II GSK 71/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1060/13 w sprawie ze skargi A. R. P. S.A. w W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia dotyczącego zakładu wzajemnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz A. R. P. S.A. w W. 197 (sto dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 10 września 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1060/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi A. R. P. S.A. w W., uchylił decyzję Ministra Finansów z [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie rozstrzygnięcia charakteru zakładu wzajemnego oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z [...] września 2012 r., stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od organu zwrot kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] lipca 2012 r. do Ministra Finansów wpłynął wniosek A. R. P. S.A. z siedzibą w W. o wydanie decyzji rozstrzygającej, czy planowane przedsięwzięcie przedstawione w regulaminie serwisu pt. W. R. P. (WRP), opisuje grę lub zakład, które można uznać za grę losową, zakład wzajemny lub grę na automacie w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2010 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.). WRP jest zorganizowanym w sieci Internet miejscem konfrontacji opinii na temat prawdopodobieństwa zajścia przyszłych zdarzeń. Rynek zorientowany jest na tematykę kierunków kształcenia i profili kompetencji szczególnie istotnych w innowacyjnej gospodarce. Uczestnicy rynku poprzez swoją aktywność stają się "zbiorowym ekspertem" w zakresie dziedzin, których rynek dotyczy. Uczestnikiem serwisu WRP może być osoba fizyczna, która poprzez akceptację Regulaminu i przejście procedury rejestracyjnej uzyskuje dostęp do funkcji i treści zamieszczanych w serwisie WRP. Korzystanie z serwisu WRP jest dobrowolne i bezpłatne. Uczestnik serwisu WRP posiadać może tylko jedno Konto i związany z nim jeden Profil. Każdy Uczestnik serwisu WRP otrzymuje po rejestracji jednakową kwotę startową wyrażoną w dolarach (1 dolar to 100 centów), która zostaje przypisana do jego Profilu. Każda konfrontacja opinii (Zakład) dotyczy jednego zdarzenia (opinia na TAK) lub zajścia zdarzenia przeciwnego (opinia na NIE). Zakład oznacza parę połączonych ze sobą przeciwnych Zleceń. Zlecenie oznacza prognozę zaistnienia lub niezaistnienia (odpowiednio wartości: "TAK" albo "NIE") zdarzenia wraz z określeniem pewności tej prognozy poprzez podanie liczby centów w przedziale od 1 do 99. Zawarcie zakładu jest realizowane przez mechanizm Serwisu WRP. Rozstrzygnięcie Zakładu powoduje zmianę kwot zapisanych na kontach Uczestników serwisu WRP (odpowiednio poprzez dodanie i odjęcie punktów obrazujących oceny). Stan kwot zapisanych na Koncie Uczestnika serwisu WRP, będący de facto miernikiem trafności opinii, jest przedmiotem rankingu upublicznianego w sposób ciągły w serwisie. Jak podano w załączniku nr 1 do regulaminu, pozycja w rankingu ma znaczenie wyłącznie prestiżowe - nie są z tego tytułu przyznawane jakiekolwiek nagrody pieniężne lub rzeczowe (ust. 13). Minister Finansów decyzją z [...] września 2012 r. stwierdził, że planowane przedsięwzięcie, przedstawione w regulaminie serwisu WRP jest zakładem wzajemnym. Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Minister Finansów utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o grach hazardowych zakładami wzajemnymi są zakłady o wygrane pieniężne lub rzeczowe, polegające na odgadywaniu: wyników sportowego współzawodnictwa ludzi lub zwierząt, w których uczestnicy wpłacają stawki, a wysokość wygranej zależy od łącznej kwoty wpłaconych stawek - totalizatory; zaistnienia różnych zdarzeń, w których uczestnicy wpłacają stawki, a wysokość wygranych zależy od umówionego, między przyjmującym zakład a wpłacającym stawkę, stosunku wpłaty do wygranej - bukmacherstwo. W ocenie organu, aby dane przedsięwzięcie móc określić mianem zakładów wzajemnych, powinny zostać spełnione następujące przesłanki: w przedsięwzięciu musi zaistnieć wygrana pieniężna lub rzeczowa, a uczestnik odgaduje zaistnienie pewnego zdarzenia. Przedmiotowe przedsięwzięcie polega na odgadywaniu "prawdopodobieństwa zajścia przyszłych zdarzeń" (pkt 1.1. regulaminu). Ponadto każdy uczestnik gry, w wyniku założenia konta, otrzyma wirtualne