II SA/Sz 424/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. R. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Burmistrz przyznał skarżącemu zasiłek dla opiekuna w kwocie [...] zł, od dnia [...] r., w związku z opieką nad matką – H. W. W dniu 12 stycznia 2015 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad H. W. i złożył jednocześnie oświadczenie, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego jest gotów zwrócić pobrany zasiłek dla opiekuna. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – H. W. Z uzasadnienia decyzji wynika, że matka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu nie wskazano daty powstania niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 15 kwietnia 2011 r., to jest od jej 82 roku życia. Organ powołał się na art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał jednocześnie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Burmistrz argumentował, że określając skutki wejścia w życie wyroku Trybunał wskazał, że jego wykonanie będzie wymagało podjęcia przez ustawodawcę działań prawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem wyroku nie jest natomiast wykreowanie prawa do żądania świadczeń dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli ich niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. R. W. złożył odwołanie od decyzji Burmistrza do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Podniósł, że o ustalenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpił w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który jest ostateczny i ma moc powszechnie obowiązującą. Z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że ustawa zasadnicza nie stwarza podstaw do różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej samej grupy. Zatem istnieją przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. R. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 17 ust. 1 i 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że co prawda Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale nie oznacza to, że orzeczenie daje podstawę do przyznania świadczenia z pominięciem określonego w tym przepisie kryterium. W ocenie organu wyrok stanowi podstawę do podjęcia działań legislacyjnych, zmierzających do zmiany obowiązujących przepisów. Z analizy akt postępowania wynika, że niepełnosprawność H. W. powstała w 82 roku życia, R. W. otrzymuje prawidłowo przyznany zasiłek dla opiekuna, a zatem nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponownie przywołał okoliczność, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uzasadnienia skargi wynika, że w ocenie skarżącego, w związku z orzeczeniem istnieją przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie dostarczyła podstaw do stwierdzenia, że akt ten narusza prawo w sposób uzasadniający jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. jest decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącego orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wystarczającą podstawę do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. W pierwszej kolejności zatem sąd zbadał, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 miał wpływ na sytuację skarżącego, w szczególności zaś, czy stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, przesądza o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Dokonując oceny konstytucyjności tej regulacji Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych, względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Wątpliwość budzi jednak takie unormowanie, które prowadzi do zróżnicowania sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych, które różnicuje sytuację tych opiekunów, w zależności od momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego. W ocenie Trybunału z chwilą osiągnięcia przez beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego 18, a w przypadku osób uczących się 25 roku życia, traci konstytucyjne uzasadnienie zróżnicowanie podmiotów sprawujących opiekę nad dorosłymi osobami niepełnosprawnymi, w zależności od kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność. W szczególności zaś, nie znajduje Trybunał uzasadnienia, dla zróżnicowania wysokości przyznawanych tym podmiotom świadczeń. Oznacza to, że osoby opiekujące się dorosłymi niepełnosprawnymi, powinny być traktowane w taki sam sposób, niezależnie od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby zaliczonej do kategorii osób dorosłych w rozumieniu u.ś.r. Niekonstytucyjność art. 17 ust. 1 b u.ś.r dotyczy zatem uzależnienia nabycia prawa do świadczenia, od kryterium momentu powstania niepełnosprawności, nie dotyczy natomiast wysokości świadczenia, która może być uzależniona od sytuacji majątkowej ubiegających się o przyznanie świadczenia osób. Trybunał nie podważył bowiem założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez osobę niepełnosprawną majątku, pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnianiu wyroku wskazał, że ustawodawca jest zobowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów, niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Oznacza to, że Trybunał nie przesądził jaki model ustalenia świadczeń należy przyjąć, wskazał jedynie, że ustalenie kryteriów, którymi będzie się kierował ustawodawca powinno się odbyć z uwzględnieniem możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i poszanowaniem poprawnie nabytych praw osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Jak podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, cytując uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. W praktyce oznacza to, że do czasu uchwalenia regulacji uwzględniającej wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, którym na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu prawo do tego świadczenia nie przysługiwało. W ocenie sądu wynika to przede wszystkim z faktu, iż Trybunał Konstytucyjny, przyjmując złożoność sytuacji opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, w szczególności możliwe zróżnicowanie sytuacji majątkowej tych osób, wynikające chociażby z faktu, iż osoby, których niepełnosprawność powstała nie w dzieciństwie, ale na pewnym etapie dorosłego życia, zazwyczaj dysponują własnymi źródłami dochodów, uznał za dopuszczalne określenie kryteriów (jednakowych dla wszystkich potencjalnie uprawnionych), których spełnienie będzie warunkowało zarówno przyznanie prawa do świadczenia jak i jego wysokość. W konsekwencji wyeliminowanie z obrotu prawnego kryterium momentu, w którym powstała niepełnosprawność, nie prowadzi automatycznie do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wszystkim opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych, w takiej samej wysokości. Należy zwrócić uwagę na to, że Trybunał nie dokonał precyzyjnego określenia przesłanek, które ustawodawca powinien wziąć pod uwagę dokonując regulacji stanu prawnego uznanego za niekonstytucyjny. Wskazał jedynie, że w ramach równego traktowania pewnej kategorii podmiotów, dopuszczalne jest określenie kryteriów przyznania świadczenia, których zastosowanie może w konsekwencji doprowadzić do zróżnicowania jego wysokości. Zatem bez wprowadzenia w życie odpowiednich regulacji, dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest możliwe przyznanie tego świadczenia wszystkim ubiegającym się opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych w takiej samej wysokości. Naruszałoby to w ocenie sądu zasadę równego traktowania. W świetle powyższych rozważań niezasadny jest zarzut skarżącego, iż rozstrzygnięcie organu było wadliwe i naruszało art. 17 ust. 1 b u.ś.r w tej części, w której Trybunał Konstytucyjny stwierdził jego niezgodność z Konstytucją. Właściwym jest zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż wyrok stanowi podstawę do podjęcia działań legislacyjnych, ale nie daje legitymacji do żądania przyznania świadczeń opiekunom niepełnosprawnych osób dorosłych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 lub 25 (w odniesieniu do osób uczących się) roku życia, na takich samych zasadach i w takiej samej wysokości jak opiekunom niepełnosprawnych osób dorosłych, których niepełnosprawność powstała w dzieciństwie. Niezależnie od powyższego sąd wziął również pod uwagę okoliczność, iż skarżącemu decyzją z dnia [...] r., został przyznany zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ppkt b świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. A zatem również i z tego powodu uwzględnienie skargi nie jest możliwe. Z tych względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.