II FSK 1645/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędziowie: NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), WSA del. Alina Rzepecka, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1367/15 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: W dniu 19 grudnia 2014 r. Burmistrz Miasta i Gminy P. (dalej jako: "Burmistrz") wystawił przeciwko O. S. A. z siedzibą w W. (dalej jako: "Spółka") tytuł wykonawczy obejmujący podatek od nieruchomości za 2009 r. Odpis ww. tytułu wykonawczego doręczono Spółce w dniu 24 grudnia 2014 r. W dniu 30 grudnia 2014 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wskazała w nich, że 1) egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, gdyż organ nie doręczył Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r.; 2) decyzji pierwszej instancji nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, a tym samym obowiązek wynikający ze wskazanej w tytule wykonawczym decyzji z dnia 24 października 2014 r. nie był wykonalny; 3) skoro decyzji pierwszej instancji nie doręczono i nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności to egzekucja należności była niedopuszczalna; 4) egzekucja została podjęta na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."). Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. Burmistrz uznał za niezasadne zarzuty wniesione przez Spółkę. Organ wyjaśnił, że decyzja z dnia 24 października 2014 r. została doręczona pełnomocnikowi Spółki oraz Spółce w dniu 31 października 2014 r., natomiast postanowienie z dnia 20 listopada 2014 r. w sprawie nadania ww. decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone Spółce oraz jej pełnomocnikowi w dniu 24 listopada 2014 r. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej jako: "SKO") utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podniósł, że pismem z dnia 17 października 2014 r. pełnomocnik Spółki wniósł o doręczenie wszelkiej korespondencji na adres elektroniczny: [...]. Zawiadomieniem z dnia 24 października 2014 r. Burmistrz poinformował Spółkę oraz jej pełnomocnika, że w przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli adresat potwierdzi odbiór pisma w sposób, o którym mowa w art. 152a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej jako: "O.p."). Tymczasem adres elektroniczny podany przez pełnomocnika Spółki nie spełnia wymogów nałożonych ww. przepisem prawa - brak elektronicznej skrzynki podawczej na platformie ePUAP. W związku z powyższym organ poinformował, że doręczanie korespondencji odbywać się będzie na podstawie art. 144 O.p., tj. za pośrednictwem operatora pocztowego. Zważając na powyższe za skuteczne organ odwoławczy uznał doręczenie Spółce oraz jej pełnomocnikowi decyzji z dnia 24 października 2014 r. oraz postanowienia nadającej tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności za pośrednictwem Poczty. Ponieważ Spółka zasadność wniesionych zarzutów upatrywała w niedoręczeniu ww. aktów administracyjnych, organ uznał, iż są one niezasadne. W skardze do Sądu pierwszej instancji Spółka zarzuciła naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 i 2 oraz pkt 6, a także art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd stwierdził, iż norma z art. 144a § 1 O.p. funkcjonuje w określonym otoczeniu prawnym, które regulowane jest wymienionymi w niej przepisami ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2013 r, poz. 1422), a także ustawą z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2014 r., poz. 1114.), do której z kolei nawiązuje przepis art. 152a O.p. Z regulacji tych wynika, że identyfikacja użytkownika systemów teleinformatycznych udostępnianych przez podmioty określone w art. 2 następuje przez zastosowanie kwalifikowanego certyfikatu, przy zachowaniu zasad przewidzianych w ustawie z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r. poz. 262) lub profilu zaufanego ePUAP. Sąd uznał, że jeśli doręczenie decyzji oraz postanowienia nastąpiło w formie papierowej, to nie można powiedzieć, że nie doszło do skutecznego doręczenia takiego pisma w jeden ze sposobów przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Tak doręczona decyzja oraz postanowienie wchodzą do obrotu prawnego, ponieważ Spółka miała możliwość zapoznania się z jej treścią. Sąd zauważył, iż nie ma normy przewidującej bezskuteczność doręczenia decyzji w formie papierowej w sytuacji, gdy strona wnioskowała o doręczanie decyzji za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej w formie dokumentu elektronicznego. Skargę kasacyjną wywiodła Spółka. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a") poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na nienależytym wyjaśnieniu podstawy rozstrzygnięcia w zakresie istnienia obowiązku wydania przez Burmistrza decyzji i postanowienia w formie dokumentu elektronicznego, opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, o czym mowa w art. 210 § 1 pkt 8 i w art. 217 § 1 pkt 7 w zw. z art. 144a § 1 pkt 2 i § 1b O.p.; b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 144a § 1 pkt 2, art. 144a § 1b w zw. z art. 210 § 1 pkt 8, art. 217 § 1 pkt 7, a także w zw. z art. 212 O.p. (w tym w zw. z art. 219 i art. 239 O.p.) poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi wskutek uznania prawidłowości prowadzenia egzekucji prowadzonej na podstawie decyzji określającej i postanowienia o nałożeniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, które nie weszły do obrotu prawnego. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO wniosło o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca błędnie wywodzi z art. 144a § 1 pkt 2 i § 1b O.p. bezwzględny zakaz wydania decyzji lub postanowienia w formie dokumentu papierowego, jeśli strona zawnioskuje o przekazywanie jej pism drogą elektroniczną. Pierwszy z tych przepisów stanowi, iż doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, jeżeli strona wniesie o doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny. Według postanowień drugiego z nich strona ma prawo do rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W takim przypadku organ podatkowy doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Z przytoczonych przepisów wynika, że organ podatkowy powinien doręczać pisma drogą elektroniczną, jeżeli strona spełni określony warunek oraz że jeśli strona zrezygnuje z tej formy doręczania pism, wówczas organ doręcza je w innej formie. Zatem przepisy te określają warunki doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej oraz sposób postępowania organu, gdy strona zrezygnuje z tej formy doręczeń. Żaden z omawianych przepisów nie określa skutków prawnych niedoręczenia pisma wybraną przez stronę drogą elektroniczną. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, nie ma normy przewidującej bezskuteczność doręczenia decyzji w formie papierowej, jeśli strona zawnioskowała o doręczanie decyzji za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wprawdzie bezskuteczność taką można wyprowadzić z obowiązujących przepisów Ordynacji podatkowej, np. w sytuacji, gdy pomimo spełnienia przez stronę wszystkich wymaganych przepisami prawa warunków do przekazywania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, organ przesłał pismo w formie papierowej przez operatora pocztowego i uznał, że zostało ono skutecznie doręczone w trybie zastępczym. Jednak skarżąca nie wskazała na żadną tego typu okoliczność, co więcej nie twierdziła, iż nie otrzymała, wydanych w formie papierowej, decyzji dnia 24 października 2014 r. oraz postanowienia nadającego tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Skarżąca bezskuteczność doręczenia wywodziła wyłącznie z tego, że decyzję i postanowienie doręczono jej w formie papierowej, a nie elektronicznej, jak tego zażądała. Skarżąca pomija przy tym, że została poinformowana przez organ, iż nie będzie przekazywał jej korespondencji w formie elektronicznej, ponieważ nie posiada ona elektronicznej skrzynki podawczej na platformie ePUAP. Skarżąca nie podważa prawidłowości tego stanowiska organu, ani nie wskazuje żadnych okoliczności zaświadczających o spełnieniu przez nią warunków koniecznych do przesyłania jej korespondencji drogą elektroniczną, a wynikających z ustaw wskazanych w art. 152a, czy art. 144a O.p. (ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne). W tym miejscu przypomnieć należy, iż granice kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku zakreślają granice skargi kasacyjnej, a to przez wgląd na postanowienia art.183 § 1 P.p.s.a. Skoro, jak już powiedziano, skarżąca nieskuteczność doręczenia decyzji i postanowienia wywodziła wyłącznie z regulacji zawartych w art. 144a § 1 pkt 2 i § 1b O.p., to też Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni tych przepisów i wykazał niezasadność zarzutu ich naruszenia. Jako zupełnie niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut dotyczący braku przewidzianego prawem podpisu pod decyzją i postanowieniem. Skoro organ wydał decyzję i postanowienie w formie papierowej, to nie mógł na tych dokumentach zmieścić podpisu elektronicznego. Zgodnie z art. 126 O.p. sprawy podatkowe załatwiane są w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Wydanie decyzji w formie papierowej skutkuje naniesieniem odręcznego podpisu. Podpis elektroniczny może być zamieszczony wyłącznie na dokumencie przekazywanym drogą elektroniczną, co wydaje się na tyle oczywiste, iż nie wymaga szerszego wyjaśnienia. Ponieważ poprzez wniesione zarzuty kasacyjne Spółka nie podważyła skuteczności doręczenia w formie papierowej decyzji z dnia 24 października 2014 r. oraz postanowienia nadającego decyzji tej rygor natychmiastowej wykonalności, stwierdzić należy, iż wbrew stanowisku Spółki, przed dniem wszczęcia egzekucji oba te akty administracyjne zostały jej skutecznie doręczone w datach podanych przez organ. Aczkolwiek Spółka nie dopełniła ustanowionego art. 176 P.p.s.a. obowiązku uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 u.p.e.a., to jednak zważywszy, iż ze skargi kasacyjnej wynika, że owego naruszenia dopatrywała się w niedoręczeniu jej ww. decyzji i postanowienia, zarzut ten można ocenić poprzez stwierdzenie jego niezasadności. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których mowa w tym przepisie. Pozwala ono jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji, a stanowisko w nim wyrażone poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.