I OW 98/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Jastrzębie Zdrój o rozstrzygnięcie sporu o właściwosć pomiędzy Prezydentem Miasta Jastrzębie Zdrój a Starostą Bielskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej wykonania orzeczonego wyrokiem zakazu prowadzenia pojazdów postanawia: wskazać Starostę Bielskiego jako organ właściwy do rozpoznania sprawy. Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2015 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, zaistniałego pomiędzy tym organem a Starostą Bielskim w przedmiocie wykonania wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku w zakresie orzeczonego w stosunku do I. B. zakazu prowadzenia pojazdów, przez wskazanie Starosty Bielskiego jako organu właściwego miejscowo. W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, że w dniu 21 stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju, w związku z wykonywaniem wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt II K [...] zwrócił się do Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój o wykonanie zawartego w tym wyroku zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczonego w stosunku do I. B.. Osoba ta nie figuruje w ewidencji kierowców prowadzonej przez ten organ ani w ewidencji mieszkańców, a ostatnim stałym miejscem jej zamieszkania jest miasto Szczyrk. Z rozmowy telefonicznej ze stroną wynikało, że wskazany przez Sąd adres w Jastrzębiu-Zdroju jest tylko adresem do korespondencji. W takim wypadku zaś organem właściwym jest zgodnie z art. 21 § 3 K.p.a. Starosta Bielski jako organ, na terenie właściwości którego znajdowało się ostatnie miejsce zamieszkania strony. Pismem z dnia 9 marca 2015 r. Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój przekazał wniosek do Starosty Bielskiego, a ten pismem z dnia 30 marca 2015 r. dokonał jego odesłania. Doprowadziło to powstania do sporu o właściwość i konieczności wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na powyższy wniosek Starosta Bielski podniósł, że I. B. nie figuruje w rejestrze kierowców prowadzonym przez ten organ, była co prawda zameldowana w Szczyrku w okresie od dnia 14 kwietnia 2011 r. do dnia 4 października 2013 r., ale w okresie tym nie wystąpiła o wymianę prawa jazdy w związku ze zmianą miejsca zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne rozpoznają – na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: P.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 22 § 1 K.p.a. – spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny (także o właściwość), o którym mowa w art. 4 P.p.s.a. należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Co do przesłanki zaistnienia sporu, wymaganej jako przesłanki złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, zauważyć należało, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój z dnia 9 marca 2015 r., przekazujące wniosek Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 19 stycznia 2015 r., do Starosty Bielskiego, oraz pismo tego ostatniego organu z dnia 30 marca 2015 r. przekazujące ponownie wspomniany wniosek organowi przekazującemu. Doszło zatem w sprawie do negatywnego sporu o właściwość, który nie może być rozpoznany w trybie przepisu art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. ze względu na brak wspólnego dla tego organu i dla Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój organu wyższego stopnia (właściwe są odpowiednio Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej dla powiatu bielskiego i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach dla miasta na prawach powiatu Jastrzębie-Zdrój). Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 15 § 1 pkt 4 K.p.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. W niniejszej sprawie do rozstrzygnięcia przedstawiono spór negatywny, gdyż żaden ze wskazanych wyżej organów nie uważa się za właściwy w sprawie. Również przepis art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. przekazuje tego rodzaju sprawy sądom administracyjnym, gdyż oba organy nie mają wspólnego organu powołanego do jego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do istoty sprawy podnieść należało, że obecnie obowiązujące przepisy dotyczące wydawania prawa jazdy nie wskazują sposobu ustalania właściwości miejscowej starosty właściwego do rozpatrzenia sprawy. Przepis art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz. 155 ze zm.) ogólnie stanowi, że Starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Oznacza to, że zastosowanie znajdą zasady przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 21 K.p.a.). W niniejszej sprawie należy wziąć pod uwagę przepisy art. 21 § 1 pkt 3 lub § 2 K.p.a., które stanowią, że właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca - do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie. Dla określenia właściwości organów nie mają przy tym znaczenia inne okoliczności, takie jak adres podany przez stronę dla doręczeń, czy określenie organu właściwego przez jednostkę inicjującą postępowanie administracyjne (w tym wypadku przez Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju). Powszechnie przyjmuje się, że kluczowe znaczenie ma miejsce zamieszkania a nie zameldowania strony. Ze względu na brak regulacji w prawie administracyjnym, miejsce zamieszkania strony będącej osobą fizyczną należy oceniać na podstawie przepisów prawa cywilnego - Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. W tej materii mogą decydować różnorakie okoliczności. Z akt administracyjnych wynika, że strona nie jest obecnie nigdzie zameldowana (dane ze zbioru PESEL k.8, pismo strony k. 13) oraz, że przebywa na terenie województwa łódzkiego (notatka z rozmowy telefonicznej k. 9). W powyższym kontekście należało przyjąć, że nie można określić aktualnego miejsca zamieszkania ani pobytu strony i w grę wchodzić będzie konieczność ustalenia właściwości miejscowej według ostatniego jej zamieszkania lub pobytu w kraju. W tym zakresie istnieje domniemanie, że osoba ma (w tym wypadku miała) miejsce zamieszkania w miejscowości, w której jest zameldowana na pobyt stały lub okresowy (zob. P.Wajda [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wyd. C.H.Beck, Warszawa 2014, str. 99 i powołane tam orzecznictwo). Z danych PESEL wynika, że ostatnim miejscem zameldowania I. B. było miasto Szczyrk, co pozwala domniemywać, że miejscowość ta była także jej ostatnim miejscem zamieszkania, a to z kolei w myśl przytaczanej wyżej regulacji przepisu art. 21 § 1 pkt 3 K.p.a. in. fine jednoznacznie wskazuje na właściwość miejscową organu (starosty) obejmującego swoją właściwością tę miejscowość. W realiach przedmiotowej sprawy będzie to Starosta Bielski (miasto Szczyrk leży w powiecie bielskim). Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.