I SA/Wr 1533/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Barbara Ciołek, Sędziowie: Sędzia WSA – Zbigniew Łoboda, Sędzia WSA – Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca), Protokolant: Starszy sekretarz sądowy – Ewelina Bedyńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2015 roku sprawy ze skargi: A S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie: zarzutów na postępowanie egzekucyjne obejmujące należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 rok I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz A S.A. z siedzibą w W. kwotę 357 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi A S.A. z siedzibą w W. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Z. z dnia [...] w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne obejmujące należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 rok. W stanie faktycznym sprawy – w dniu 24.12.2014 r. wierzyciel – Burmistrz Z. wystawił w stosunku do A S.A. z siedzibą w W. (zwanej dalej: A, zobowiązaną lub skarżącą) tytuł wykonawczy (TW) nr [...]) obejmujący należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 r. Po uzyskaniu zapewnienia wierzyciela z dnia 23 stycznia 2015 r., że należności objęte TW są nadal aktualne i podlegają realizacji, Naczelnik Pierwszego M. Urzędu Skarbowego w W. wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez doręczenie zobowiązanej Spółce odpisu TW. Pismem z dnia 17.02.2015 r. pełnomocnik działający w imieniu zobowiązanej (A) wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne oparte na art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 - zwanej dalej: u.p.e.a.) zgłaszając zarzut przedawnienia egzekwowanego obowiązku. Wyjaśnił, że wystawiony w przedmiotowej sprawie TW dotyczy zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r., którego termin płatności rat tego podatku przypadał w 2009 r., co oznacza, że zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. - OP) zobowiązanie to przedawniło się w dniu 31.12 2014 r. Strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Burmistrz Z. działając w charakterze wierzyciela, po rozpatrzeniu zarzutu zobowiązanej, postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r. wydanym na podstawie art. 34 u.p.e.a., uznał zarzuty za nieuzasadnione. Wyjaśnił, że w sprawie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 OP, bowiem w październiku 2014 r. Gmina W. – działając na podstawie art. 199a § 3 OP - złożyła do Sądu Okręgowego w W. Wydział I Cywilny pozew o ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31 stycznia 2014 r. zawarta pomiędzy B S.A. (obecnie A S.A.) a C Sp. z o.o. nie istnieje. Zdaniem wierzyciela, okoliczność ta stanowiła przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia uregulowaną w art. 70 § 6 pkt 3 OP. Na postanowienie to zażalenie wniosła zobowiązana spółka, podnosząc, że zarzut przedawnienia nie mógł być uznany za nieuzasadniony. Argumentowała, że w sprawie nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, bowiem pozew został wniesiony przez Prezydenta W. w imieniu Gminy W. a więc nie odnosi się do zobowiązania wobec Gminy Z. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła zatem sytuacja uregulowana w art. 70 § 6 pkt 3 OP, co jest równoznaczne z przedawnieniem z dniem 31.12.2014 r. zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r., którego dotyczy egzekucja. Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] (nr [...]) utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Z. z [...] w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Kolegium stwierdziło, że okoliczność wniesienia przez jakikolwiek organ podatkowy powództwa do sądu powszechnego przeciwko A o ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31.01.2009 r. nie istnieje, oznacza, że również w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 OP. Według organu oznacza to, że wbrew zarzutom strony, sporne zobowiązanie nie uległo przedawnieniu z dniem 31.12.2014r. Postanowienie to jest obecnie przedmiotem skargi z dnia 17 lipca 2015 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) we Wrocławiu, w której skarżąca reprezentowana przez adwokata K. S., zarzuciła, że zaskarżone postanowienie narusza art. 33 § 1 pkt 1 OP, poprzez nieuznanie zarzutu przedawnienia, choć w przedmiotowej sprawie nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 OP. Odnosząc się do jedynego zarzutu skargi (tożsamego z podnoszonym w zażaleniu) SKO podtrzymało swoje stanowisko, które w konkluzji sprowadza się do twierdzenia, że zarzut skargi jest bezzasadny, bowiem wniesienie pozwu przez jakikolwiek organ podatkowy powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 OP, a w konsekwencji zobowiązanie podatkowe nie przedawnia się w okresie zawieszenia. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał na następujące okoliczności: - w dniu 16.10.2014 r. Gmina W. działając na podstawie art. 199a § 3 OP złożyła w Sądzie Okręgowym w W. Wydział I Cywilny pozew o ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31.01.2009 r. zawarta pomiędzy B S.A. (obecnie A S.A.) a C Sp. z o.o. nie istnieje; - w Sadzie Okręgowym w W. IV Wydział Cywilny toczy się postępowanie z powództwa Prezydenta Miasta G. przeciwko A S.A. o stwierdzenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31.01.2009 r. nie istnieje; - w Sadzie Okręgowym w W. IV Wydział Cywilny toczy się sprawa z powództwa Prezydenta m.st. W. przeciwko A S.A. i C Sp. z o.o. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego zawartej w dniu 31.01.2009 r. W związku z tym, że powództwa wniesione do sądu powszechnego dotyczą skarżącej a ich przedmiotem jest ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31.01.2009 r. nie istnieje, to okoliczność ta stanowi w ocenie organu odwoławczego przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia uregulowaną w art. 70 § 6 pkt 3 OP. Przepis ten mówi jedynie o tym, aby do sądu zostało złożone powództwo w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, nie uzależnia natomiast skutków podatkowych (zawieszenia biegu terminu przedawnienia) od złożenia takiego powództwa przez konkretny organ podatkowy. Organ utrzymuje, że dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art.. 70 § 6 pkt 3 OP wystarczy aby pozew do sądu powszechnego został wniesiony przez jakikolwiek organ podatkowy. Wskazana okoliczność – wniesienia przeciwko skarżącej powództw o ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31.01.2009 r. nie istnieje, oznacza, że wbrew zarzutom skargi - w przedmiotowej sprawie uległ zawieszeniu bieg terminu przedawnienia na podstawie art.. 70 § 6 pkt 3 OP a tym samym zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2009 r. nie uległo przedawnieniu z dniem 31.12.2014 r. Z tych względów organ wnioskował o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Trafny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzasadniony przedawnieniem zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. egzekwowanego na podstawie TW z dnia 24.12.2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymując w mocy postanowienie Burmistrza Z. z dnia [...] w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzutów wniesionych przez zobowiązaną spółkę do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] – obejmującego należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 r. uznało, że postępowanie egzekucyjne może być prowadzone po 31 grudnia 2014 r., bowiem egzekwowane zobowiązanie nie uległo przedawnieniu. Twierdzenie to organ uzasadniał zawieszeniem biegu terminu przedawnienia tego zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 OP, który stanowi, że "Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa". Podstawę faktyczną tego zawieszenia miało stanowić złożenie w dniu 16 października 2014 r. przez Gminę W. w oparciu o przepis art. 199a § 3 OP - pozwu do Sądu Okręgowego w W. Wydział I Cywilny o ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31 stycznia 2009 r. zawarta pomiędzy B S.A. (obecnie A S.A.) a C Sp. z o.o. nie istnieje. Organ odwoławczy wskazał dodatkowo na sprawy jakie toczą się z powództwa Prezydenta Miasta [...] W. i Prezydenta Miasta G. w przedmiocie ustalenia nieważności / ustalenia nieistnienia umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego zawartej w dniu 31 stycznia 2009 r. Umowa ta odnosi się do przedmiotów opodatkowania, jakie pierwotnie podatnik wskazał w deklaracji podatkowej za 2009 r. Zdaniem organów podatkowych od wyniku ww. postępowań sądowych zależeć będzie to, jakie budowle podlegać będą opodatkowaniu przez podatnika. Okoliczność wytoczenia powyższych powództw stanowiła w ocenie organu odwoławczego przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia uregulowaną w art. 70 § 6 pkt 3 OP. Organ uznał, że wniesienie pozwu do sądu przez jakikolwiek organ podatkowy stanowi przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w spornej sprawie a zatem wniesienie powództwa przez Gminę W. w październiku 2014 r. (lub organy podatkowe W. i G.) spowodowało, że zobowiązanie A S.A. wobec Gminy Z. w podatku od nieruchomości za 2009 r. nie uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2014 r. W ocenie Sądu orzekającego w tej sprawie stanowisko to jest nieuzasadnione. Sąd dokonując kontroli legalności stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 6 pkt 3 OP - w stopniu skutkującym koniecznością jego uchylenia. Analizując legalność kontrolowanego rozstrzygnięcia należy uwzględnić przepis art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., którego naruszenie stanowiło podstawę wniesionej w sprawie skargi. Zgodnie z jego brzmieniem, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być (pkt 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Podniesiony w skardze zarzut przedawnienia zobowiązania skarżąca opierała na bezpodstawności zawieszenia biegu terminu przedawnienia wywodzonego przez organ z art. art. 70 § 6 pkt 3 OP, którego podstawę miały stanowić powództwa o ustalenie (art. 1891 k.p.c. w zw. z 199a § 3 OP) wniesione do sądu powszechnego przez inne organy podatkowe. Ustawodawca, formułując przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, określoną w art. 70 § 6 pkt 3 OP, tj. wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, miał oczywiście na myśli przepis art. 199a § 3 OP, który zawiera swoisty środek dowodowy. Niewątpliwie jednak, przepis ten nie kreuje właściwości sądów powszechnych w rozstrzyganiu pojawiających się w postępowaniu podatkowym wątpliwości o istnieniu lub nieistnieniu stosunku prawnego. Przepis ten, nie wyłącza też w żadnym stopniu właściwości organów podatkowych w rozstrzyganiu wskazanych wątpliwości. Z przepisu art. 199a § 1 i § 3 OP wynika, że zasadą jest wyposażenie organu podatkowego w tej kwestii w uprawnienia orzecznicze, wyjątkiem zaś jest wystąpienie przez organ podatkowy do sądu powszechnego – w sytuacji, gdy pomimo przeprowadzenia postępowania dowodowego pozostają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe. Formalnoprawną podstawą wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie stanowi art. 1891 k.p.c. (w związku z art. 199a § 3 OP). Przy czym podkreślić należy, że o ile powództwo z art. 189 k.p.c. przysługuje każdemu, kto ma interes prawny w ustaleniu istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, o tyle uprawnienie o którym mowa w art. 1891 k.p.c. przysługuje tylko i wyłącznie wymienionym w tym przepisie organom, czyli organowi podatkowemu i organowi kontroli skarbowej. Należy przy tym podkreślić, że art. 1891 k.p.c. w sposób szczególny określa materialno prawną przesłankę dopuszczalności takiego powództwa, które może być wniesione tylko wtedy, gdy organ prowadzi postępowanie podatkowe, a ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest "niezbędne dla oceny skutków podatkowych". Sformułowanie to oznacza, że pomiędzy postępowaniem w sprawie z powództwa z art. 1891 k.p.c. a postępowaniem podatkowym musi istnieć ścisły związek, zaś skutki wyroku dotyczyć będą stron tego postępowania administracyjnego, w szczególności ich obowiązków podatkowych (LEX 2015; B. Dauter – Komentarz do art. 199a Ordynacji podatkowej). W ocenie Sądu rozstrzygającego sprawę, wyroki, jakie zapadną w postępowaniach przed sądem powszechnym z powództwa Prezydentów W., W. i G. - będą miały wpływ wyłącznie na postępowania podatkowe prowadzone przez tych Prezydentów. Wyroki zapadłe w procesie opartym o powództwo przeciwko spółce wytoczone na podstawie art.1891 k.p.c. nie będą korzystały z rozszerzonej prawomocności i nie będą wiążące dla organów podatkowych rozstrzygających w niniejszej sprawie. Wyrok wydany w oparciu o dyspozycję art. 1891 k.p.c. w związku z art. 199a § 3 OP będzie wywierał skutki i kształtował stan prawny wyłącznie pomiędzy stronami procesu ( inter partes), nie będzie go cechowała tzw. "prawomocność rozszerzona" (erga omnes)... (por. wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 12 stycznia 2015 r. sygn. akt I C 992/14) oraz wyroki: Sądu Okręgowego Warszawa-Praga z 22 maja 2013 r. sygn. akt II C 620/12; Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 stycznia 2014r. sygn. akt I ACa 1034/13, dostępne na Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych). Rozpatrując zakres związania organu podatkowego prawomocnym wyrokami, jakie zapadną przed sądem powszechnym z powództwa innych organów podatkowych niż organy właściwe w spornej tu sprawie, należy odwołać się do przepisów art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z kolei art. 366 k.p.c. stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami (podkreślenie Sądu). Zagadnienie prawomocności materialnej wyroku wydanego przez sąd w innej sprawie odnosi się do faktu jego istnienia, a przejawia się w mocy wiążącej, ocenianej od strony podmiotowej i przedmiotowej. Granice podmiotowe wyznaczone są (co do zasady) składem uczestników postępowania prawomocnie zakończonego, chyba że ustawa