II SA/Sz 614/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia WSA Barbara Gebel, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa Z. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] Marszałek Województwa Z., działając na podstawie art. 23a ust. 3 i 4, art. 1 ust. 2 pkt 1, ust 3, art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 pkt 4a, pkt 6 i pkt 7, art. 12a, art. 14, art. 15 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 1 lit. u, i, art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4 ust. 1 lit. h i ust. 2, art. 13 ust. 1 i ust. 2 lit. a, art. 73 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, art. 10 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, Decyzji Nr 207 Komisji Administracyjnej ds. Zabezpieczenia Społecznego Pracowników Migrujących z dnia 7 kwietnia 2006 r. dotyczącej interpretacji art. 76 i art. 79 ust. 3 rozporządzenia (EWG) nr 1408/71, art. 10 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 574/72 dotyczących kumulacji świadczeń i zasiłków rodzinnych, po rozpatrzeniu wniosków L.L. z dnia 23 października 2009 r. i z dnia 20 września 2010 r. sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2009/2010; 1) odmówił prawa do zasiłku rodzinnego na rzecz D.L., D.L. i R.L. w okresie od dnia 1.11.2009 r. do dnia 31.10.2010 r., 2) odmówił prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na rzecz R.L. w okresie od dnia 1.11.2009 r. do dnia 31.10.2010 r., 3) odmówił prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na rzecz D.L. w okresie od dnia 1.09.2010 r. do dnia 31.10.2010 r., 4) odmówił prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz D., D, i R.L. płatnego we wrześniu 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wójt Gminy W. decyzjami z dnia [...] ustalił prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. na rzecz ww. dzieci. Marszałek Województwa Z. wskazał, że poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W., iż w przypadku rodziny wnioskodawczyni od dnia 1 stycznia 2009 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej przez ojca dzieci J.L. i zgłoszeniem go do ubezpieczenia społecznego od dnia 1 stycznia 2009 r. na terenie N. J.L. od dnia 1 stycznia 2009 r. wykonywał działalność zawodową w rozumieniu Decyzji Nr 207 Komisji Administracyjnej ds. Zabezpieczenia Społecznego Pracowników Migrujących. L.L. w rozpatrywanym okresie przebywała w Polsce i nie pracowała. Organ podał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzjami z dnia [...] stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...]. Marszałek wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 1 polskiej ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego są świadczeniami rodzinnymi i stosownie do art. 1 lit. u, i oraz art. 4 ust. 1 lit. h i ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) 1408/71 podlegają przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie do art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) 1408/71 osoby, do których stosuje się przepisy ww. rozporządzenia podlegają obowiązkom i korzystają z praw wynikających z ustawodawstwa każdego Państwa Członkowskiego na tych samych warunkach, co obywatele tego Państwa z zastrzeżeniem przepisów szczególnych zawartych w tymże rozporządzeniu. Zgodnie z art. 73 rozporządzenia (EWG) 1408/71 pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegająca ustawodawstwu Państwa Członkowskiego jest uprawniona, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa. W myśl przywołanych przepisów rozporządzenia (EWG) 1408/71, jeżeli w tym samym okresie i względem tego samego członka rodziny następuje kumulacja prawa do świadczeń rodzinnych należnych pracownikowi w państwie członkowskim i prawa przyznawanego w kraju zamieszkania członków jego rodziny, a osoby zamieszkujące w Polsce nie wykonują tu działalności zawodowej, w celu określenia stosowanego ustawodawstwa i ustalenia pierwszeństwa brane jest pod uwagę kryterium wykonywania działalności zawodowej. Mając na uwadze powyższe regulacje organ stwierdził, że świadczenia rodzinne na terenie Polski nie mogą zostać przyznane. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła L.L. wskazując, że jej mąż nie podlega ubezpieczeniu społecznemu ani za granicą ani w Polsce. Nigdy nie miało miejsce podwójne pobranie zasiłku rodzinnego w Polsce i w Niemczech. W grudniu 2010 r. J.L. dostał w Niemczech zasiłek rodzinny z wyrównaniem za rok 2009 i 2010, ale była to kwota pomniejszona o zasiłek przyznany w Polsce. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 23a ust. 6, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania L.L, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, m.in., że podstawą odmowy przyznania stronie świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami na dzieci D.L., D.L. i R.L. w okresie od 1 września 2009 r. do 31 października 2010 r. był art. 73 rozporządzenia (EWG) Rady Nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r., art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia (EWG) Rady Nr 574/72 z 21 marca 1972 r. oraz decyzja Nr [...] dotycząca interpretacji art. 76 i art. 79 ust. 3 rozporządzenia (EWG) Nr 1408/71 oraz art. 10 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 574/72 dotyczących kumulacji świadczeń i zasiłków rodzinnych, a także enumeratywnie wskazane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po przytoczeniu treści wskazanych wyżej przepisów rozporządzeń organ stwierdził, że decyzją, o której mowa w art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, może być zarówno decyzja odmawiająca przyznania świadczeń, w przypadku ustalenia, że pobierane są na te same osoby i w tym samym czasie świadczenia rodzinne w kraju zatrudnienia, jak i decyzja przyznająca świadczenia, jeśli nie są one pobierane w innym państwie członkowskim. Kwestia pobierania świadczeń rodzinnych w kraju zatrudnienia ma zatem przesądzające znaczenie w niniejszym postępowaniu. Kolegium wskazało że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J.L. podlega ustawodawstwu państwa zatrudniającego (Niemiec) od dnia 1 stycznia 2006 r. (oświadczenie J.L., pismo z dnia 7 stycznia 2011 r.). W związku z powyższym w okresie objętym decyzją, tj. od 1 września 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. J.L. był traktowany jako osoba wykonująca działalność zawodową na terenie Niemiec i w rozumieniu Decyzji nr [...] Komisji Administracyjnej ds. zabezpieczenia Społecznego Pracowników Migrujących był uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych w tym państwie. Powyższy fakt, wbrew treści odwołania L.L., został potwierdzony przez J.L. W aktach sprawy znajduje się bowiem jego oświadczenie z dnia 28 grudnia 2010 r., iż od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia dzisiejszego wykonuje działalność gospodarczą na terenie Niemiec i podlega ubezpieczeniu społecznemu od dnia 1 września 2009 r. Natomiast L.L. w ww. okresie przebywała w Polsce i nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu na terenie kraju z racji zatrudnienia. W związku z powyższym L.L. nie była traktowana jako osoba wykonująca działalność zawodową na terenie Polski. Reasumując organ stwierdził, że we wskazanym okresie pierwszeństwo do wypłaty świadczeń rodzinnych należało do Niemiec, w tym bowiem państwie ojciec dzieci był zatrudniony, natomiast matka dzieci w tym czasie nie pracowała. L.L. opisaną decyzję Kolegium zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. W skardze wyjaśniła, że oświadczenie jej męża z grudnia 2010 r. zostało sporządzone i podpisane przez nią. W tym czasie jej stan psychofizyczny był ciężki, co miało wpływ na jej myślenie i podejmowane decyzje, na dowód czego L.L. przedłożyła kartę leczenia szpitalnego. Skarżąca przedłożyła również zaświadczenie z Niemieckiego Urzędu Emerytalno-Społecznego na okoliczność, że jej mąż był zgłoszony do ubezpieczenia społecznego w Niemczech jedynie w okresie od 1 grudnia 2011 r. do 31 października 2012 r. Wskazała, że do października 2010 r. pobierała zasiłek rodzinny w Polsce, a jej wniosek o przyznanie zasiłku na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. został przekazany przez GOPS w W. do niemieckiego Urzędu Familienkasse. Ponadto, jej rodzina nigdy nie przekroczyła dopuszczalnej kwoty do przyznania zasiłku w Polsce. W ocenie skarżącej, nie doszło też do kumulacji świadczeń rodzinnych, ponieważ decyzja przyznająca zasiłek mężowi w Niemczech, została wydana w grudniu 2010 r. z wyrównaniem za okres gdy prowadził on firmę na terenie Niemiec od grudnia 2006 r. do grudnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca nadesłała do akt sprawy uwierzytelnione tłumaczenie z języka niemieckiego dokumentu z dnia 8 grudnia 2010 r. noszącego oznaczenie "Zasiłek rodzinny wg Ustawy podatkowej (EStG) uwzględniający Rozporządzenie (EWG) Nr 1408/71), kierowanego do J.L. Na rozprawie w dniu 22 października 2015 r., występująca w imieniu skarżącej córka B.L., podtrzymała skargę w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Przedmiotem skargi stała się decyzja dotycząca prawa do zasiłku rodzinnego za okres 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz należnych doń dodatków od 1 września 2009 r., wydana na podstawie art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114). Z ustaleń faktycznych organów, znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy, wynika, że w ww. okresie skarżąca przebywała na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej wraz z dziećmi, będąc osobą niewykonującą działalności zawodowej. W tym samym okresie ojciec dzieci – J.L. wykonywał działalność zawodową na terenie Niemiec. Sporny okazał się okres podlegania ubezpieczeniu ojca dzieci na terenie Niemiec. Organy przyjęły, że okres ubezpieczenia J.L. trwał od 1 września 2009 r., co wynikać ma z oświadczenia złożonego w dniu 28 grudnia 2010 r., które zostało podpisane imieniem i nazwiskiem J.L. Skarżąca wskazuje jednak, że oświadczenie to podpisała pod nieobecność męża, będąc w złym stanie zdrowia, podając w nim nieprawdziwą informację, bowiem rzeczywisty okres ubezpieczenia społecznego J.L. z tytułu wykonywania działalności zawodowej na terenie Niemiec rozpoczął się dopiero 1 grudnia 2011 r., co potwierdzać mają dołączone do skargi dokumenty, w tym m.in. zaświadczenie Niemieckiego Urzędu