pieniądze, za które będzie mógł obstawiać zakłady. W przypadku poprawnego wytypowania wyniku zdarzenia objętego zakładem uzyska wygraną rzeczową w postaci punktów (ust. 11 załącznika nr 1 do regulaminu). Zatem w wyniku trafnie obstawionych zakładów, uczestnik W. R. P. może uzyskać nagrodę w konkursie w postaci wirtualnych punktów. Zdaniem Ministra Finansów wirtualne pieniądze zgromadzone przez gracza w trakcie gry mają wymierną wartość, bowiem gracz dysponuje nimi do dalszej gry, tj. obstawiania kolejnych zakładów. Gracze, którzy uzyskają najlepsze wyniki (zgromadzą największą ilość wirtualnych pieniędzy) zajmą w upublicznionym rankingu najwyższe pozycje, co ma znaczenie prestiżowe. W opinii Ministra Finansów, zakłady opisane w powyższym przedsięwzięciu zawierają wygrane rzeczowe (wirtualne pieniądze i punkty za trafne typowania) oraz odgadywanie (typowanie różnych zdarzeń), a zatem niezbędne elementy zakładów wzajemnych nienazwanych. Niezależnie od tego, że w zakładach występuje stawka - uczestnik serwisu WRP, który chce obstawić dany zakład, pokrywa ze swojej ilości kwoty startowej wymaganą stawkę zakładu (w pieniądzach wirtualnych), przy czym występowanie stawki nie jest warunkiem niezbędnym do stwierdzenia wypełnienia przez przedsięwzięcie cech zakładów wzajemnych nienazwanych. WSA w W. uwzględnił skargę na powyższą decyzję. Sąd podzielił twierdzenie skarżącej, że literalna wykładnia przepisu art. 2 ust. 2 ustawy o grach hazardowych prowadzi do wniosku, że zakładami wzajemnymi, których organizowanie podlega reglamentacji, są przedsięwzięcia posiadające łącznie następujące cechy: 1) zawarcie zakładu, 2) umówiona wygrana ma charakter pieniężny lub rzeczowy, 3) zakład polega na odgadywaniu sportowego współzawodnictwa ludzi lub zwierząt (totalizatory – art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy) bądź zaistnienie różnych zdarzeń (bukmacherstwo – art. 2 ust. 1 pkt 2), 4) uczestnicy wpłacają stawki, 5) wysokość wygranej zależy odpowiednio – od łącznej kwoty wpłaconych składek, bądź od umówionego, pomiędzy przyjmującym zakład a wpłacającym stawkę, stosunku wpłaty do wygranej. Do uznania zaś, że zakład jest zakładem wzajemnym w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 1 tej ustawy niezbędne jest ustalenie, iż taki zakład posiada wszystkie cechy wymienione w tym przepisie, a nie tylko niektóre z nich. Minister Finansów nie jest więc uprawniony do arbitralnego rozstrzygania o tym, że zakład niewymieniony (niespełniający wszystkich ustawowych znamion zakładu wzajemnego) jest zakładem wzajemnym. W ocenie Sądu, orzekając w niniejszej sprawie Minister Finansów, przekroczył swoje kompetencje wynikające z art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych. Rozstrzygając o tym, czy gra lub zakład posiadając cechy wymienione w ust. 1-5 art. 2 ustawy o grach hazardowych, organ powinien mieć na uwadze wszystkie przesłanki ustawowe, wynikające z przepisu art. 2 ust. 2 ustawy, stosując jednocześnie rygor ścisłej interpretacji przepisów ustawy o grach hazardowych. Zdaniem WSA błędny jest pogląd organu, iż uprawnienie do dalszej gry na platformie WRP ma charakter nagrody rzeczowej, gdzie w rzeczywistości jest to wyłącznie miernik aktywności uczestnika i zdolności do trafnego typowania zaistnienia bądź niezaistnienia zdarzeń. Uwidocznienie uczestnika w rankingu nie ma w żadnym wypadku majątkowego charakteru, co przekreśla możliwość traktowania uzyskanych punktów w WRP, jako nagrody rzeczowej. Nagroda w rozumieniu art. 2 ust. 2 u.g.h., to rzecz lub pieniądze. Prawo do dalszej gry ma w pewnym sensie wymierny charakter, uczestnictwo na platformie WRP można ocenić, ale wyłącznie w kategorii niemajątkowej, nie dającej przysporzenia dla uczestnika. Jednakże za tą wymiernością nie idą wymierne korzyści majątkowe, co występuje w przypadku środków pieniężnych lub prawa do rzeczy. Rezygnacja uczestnika z udziału na platformie WRP nie powoduje, iż otrzymuje on jakąś korzyść majątkową. Tej korzyści nie ma także w razie kontynuacji uczestnictwa w WRP. Występuje wyłącznie uznanie, prestiż, pozycja w rankingu, którymi nie można rozporządzić - zamienić na wartość pieniężną lub na rzecz. WSA uznał, że istotą zakładu wzajemnego w rozumieniu u.g.h. jest niebezpieczeństwo utraty wpłaconych stawek i realne zubożenie grającego. Jest