I OSK 30/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 304/15 w sprawie ze skargi A. R. i S. R. na bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia od A. R. i S. R. na rzecz Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 304/15 w pkt 1. umorzył postępowanie, w pkt 2. stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 3. zasądził od Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na rzecz A. R. i S. R. solidarnie kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: A. R. oraz S. R. wnieśli skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, w której wskazali, że w 2003 r. zwrócili się do Prezydenta m. st. Warszawy z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogi publiczne. Jednak pomimo upływu wielu lat sprawa odszkodowania nie została załatwiona. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżących Wojewoda Mazowiecki uznał zażalenie za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi m. st. Warszawy dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy. Pomimo upływu wyznaczonego przez Wojewodę dwumiesięcznego terminu sprawa nie została załatwiona. Wobec powyższego skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do niezwłocznego wydania decyzji w sprawie i stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wniesiono także o zobowiązanie Prezydenta m. st. Warszawy do ukarania dyscyplinarnego pracownika odpowiedzialnego za przewlekłość postępowania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, wskazując, że sprawa była skomplikowana i w jej toku podejmowano szereg czynności. Wskazano też, że do Prezydenta m. st. Warszawy wpłynęła ogromna liczba spraw dotyczących ustalenia odszkodowania za nieruchomości. Pismem procesowym z dnia 11 sierpnia 2015r. Prezydent m. st. Warszawy poinformował Sąd, że sprawa z wniosku skarżących w przedmiocie odszkodowania została załatwiona decyzją organu z dnia 17 lipca 2015 r. Pismem z dnia 18 września 2015r. pełnomocnik skarżących, przyznając ten fakt, wniósł o umorzenie postępowania w przedmiocie bezczynności organu. W toku rozprawy przed Sądem pełnomocnik skarżących potwierdził, że decyzja została wydana, a odszkodowanie wypłacone. W ocenie pełnomocnika czyni to bezprzedmiotowym postępowanie w przedmiocie bezczynności, jednak możliwe jest stwierdzenie rażącej przewlekłości postępowania. Pełnomocnik wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie, w pkt 2. stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a w pkt 3. orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), wydanie przez organ decyzji lub innego aktu przed rozpatrzeniem przez sąd skargi na bezczynność wyłącza możliwość jej uwzględnienia i uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy. Okoliczność taka ma miejsce w sprawie, decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 17 lipca 2015r. orzeczono o odszkodowaniu, co uzasadnia umorzenie postępowania w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Równocześnie uzasadniając rozstrzygnięcie w zakresie pkt 2 wyroku Sąd I instancji podał, że w jego ocenie zaistniała w sprawie bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, bowiem organ podejmował w sprawie różne czynności wymagane przepisami procedury administracyjnej, m.in. powołał w sprawie biegłego od szacowania wartości nieruchomości, przeprowadził rozprawę administracyjną, wysyłał do stron pisma informujące o przesunięciu terminu załatwienia sprawy. W tej sytuacji, oceniając stopień naruszenia prawa w świetle art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W skardze kasacyjnej Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy zaskarżył pkt 2 wyroku Sądu I instancji w zakresie, w jakim orzeczono, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138, art. 149 § 1a w zw. z art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a., polegające na wydaniu wyroku w pkt 2 w całkowitej sprzeczności z jego uzasadnieniem, tj. stwierdzenie w pkt 2 wyroku, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia wyroku wynika jednoznacznie, że bezczynność Prezydenta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że powyższe uchybienie nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej, które okazały się skuteczne. Uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku powinno odpowiadać treści rozstrzygnięcia. Natomiast sporządzone uzasadnienie wyroku i podane w nim motywy rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 nie są skorelowane z samym rozstrzygnięciem. Orzekając, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w uzasadnieniu Sąd I instancji podał argumenty przemawiające za stanowiskiem odmiennym, że bezczynność ta takiego charakteru nie miała. Nie jest w tej sytuacji możliwe poznanie stanowiska Sądu I instancji i zastosowanych kryteriów oceny stopnia naruszenia prawa. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem brak jest wobec podanych argumentów pewności, że ocena stanu faktycznego dokonana przez Sąd odpowiada podjętemu rozstrzygnięciu. Nadto, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażone w orzeczeniu wiążą organy i sądy. Nie może zatem budzić wątpliwości, jakie stanowisko zostało przez sąd zajęte w sprawie i z jakich powodów. Nie można w tym kontekście pomijać skutków, jakie dla pracowników organu odpowiedzialnych za bezczynność może w sferze finansowej rodzić orzeczenie o rażącym charakterze naruszenia. Nie jest natomiast trafny zarzut naruszenia art. 138 p.p.s.a., sentencja wyroku zawiera bowiem wymagane elementy, w tym rozstrzygnięcie również w zakresie określonym w art. 149 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, to jest rozstrzygnięcie czy bezczynność mała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie mógł również zostać naruszony w sprawie przepis art. 149 § 1a p.p.s.a., albowiem ze względu na datę wniesienia skargi przed 15 sierpnia 2015 r. nie znajdował on w sprawie zastosowania, zastosowanie miał przepis art. 149 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, a to ze względu na normę intertemporalną art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. z 2015 r., poz. 658). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zastosowania w sprawie art. 188 p.p.s.a, jak też do oddalenia skargi na podstawie art. 184 p.p.s.a. ze wskazaniem, że mimo wadliwego uzasadnienia orzeczenia odpowiada prawu. Taka ocena wymagałaby starannego opisania przez Sąd I instancji okoliczności związanych z całym tokiem postępowania, umożliwiającego uznanie sprawy za dostatecznie wyjaśnioną w spornym zakresie. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie daje ku temu podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 206 p.p.s.a. odstąpił także od uwzględnienia żądania skargi kasacyjnej i zasądzenia od A. R. i S. R. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, albowiem wadliwość wyroku Sądu I instancji jest wyłącznie skutkiem uchybień tego Sądu, nie została w żadnym zakresie wywołana argumentacją skarżących i nie powinni oni ponosić jej finansowych konsekwencji.