwiązania albo przekształcenia albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 22 ust. 1 tej ustawy. Przejście własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia jest wskazanym "innym zdarzeniem prawnym", odmiennym od wskazanego w art. 24 ust. 1a pkt 2 spadkobrania oraz przekazania "przewidywanemu spadkobiercy" na podstawie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne w zakresie objętym wnioskiem o dopłatę za rok 2013, w tym w części objętej dopłatą cukrową. Marginalnie wskazać należy, iż zarzut skarżącego odnośnie pominięcia przez organ przepisów art. 1058, 1059 i 1062 K.c. należy uznać za chybiony. Zgodnie z art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 94, ze zm.) do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., sygn. akt P 4/99, art. 1059 K.c. w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą ustawę Kodeks cywilny (Dz.U. z 1971 r., nr 27, poz. 252) oraz w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1990 r., nr 55, poz. 321), został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 r. Jak wskazuje się w doktrynie, aktualnie w zakresie ustawowego dziedziczenia gospodarstw rolnych obowiązują następujące przepisy kodeksu cywilnego: art. 1058, 1067, 1070, 10701, 1079, 1081, 1082, 1086 (zob. A. Kidyba (red.), E. Niezbecka, Komentarz do art. 1058 Kodeksu cywilnego, LEX 114673). Tym samym art. 1059 oraz 1062 K.c. nie znajdą zastosowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie I. sentencji wyroku. O kosztach sądowych oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji postanowiono odpowiednio na podstawie art. 200 P.p.s.a. - w punkcie II. sentencji wyroku i na podstawie art. 152 P.p.s.a. - w punkcie III. sentencji wyroku.