to cecha hazardu, rozumianego jako gra lub zakład pieniężny z elementem losowości. Ten element nie występuje na platformie WRP, więc przedsięwzięcie WPR nie jest zakładem wzajemnym w rozumieniu ustawy. Sąd I instancji nie podzielił poglądu organu, że WRP są zakładem wzajemnym w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, z uwagi na występowanie takich cech jak stawka, wygrana rzeczowa, odgadywanie, a obstawianie wirtualnymi środkami pieniężnymi może być uznane za zakład wzajemny w rozumieniu u.g.h. W ocenie Sądu jest to oczywiście pewną formą zakładu, ponieważ dochodzi do obstawiania zajścia pewnych zdarzeń, ale nie ich opłacania i możliwości zubożenia lub wzbogacenia się. Nie występuje więc w nich element hazardu, rozumianego jako gra lub zakład pieniężny z elementem losowości, który tak jest też określony w u.g.h. Stawka w postaci wirtualnych pieniędzy nie może być zrównana ze stawką w rozumieniu art. 2 ust. 2 u.g.h. pkt 2. Brak bowiem w WPR elementu stawki rozumianej zgodnie z jej językowym znaczeniem jako: 1) kwota, którą można zyskać lub stracić w grze hazardowej; też: kwota płacona za los loterii, 2) to, czym się ryzykuje lub co można zyskać, podejmując jakieś działanie. Stawka w WPR to wirtualne pieniądze, które są elementem pewnej zabawy, nie mając nic wspólnego z realną wartością, czymś czym się ryzykuje, czy też kwotą, którą można obstawić. Uczestnicząc w WRP nikt nic nie traci oprócz wirtualnych punktów przyznanych każdemu po równo nazwanych wirtualnymi pieniędzmi. Nawet trudno to nazwać stratą. Skoro brak w WRP cechy stawki pieniężnej, brak jest również wygranych pieniężnych lub rzeczowych. WSA podkreślił, że wynik zakładu wzajemnego uregulowanego w u.g.h. zależy od zaistnienia zdarzenia, które uczestnik zakładu miał przewidzieć. Natomiast wysokość wygranych zależy od łącznej kwoty wpłaconych stawek. Zatem Uczestnik zakładu wzajemnego może się faktycznie/wzbogacić pieniężnie lub rzeczowo. Wartość wygranej w grach i zakładach wzajemnych nie może być niższa od ceny losu lub innego dowodu udziału w grze, czego nie ma w funkcjonowaniu WRP. W żadnej chwili uczestnictwa i aktywności na platformie WRP nie dochodzi do jakiejkolwiek wpłaty środków pieniężnych ani do ich otrzymania przez uczestnika. System WRP tego nie przewiduje i przez to nie umożliwia. Tym samym nieuzasadnione jest doszukiwanie się w WRP istnienia wygranych lub przegranych w ścisłym rozumieniu u.g.h., ponieważ nie ma czego przegrywać lub wygrywać, pieniądze którymi rozporządzają Uczestnicy nie mają realnego charakteru. Wygrana zaś nie ma rzeczowej, namacalnej postaci, a każdy uczestnik rejestrujący się w WRP wyraża zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych, umieszczanie zatem jego danych w jawnym rankingu jest jedynie realizacją tego uprawnienia i ma jedynie prestiżowy charakter, niewiążący się z jakąkolwiek wygraną pieniężną czy rzeczową. W związku z powyższym Sąd nie podzielił twierdzenia organu, iż WRP posiada jakiekolwiek cechy zakładu wzajemnego w rozumieniu u.g.h. (stawka, istnienie wygranej i przegranej, wygrana rzeczowa lub pieniężną). Nie ma więc jednej z przesłanek, których istnienie jest niezbędne do uznania jakiegoś zakładu za zakład wzajemny w rozumieniu u.g.h. Ponadto, w ocenie WSA, funkcjonowanie platformy WRP nie ma charakteru komercyjnego (sama idea predykcji jest zbudowana na zasadzie non-profit w czasie aktywnego korzystania z mechanizmów prognozowania pewnych zdarzeń, korzystający z platformy WRP nie otrzymują żadnych korzyści majątkowych, a więc udział i wygrywanie (które należy rozumieć wyłącznie jako uznanie wśród innych korzystających, odzwierciedlane poprzez właściwe wskaźniki widoczne na witrynie internetowej platformy WRP), nie wiąże się z otrzymaniem jakiejkolwiek nagrody – korzyści materialnej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie na rzecz organu zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 u.g.h. przez błędną wykładnię tego przepisu skutkującą przyjęciem, że - uprawnienie do dalszej gry na platformie WRP czy uwidocznienie uczestnika w rankingu nie spełnia kryterium wygranej rzeczowej w rozumieniu art. 2 ust. 2 u.g.h.; - stawka w postaci wirtualnych pieniędzy nie jest stawką w rozumieniu art. 2 ust. 2 u.g.h., a zatem brak jest również wygranych pieniężnych lub rzeczowych, co skutkowało błędnym przyjęciem, że W. R. P. (WRP) nie posiada cech zakładu wzajemnego w rozumieniu art. 2 ust. 2 u.g.h. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga ta została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego – art. 2 ust. 2 ustawy o grach hazardowych przez jego błędną wykładnię. Naczelny Sąd Administracyjny tego zarzutu nie podziela. Wbrew bowiem zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji dokonał niewadliwej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów art. 2 ust. 6 w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych i zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zgodnie z art. 2 ust. 6 tej ustawy "minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga, w drodze decyzji, czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w ust. 1-5 jest grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy. Powyższy przepis jest przepisem kompetencyjnym, gdyż upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych (Ministra Finansów) do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy wymienione w tym przepisie gry oraz zakład wzajemny, posiadające cechy wymienione w ustępach 1-5 art. 2, są grami (losowymi lub na automacie) albo zakładem wzajemnym w rozumieniu ustawy. Do uznania więc, że zakład jest zakładem wzajemnym w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 2 niezbędne jest ustalenie, iż taki zakład posiada wszystkie cechy wymienione w tym przepisie, a nie tylko niektóre z nich. W świetle tego przepisu Minister Finansów nie jest więc uprawniony do arbitralnego rozstrzygania o tym, że zakład niewymieniony (niespełniający wszystkich ustawowych znamion zakładu wzajemnego) jest zakładem wzajemnym, skoro może rozstrzygać wyłącznie o tym, że zakład jest zakładem wzajemnym w rozumieniu ustawy. W myśl tego ostatniego przepisu zakładami wzajemnymi są zakłady o wygrane pieniężne lub rzeczowe polegające na odgadywaniu zaistnienia różnych zdarzeń, w których uczestnicy wpłacają stawki, a wysokość wygranych zależy od umówionego, miedzy przyjmującym zakład a wpłacającym stawkę, stosunku wpłaty do wygranej – bukmacherstwo. Sąd I instancji uznał, iż wirtualne pieniądze uzyskane przez uczestnika w trakcie gry nie są wygranymi pieniężnymi ani też rzeczowymi, gdyż stan kwot zapisanych na koncie serwisu WRP, będący de facto miernikiem trafności opinii, jest wyłącznie przedmiotem rankingu, a zatem stanowi jedynie miernik aktywności uczestnika i zdolności do trafnego typowania zaistnienia bądź niezaistnienia zdarzeń. Zdaniem kasatora wirtualne pieniądze zgromadzone przez gracza w trakcie gry mają wymierną wartość, bowiem gracz dysponuje nimi do dalszej gry. Gracze, którzy uzyskują najlepsze wyniki, zajmują w upublicznionym rankingu najwyższą pozycję, co ma znaczenie prestiżowe. Dlatego też w ocenie Ministra Finansów niematerialność wygranej rzeczowej nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że jest to wygrana w rozumieniu ustawy. Tej argumentacji kasatora podzielić nie można, gdyż w art. 2 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy nie chodzi o "jakąkolwiek wygraną" lecz "wygraną pieniężną lub rzeczową". Jest przy tym rzeczą oczywistą, że wygrana rzeczowa z samej swojej istoty musi mieć materialny charakter, gdyż w przeciwnym przypadku nie byłaby nagrodą rzeczową. Trudno bowiem wyobrazić sobie "rzecz", która nie jest materią. Stąd też twierdzenia Ministra Finansów o "niematerialności wygranej rzeczowej" zawierają wewnętrzną sprzeczność. Z kolei, jeżeli chodzi o zarzut skargi kasacyjnej, iż na podstawie art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych Minier Finansów otrzymał uprawnienie, które pozwala mu reagować na zmiany zachodzące we współczesnym świecie, to stwierdzić należy – o czym już była mowa na wstępie niniejszych rozważań – iż przepis art. 2 ust. 6 omawianej ustawy ma wyłącznie kompetencyjny charakter i to do ustawodawcy należy określenie co jest zakładem, a co nie jest zakładem wzajemnym. Ustawowa definicja zakładu wzajemnego powinna też uwzględniać "zmiany zachodzące we współczesnym świecie", a Minister Finansów bez stosownego upoważnienia (delegacji ustawowej) nie może ustawodawcy w tym zakresie wyręczać. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 tej ostatniej ustawy.