II SA/Łd 694/15

Dnia 9 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2015 roku sprawy ze skargi U. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. A. P. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267 z późn. zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 114) – powoływanej także jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania U. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką - D. G.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji U. R. wniosła o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia, bowiem zaskarżona decyzja odmowna oparta została wyłącznie na niekonstytucyjnym przepisie. Po rozpatrzeniu ww. odwołania organ II instancji stwierdził, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz zasady ich wypłaty. Normy prawne zawarte w powołanej powyżej ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organy obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu wszystkich przesłanek wynikających z przepisów prawa - w tym przypadku z art. 17 ust. 1 i ust. 1b. Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.ś.r. i wskazało, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. orzeczeniem z dnia 6 sierpnia 2014r., [...], zaliczył D. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności z zastrzeżeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, orzeczenie wydaje się na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 19 czerwca 2013r. Zatem niepełnosprawność powodująca konieczność sprawowania opieki nad D. G. (ur. w 1943r.) powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. skutkujący odmową przyznania U. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium przytoczyło także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie wg TK należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej sprawie - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Tym samym zdaniem Kolegium, skoro Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu (zakresowym) wyraźnie zakomunikował, że skutkiem wyroku nie jest utrata mocy wiążącej art. 17 ust. 1b u.ś.r. - to należało przy weryfikacji prawa U. R. do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniać omawiany przepis. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła U. R., która zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 190 ust. 1-3 Konstytucji poprzez zastosowanie przepisu ustawy, uznanego za niekonstytucyjny. W uzasadnienie skargi U. R. obszernie przytoczyła argumenty na poparcie swojego stanowiska. W ocenie skarżącej Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie przesądził o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżąca podkreśliła jednocześnie, że mocy wiążącej nie ma uzasadnienie wyroku, które nie jest objęte zakresem orzeczenia w rozumieniu art. 190 ust. 1 Konstytucji, a zawarta w nim norma nie poddaje się wykładni rozszerzającej. Moc wiążąca wyroku Trybunału Konstytucyjnego polega na związaniu treścią sentencji, a nie jego uzasadnienia. Tym samym Sąd nie musi zgodzić się z oceną prawną dokonaną w zakresie skutków wyroku. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzekające w sprawie organy administracji zgodnie uznały, że wnioskowane świadczenie skarżącej nie przysługuje z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z materiału dowodowego wynika, że ojciec osiągnął stopień niepełnosprawności uprawniający opiekuna do ubiegania się o ten rodzaj wsparcia skarżącej w wieku 67 lat. Słusznie skarżąca wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (wyrok z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, publ. w OTK-A 2014/9/104, Dz.U.2014/1443, Dz.U.2014/1459) Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zakwestionowana przez Trybunał regulacja stworzyła sytuację, w której doszło do nie dającego się racjonalnie uzasadnić zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych w zależności od tego, kiedy owa niepełnosprawność powstała. W świetle art. 17 u.ś.r. opiekun niepełnosprawnej osoby dorosłej (nie tylko dorosłego dziecka) może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, ale tylko wówczas, gdy niepełnosprawność podopiecznego powstała przed ukończeniem 18. lub 25. roku życia. W innym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mu nie przysługuje. Zatem w obecnym stanie prawnym opiekun dorosłej osoby niepełnosprawnej może zostać: a) beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność podopiecznego powstała przed ukończeniem 18 lub 25 lat; wówczas kryterium dochodowe nie istnieje, b) beneficjentem specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli niepełnosprawność powstała później niż wskazano to w punkcie a), ale warunkiem jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego, nadto zasiłek ten jest znacząco niższy, niż świadczenie pielęgnacyjne; c) osobą pozbawioną prawa do pomocy ze strony Państwa, jeżeli niepełnosprawność podopiecznego, w tym także gdy jest nim dorosłe dziecko, powstała po ukończeniu 18. lub 25 lat, zaś dochody rodziny przekraczają kryterium dochodowe. Zróżnicowanie sytuacji prawnej opiekuna w zależności od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego nie zyskuje aprobaty. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób będących opiekunami dorosłych niepełnosprawnych. Za konstytucyjnie usprawiedliwione Trybunał uznał natomiast odmienne uregulowanie sytuacji prawnej (kryterium nabywania uprawnień) w stosunku do opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy takiej sytuacji jednak nie dotyczy, chodzi bowiem o opiekę nad ojcem skarżącej, u którego niepełnosprawność uprawniająca do pomocy Państwa powstała po 67 roku życia. Dlatego też istotne znaczenie ma zakresowość wskazanego wyroku w sprawie K 38/13, jak i wywody przedstawione w uzasadnieniu. Niezależnie od powyższych uwag należy przyznać rację organowi odwoławczemu, że Trybunał Konstytucyjny swoim orzeczeniem nie wyeliminował wadliwego przepisu, pozostawiając jego zmianę ustawodawcy. Co więcej, na co trafnie zwrócił uwagę organ, w motywach orzeczenia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że stwierdzenie niekonstytucyjności w tym przypadku nie kreuje prawa do żądania świadczenia dla opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Tak dokonane przez Trybunał wyjaśnienie zakresowości powołanego orzeczenia przesądza o zasadności rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie. Trybunał wskazał na konieczność podjęcia działań legislacyjnych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W obecnej sytuacji prawnej skarżąca mogłaby jedynie ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 16a u.ś.r.), ten jednakże uzależniony jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jego zastosowanie Trybunał Konstytucyjny uznał za usprawiedliwione i prawnie uzasadnione tym samy orzeczeniem w sprawie K 38/13. Z powyższego wynika, że w obecnym stanie prawnym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie przysługuje, gdyż nie pozwala na to brzmienie art. 17 ust.1b u.ś.r., zaś Trybunał Konstytucyjny powyższego przepisu nie wyeliminował z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. LS