Emerytalno-Rentowego z dnia 9 kwietnia 2015 r. Zauważyć należy, że dokument ten nie był znany organom orzekającym w sprawie, bowiem nie został przedłożony przez stronę w trakcie postępowania administracyjnego, co mogło przyczynić się do niewłaściwego przyjęcia początkowego okresu ubezpieczenia J.L. na terytorium Niemiec. Zgodzić się należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że przytoczone przezeń w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisy art. 73 rozporządzenia (EWG) Rady Nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność gospodarczą na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE. L. 149 z dnia 5 lipca 1971 r., str. 2 z późn. zm.), art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia (EWG) Rady Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (tekst jedn.: Dz. Urz. UE L 74 z dnia 27 marca 1972, str. 1 z późn. zm.) oraz decyzji Nr 207 z dnia 7 kwietnia 2006 r. dotyczącej interpretacji art. 76 i art. 79 ust. 3 ww. rozporządzeń Nr 1408/71 i Nr 574/72 - ustanawiają reguły zapobiegające wielokrotnemu pobieraniu świadczeń rodzinnych w tym samym czasie na tego samego członka rodziny. Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Nr 574/72, prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego, w którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek (tak jak w Polsce), jest zawieszone, jeżeli w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego Państwa Członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia, do wysokości kwoty tych świadczeń. Trafnie organ odwoławczy zauważył, że decyzja, o której mowa w art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, może być zarówno decyzją odmawiającą przyznania świadczeń, w przypadku ustalenia, że pobierane są na te same osoby i w tym samym czasie świadczenia rodzinne w kraju zatrudnienia, jak i decyzją przyznająca świadczenia, jeśli nie są one pobierane w innym państwie członkowskim. Kwestia pobierania świadczeń rodzinnych w kraju zatrudnienia ma zatem przesądzające znaczenie w postępowaniu. Dochodząc do powyższego wniosku Kolegium poprzestało jednak wyłącznie na stwierdzeniu, że skoro J.L. był w okresie objętym decyzją uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych w Niemczech, to z uwagi na to, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń rodzinnych należało do Niemiec, zasadna była odmowa przyznania w tym okresie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci wraz z dodatkami przez Marszałka Województwa Z. W ocenie Sądu, przyjęcie takiego stanowiska przez organ było co najmniej przedwczesne. Z przytoczonego wyżej art. 10 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 574/72 wynika, że odmowa przyznania świadczeń może mieć miejsce, gdy w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny przyznane byłyby świadczenia w kraju wykonywania działalności zawodowej męża skarżącej. Z akt administracyjnych zgromadzonych przez organy obu instancji nie wynika, aby takowe ustalenie zostały poczynione w sprawie. Tymczasem podkreślić należy, że w sytuacji w której mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, prawo skarżącej do uzyskania wnioskowanych świadczeń rodzinnych, należnych jej według prawa polskiego, winno być jedynie zawieszone. Skarżąca prawa tego nie utraciła. Zawieszenie to winno nastąpić do czasu ustalenia, czy ojciec dzieci na tych samych członków rodziny otrzymał świadczenia za ten sam okres, oraz wyłącznie do wysokości świadczenia otrzymanego. W sytuacjach określonych w art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71, art. 10 ust. 1 ww. rozporządzenia Nr 574/72 i tzw. reguł "antykumulacyjnych" nie chodzi bowiem o hipotetyczne uprawnienie do uzyskania świadczeń, w tym przypadku od organu niemieckiego, lecz o konkretne, przyznane już świadczenia. Zatem odmowa przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przez organy polskie, mogłaby nastąpić wówczas, gdyby za te same okresy, tego samego rodzaju świadczenia, na te same osoby zostały przez organ niemiecki przyznane i to w pełnym wymiarze, w szczególności przekraczającym wysokość świadczeń należnych w miejscu zamieszkania osób uprawnionych. Z uzasadnienia kwestionowanych decyzji jak i z akt sprawy wynika, że ustaleń w tym zakresie nie poczyniono w ramach postępowania administracyjnego. W związku z tym, że sąd administracyjny nie jest uprawnionym do przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalanie stanu faktycznego sprawy i to w znacznym zakresie, koniecznym było uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Dostrzeżone przez Sąd uchybienia przepisom postępowania (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.), mogły mieć bowiem istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie obowiązkiem organu będzie wyjaśnienie okoliczności pobierania świadczeń przez ojca dzieci skarżącej w okresie od 1 września 2009 r. do 31 października 2010 r., a w przypadku ustalenia, że świadczenia takie były pobierane, zbadanie czy pokrywają się one z dochodzonymi w państwie zamieszkania i w zależności od tych ustaleń wydanie decyzji stosownie do postanowień art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.