I SAB/Wa 228/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. sprawy ze skargi J. C. i M. Z. na przewlekle sprawdzenie postępowania przez Prezydenta W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego 1. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie dotyczącym zobowiązania Prezydenta W. do rozpoznania wniosku J. S. i Z. B. z dnia 18 października 1948 r.; 3. w pozostałym zakresie oddala skargę; 4. zasądza od Prezydenta W. na rzecz J. C. i M. Z. solidarnie kwotę 100 (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. J. C. i M. Z. pismem z 13 marca 2015 r. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta W. postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. Jak wynika z akt administracyjnych powyższa nieruchomość, stanowiąca własność J. S. (w 1/3 cz.) i S. S. (w 2/3 cz.), objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Obecnie nieruchomość ta stanowi działki ew. nr [...], [...] i [...] stanowiące własność Skarbu Państwa oraz dz. nr [...], której właścicielem jest W. J. S. i Z. B. – córka S. S. wnioskiem z 18 kwietnia 1948 r. wystąpiły o przyznanie prawa własności czasowej do ww. gruntu. Pismem z 20 sierpnia 2002 r. J. G. (następca prawny J. G. z d. S.) wystąpił do organu o podanie stanu prawnego m.in. przedmiotowej nieruchomości oraz umożliwienie jej zwrotu. Po uzyskaniu w dniu 23 grudnia 2002 r. akt własnościowych nieruchomości, pismem z 17 lutego 2003 r. Urząd W. poinformował wnioskodawcę, że w aktach sprawy znajduje się nierozpoznany wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej do ww. gruntu. Organ zobowiązał jednocześnie stronę do złożenia prawomocnych postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po byłych właścicielkach oraz adresów zamieszkania ich następców prawnych. W dniu 14 lipca 2003 r. do organu wpłynęły dokumenty stwierdzające następstwo prawne po J. S. Urząd W. w dniu 17 lipca 2003 r. wystąpił do Centralnego Biura Adresowego o wskazanie danych Z. B. W odpowiedzi z 31 grudnia 2003 r. uzyskano informację, że ww. osoba nie figuruje w zbiorze PESEL. W dniu 20 stycznia 2004 r. wystąpiono do Sądu Rejonowego [...] o wydanie zaświadczenia z księgi hipotecznej nr [...]. Żądane zaświadczenie wpłynęło w dniu 19 kwietnia 2004 r. J. G. i M. M. pismem z 6 lutego 2008 r. wystąpili do organu o niezwłoczne rozpoznanie wniosku J. S. z 18 października 1948 r. W odpowiedzi z 11 marca 2008 r. organ wystąpił do ww. osób o wskazanie spadkobierców S. S. J. G. i M. M. w dniu 17 kwietnia 2008 r. poinformowali, że nie są znani im następcy prawni ww. osoby, wobec czego wnieśli o wystąpienie przez organ o ustanowienie kuratora spadku po Z. B., która podpisała wniosek dekretowy. W dniu 14 maja 2008 r. organ poinformował J. G. i M. M., że dalsze czynności w sprawie podjęte zostaną po zakończeniu postępowania sądowego w sprawie wyznaczenia kuratora spadku po byłej właścicielce gruntu. W dniach 27 czerwca 2008 r. i 8 października 2008 r. organ podejmował dalsze działania zmierzające do ustalenia następców prawnych byłej właścicielki gruntu, natomiast w dniu 4 listopada 2008 r. o toczącym się postępowaniu poinformował A. Z., zobowiązując go jednocześnie do wskazania następców prawnych – S. S. W dniu 18 listopada 2008 r. A. Z. nadesłał dokumenty potwierdzające następstwo prawne po Z. B. – jedynej córce i spadkobierczyni S. S. Pismem z 10 grudnia 2008 r. organ zobowiązał A. Z. do przedłożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, ale po S. S. A. Z. w piśmie z dnia 4 maja 2009 r. poinformował, że mimo wielu poszukiwań nie odnalazł dokumentów spadkowych po S. S., wobec czego wystąpił do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej. Urząd W. pismem z dnia 21 czerwca 2010 r. wezwał A. Z. o nadesłanie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej. W odpowiedzi poinformowano, że wyrok wydany zostanie w dniu 18 sierpnia 2010 r. J. G. i M. M. pismami z 28 maja 2010 r. i 26 lipca 2011 r. ponaglali organ do zakończenia postępowania oraz o wskazanie, na jakim etapie znajduje się postępowanie o ustanowienie kuratora nieobjętego spadku. W dniu 26 lipca 2012 r. swój udział w postępowaniu zgłosili następcy prawni A. Z., przedkładając akt zgonu oraz akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłym. Z kolei w dniu 31 lipca 2012 r. J. C. (jedna z następców prawnych zmarłego) nadesłała postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. S. Urząd W. pismem z 27 września 2012 r. wystąpił do Archiwum Państwowego W. o nadesłanie dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji w sprawie, w tym kopii Ogólnego Planu Zabudowania W., inwentaryzacji zniszczeń [...], natomiast pismem z 2 października 2012 r. do Biura Geodezji i Katastru o przesłanie aktualnej informacji z rejestru gruntów, mapy ewidencyjnej z naniesionymi granicami przedmiotowej nieruchomości i decyzji komunlizacyjnych. Dokumenty geodezyjne wpłynęły w dniu 30 października 2012 r., natomiast w dniu 4 lutego 2013 r. ponowiono wezwanie do Archiwum Państwowego W. J. G. i M. M. pismem z 2 października 2013 r. ponownie ponaglili organ do wydania decyzji w sprawie. Prezydent W. decyzją z [...] października 2013 r. nr [...] odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu stanowiącego część działek ew. nr [...],[...] i [...] z obrębu [...] będących własnością Skarbu Państwa. W uzasadnieniu decyzji poinformował, że w odniesieniu do pozostałej części nieruchomości, tj. dz. nr [...] stanowiącej własność W., wydana zostanie odrębna decyzja. Wobec dalszej bezczynności organu J. C. i M. Z. w dniu 7 lutego 2014 r. wystąpiły z zażaleniem na niezałatwienie przez organ w sprawy w terminie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. nr [...] zobowiązało Prezydenta W. do rozpoznania i rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w terminie do dnia 28 lutego 2015 r. W skardze z dnia 13 marca 2015 r. na przewlekłe prowadzenie postępowania skarżące zarzuciły Prezydentowi W. naruszenie przepisów art. 8, art. 12 § 1, art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na nierozpoznaniu sprawy w terminie. Wskazały jednocześnie, że organ nie wywiązał się z obowiązku rozstrzygnięcia zarówno w terminach wskazanych w powołanych przepisach, jak również w terminie wyznaczonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) przepis art. 3 § 2 i art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w brzmieniu dotychczasowym stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. – do takich właśnie postępowań należy niniejsza sprawa wszczęta skargą złożoną w dniu 12 marca 2015 r. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Zgodnie natomiast z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji, dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. Wskazuje się również, że w trybie art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd może tylko orzec o obowiązku wydania aktu w określonym terminie, nie może natomiast nakazywać organowi sposobu tego rozstrzygnięcia, ani też bezpośrednio orzekać o prawach lub obowiązkach skarżącego. W sytuacji natomiast wydania przez organ aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności organu administracji publicznej, bądź przewlekłości postępowania, staje się bezprzedmiotowe. Sąd, skoro organ w bezczynności już nie pozostaje, nie może bowiem zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 P.p.s.a., tj. w przypadku uznania zasadności skargi zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji w sprawie. Jak wynika z akt niniejszej sprawy Prezydent W. decyzją z [...] października 2013 r. nr [...] odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu stanowiącego część działek ew. nr [...], [...] i [...] z obrębu [...], natomiast decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...] w obrębie [...]. Zdaniem Sądu, wydanie przez Prezydenta W. powyższych decyzji wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na przewlekłe prowadzenie przez ten organ postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z 18 kwietnia 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Oczywiste jest bowiem, że organ sprawę już załatwił. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się zatem bezprzedmiotowe. Sąd uznał jednocześnie, że zaistniała w sprawie przewlekłość ma charakter rażącego naruszenia prawa, a to ze względu na długość prowadzonego postępowania, brak jakichkolwiek prób jego zakończenia oraz znaczne przekroczenie terminów załatwienia sprawy wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych, niniejsze postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem z 18 kwietnia 1948 r., a zakończone dopiero w roku 2015 r. Już samo zestawienie ww. dat wskazuje na rażące naruszenie prawa, tym bardziej, że akt nie wynika, aby do 2002 r. podejmowano jakiekolwiek czynności zmierzające do rozpoznania ww. wniosku. Również od dnia 20 sierpnia 2002 r., kiedy to J. G. (następca prawny J. S.) wystąpił do organu o podanie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, działania organu były sporadyczne. Do końca 2003 r. organ podejmował wprawdzie czynności zmierzające do ustalenia kręgu stron postępowania, poprzez ustalenie następców prawnych jednej z byłych właścicielek przedmiotowego gruntu, jednak następne działania w tym przedmiocie podjęto dopiero w dniu 11 marca 2008 r., tj. po ponad 4 latach, a to na skutek pisma J. G. i M. M. z 6 lutego 2008 r. ponaglającego do zakończenia postępowania. Następnie od dnia 22 lipca 2010 r., kiedy to do organu wpłynęło pismo A. Z. informujące, że w dniu 18 sierpnia 2010 r. ma zostać wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. S., do września 2012 r. organ ponownie nie podjął żadnej czynności w sprawie, mimo że pismami z 28 maja 2010 r. i 26 lipca 2011 r. strony wnosiły o przyspieszenie postępowania, a już od dnia 31 lipca 2012 r. organ dysponował kompletem dokumentów potwierdzających następstwo prawne po byłych właścicielkach gruntu. Co istotne, organ dopiero od września 2012 r. rozpoczął gromadzenie materiału dowodowego koniecznego do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, występując do Archiwum Państwowego W., czy Biura Geodezji Katastru Urzędu W. Mimo upływu ponad 65 lat od złożenia wniosku dekretowego, a 11 lat od dnia wystąpienia do organu przez J. G. z prośbą o wyjaśnienie stanu prawnego gruntu, decyzją z [...] października 2013 r. rozpoznano jedynie część ww. wniosku w zakresie trzech działek, natomiast ostatnia działka stała się przedmiotem decyzji wydanej dopiero w dniu [...] marca 2015 r., a to na skutek wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania. Nie można pominąć również faktu, że organ prowadząc niniejsze postępowanie nawet raz nie poinformował stron o przyczynach niedotrzymania terminu oraz przewidywanym terminie załatwienia sprawy, co stoi w rażącej sprzeczności z treścią art. 36 K.p.a. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, wskazują w sposób jednoznaczny, że brak rozstrzygnięcia sprawy decyzją merytoryczną było wynikiem niepodejmowania przez Prezydenta W. działań zmierzających do zakończenia postępowania w terminach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z tych też względów Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i 3 oraz art. 36 § 1 K.p.a. Mając jednak na uwadze skomplikowany charakter postępowań dekretowych, obowiązek dokładnej analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz konieczność ustalenia kręgu stron postępowania, w tym następców prawnych byłych właścicielek przedmiotowej nieruchomości, Sąd oddalił wniosek o wymierzenie organowi grzywny. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. Jednocześnie Sąd w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3 wyroku). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.