wyraźnie wskazuje na związanie także innych osób (art. 365 § 1 in fine k.p.c.). Stwierdzenie, że art. 365 § 1 k.p.c. przypisuje prawomocnemu orzeczeniu sądu moc wiążącą nie tylko wobec stron i sądu, który je wydał, lecz również innych sądów, organów państwowych oraz organów administracji publicznej, a w wypadkach prawem przewidzianych także innych osób, oznacza jedynie tyle, że żaden z wymienionych podmiotów nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego treści, niezależnie od tego, czy był, czy nie był stroną tego postępowania. Jednakże mocy wiążącej prawomocnego wyroku w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. nie można rozpatrywać w oderwaniu od art. 366 k.p.c., który przymiot powagi rzeczy osądzonej odnosi tylko "do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami." Granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej określa przedmiot rozstrzygnięcia i jego podstawa faktyczna, natomiast jej granice podmiotowe obejmują tożsamość obydwu stron procesu, a więc powoda i pozwanego, a także ich następców prawnych. Zatem związanie sądu prawomocnym orzeczeniem, zapadłym w innej sprawie, na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. (rozumiane jako rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej) występuje w zasadzie przy tożsamości nie tylko przedmiotowej, ale i podmiotowej obu tych spraw. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. akt III AUa 1935/12, opubl. LEX nr 13626930). Z powyższego wynika, że tylko w toku prowadzonego postępowania w konkretnej sprawie (podkreślenie Sądu), prowadzący to postępowanie organ I instancji jest uprawniony do wystąpienia do sądu powszechnego w trybie art. 1891 k.p.c. w związku z art. 199a § 3 OP z powództwem o ustalenie i tylko w tej sprawie jest to zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 OP, które w tej konkretnej sprawie skutkuje zawieszeniem prowadzonego postępowania. Przewidując wydłużenie postępowania podatkowego związane z wytoczeniem powództwa z art. 1891 k.p.c. w związku z art. 199a § 3 OP – ustawodawca znowelizował art. 70 § 6 i § 7 OP przez zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego od dnia wniesienia żądania do sądu powszechnego do dnia uprawomocnienia się orzeczenia sadu powszechnego w tej sprawie. Konsekwencje podatkowe wytoczenia powództwa przed sądem powszechnym, w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 OP dotyczyć będą zatem tylko tego konkretnego postępowania, w toku którego, prowadzący je organ wystąpił do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie (art. 1891 k.p.c. w związku z art. 199a § 3 OP). Istota problemu tkwi w tym, że prawodawca, używając w art. 199a OP pojęcia "organ podatkowy", miał na myśli organ podatkowy prowadzący konkretne postępowanie podatkowe, w którym wystąpiła okoliczność wymagająca stanowiska sądu powszechnego i organ ten ze stosownym powództwem wystąpił. Oznacza to, że skutki tylko tego postępowania odnosić się będą zarówno do zawieszenia postępowania podatkowego (art. 201 § 1 pkt 2 OP) jak i do określonego w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zarzutu na postępowanie egzekucyjne. Inny organ podatkowy w rozumieniu art. 13 OP, który z takim powództwem nie wystąpił, chociażby miał interes prawny w tym, jaki zapadnie wyrok, nie może być uważany za organ prowadzący postępowanie podatkowe, w którym zaistniała okoliczność określona w art. 70 § 6 pkt 3 OP, skoro nie wystąpił do sądu ze stosownym powództwem. W spornej tu sprawie organ bezpodstawnie uznał, że wyroki, które zapadną z powództwa innych podmiotów (innych organów podatkowych) stanowią zagadnienie wstępne w toczącym się postępowaniu podatkowym i że procesy przed sądem powszechnym wytoczone przez inne organy podatkowe, uzasadniają w świetle art. 70 § 6 pkt 3 OP zawieszenie biegu terminu przedawnienia dochodzonego zobowiązania. Stanowisko organu, oparte na błędnym założeniu, skutkowało wadliwym uznaniem, że w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 70 § 6 pkt 3 OP (zawieszenie biegu terminu przedawnienia), która umożliwiała po 31 grudnia 2014 r. egzekwowanie od skarżącej podatku od nieruchomości za 2009 r. W ocenie Sądu – w świetle powyższego, istniały uzasadnione podstawy do uznania, że zasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., bowiem wskazana przez orzekające w sprawie organy podstawa zawieszenia biegu terminu przedawnienia z art. 70 § 6 pkt 3 OP – jest nieuzasadniona. Z powyższych względów, uznając zarzut skargi za uzasadniony - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) – uchylił w całości zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 P.p.s.a.