II GSK 350/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 października 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 853/15 w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstąpienia do postępowania dotyczącego przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 853/15 oddalił skargę Z. B. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. (dalej: Dyrektor) z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] maja 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. (dalej: Biuro) wpłynął wniosek J. B. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok. W dniu [...] listopada 2012 r. do Biura wpłynął odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynikało, że wnioskodawca zmarł w dniu [...] października 2012 r. czyli przed dniem wydania decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W dniu [...] stycznia 2013 r. skarżąca złożyła w Biurze wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w wyniku śmierci rolnika. W dniu [...] maja 2013 r. skarżąca dostarczyła do Biura prawomocne postanowienie o nabyciu spadku wraz z oświadczeniami współspadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie strony na miejsce wnioskodawcy i przyznanie jej płatności. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. (dalej: Kierownik Biura) wydał w dniu [...] maja 2013 r. postanowienie nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych na 2012 rok ze względu na złożenie wniosku po wyznaczonym terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne. Orzekając na skutek zażalenia Dyrektor postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej upłynął w dniu [...] stycznia 2013 roku. Jest to termin prawa materialnego, który wiąże zarówno organ jak i stronę postępowania i nie podlega przywróceniu. Uchybienie terminowi materialnoprawnemu powoduje, że wygasają roszczenia spadkobiercy do płatności, o które ubiegał się spadkodawca. Organ odwoławczy stwierdził, że upływ terminu do złożenia wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania. WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 735/13 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura z dnia [...] maja 2013 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II GSK349/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. WSA po ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę skarżącej. Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia wskazał, że w sprawie termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej liczony od daty śmierci rolnika po złożeniu wniosku o przyznanie tej płatności, a więc od daty [...] października 2012 r. upłynął w dniu [...] stycznia 2013 r. Skarżąca wniosek transferowy złożyła w dniu [...] stycznia 2013 r. W konkluzji WSA stwierdził, że skarżąca została pouczona co do sposobu zachowania się po śmierci swojego męża, który za życia złożył wniosek o przyznanie stosownych płatności. Brak zrozumienia, czy nawet błędne zrozumienie otrzymanych pouczeń nie może wpływać na bieg terminu do złożenia przedmiotowego wniosku następcy prawnego. Takich pouczeń udziela się w niezbędnym zakresie i na żądanie strony, co jest redukcją obowiązków organu w stosunku do zasad obowiązujących w k.p.a. Pracownik organu nie miał obowiązku upewniać się, czy pouczenie to zostało należycie zrozumiane. Sąd I instancji odniósł się do przedstawionej przez skarżącą niepodpisanej notatki. W ocenie WSA z jej treści nie wynika jasno jakiej sprawy dotyczy, gdyż wraz z wnioskiem o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej skarżąca złożyła również wnioski o przyznanie płatności bezpośredniej i ONW w przypadku śmierci swojego męża – wnioskodawcy, a termin do złożenia wniosków transferowych w przypadku tych płatności wynosi 7 miesięcy. Skarżąca zaskarżając wyrok w całości domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów nieopłaconej ani w części, ani w całości pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżąca na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organów administracji publicznej i nieuwzględnienie skargi skarżącej na postanowienie Dyrektora z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu realizacji programów rolnośrodowiskowych – w sytuacji, gdy organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 112 oraz art. 6, 7, 8 i 9 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej: k.p.a.). Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Z. B. nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych, zatem nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. W ocenie NSA skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Strona występująca z tą skarga buduje zarzut kasacyjny w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach zarzutu podnosi naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 tej ustawy z odniesieniem tych naruszeń do przepisów k.p.a. Tak zbudowany zarzut jest wadliwy formalnie, a merytorycznie chybiony, przy założeniu, że w rozpoznawanej sprawie zarzut może być rozpoznawany w płaszczyźnie merytorycznej. Zdaniem Sądu II instancji taka możliwość w tej sprawie nie istnieje, gdyż wyrok Sądu I instancji objęty skargą kasacyjną zapadł na skutek wyroku kasacyjnego NSA z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 349/14, wyroku w którym Sąd II instancji jednoznacznie wypowiedział się co do wady wcześniejszego orzeczenia WSA w Rzeszowie z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 853/15. Skoro w wyroku z dnia 14 maja 2015 r. NSA jednoznacznie wypowiedział się co do charakteru terminu 3 miesięcznego do wstąpienia spadkobiercy po zmarłym wnioskodawcy w sprawach dotyczących dopłat rolnośrodowiskowych, to tym samym ten Sąd przesądził, że pozostałe kwestie związane z toczącym się postępowaniem nie naruszały prawa. Taki wniosek jest prostą konsekwencją prawomocności wyroku, a ten walor posiada orzeczenie NSA z dna 14 maja 2015 r. Konsekwencją tego rozstrzygnięcia było oddalenie skargi Z. B. w wyroku objętym rozpoznawaną skargą kasacyjną. Zatem jeżeli Sąd II instancji zobowiązał WSA w Rzeszowie do określonego rozumienia terminu, a ten Sąd dostosował się do tego poglądu, to nie można twierdzić, że Sąd I instancji dokonał wadliwej kontroli działań organów ARiMR. Z tego więc powodu zarzut kasacyjny w merytorycznym ujęciu nie mógł być w ogóle poddany ocenie, a samo jego sformułowanie w skardze kasacyjnej może świadczyć o niezrozumieniu istoty sądowej kontroli działań administracji. Niezależnie od tego zarzut jest wadliwy formalnie, gdyż strona nie wskazuje jaki konkretnie przepis p.p.s.a. został naruszony przez Sąd I instancji. Z całą pewnością nie mógł to być art. 145 § 1 p.p.s.a., gdyż zasadniczo przepis taki nie istnieje, skoro w ramach § 1 tego przepisu ustawa wskazuje trzy różne sytuacje związane z różnymi naruszeniami różnych przepisów. Z tych wszystkich powodów oraz ze względu na treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.