IV SA/Gl 782/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi T.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ż. odmówił przyznania T.H. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1.02.2015r. bezterminowo. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał obowiązujące przepisy prawa oraz wskazał, że A.H., działając z upoważnienia T.H., wystąpiła z wnioskiem do organu I instancji o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na jego rzecz. Do wniosku dołączyła wyrok Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt [...] przyznający T.H. prawo do renty socjalnej poczynając od 1.04.2005 r. Pełnomocnik skarżącego wskazała, że jej syn nie dysponuje innym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a przedłożony wyrok jest równoważny z orzeczeniem orzecznika ZUS stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy na stałe. A.H. przedłożyła także pismo ZUS Oddział w R. z którego wynika, że nie jest możliwe sporządzenie odpisu orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, ponieważ prawo do renty socjalnej zostało przyznane ww. wyrokiem sądu apelacyjnego. Następnie organ podniósł, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114), zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Dodał, że według art. 16 ust. 2 tej ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Organ wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Organ stwierdził, że nawet gdyby uznać ww. wyrok za tożsamy z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, a zatem także z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nadal nie stanowiłby podstawy do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż osobie legitymującej się takim orzeczeniem, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia. Natomiast z tego wyroku nie wynika, kiedy powstała niepełnosprawność T.H. Ponadto nie wynika również, czy niepełnosprawność powstała z tej samej przyczyny, co niepełnosprawność, o której stanowią orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. dołączone do poprzednich wniosków o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w związku z tym, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że T.H. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, odmówił przedmiotowego świadczenia. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3). Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 3 pkt. 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pod pojęciem pełnoletniej osoby niepełnosprawnej rozumie się: osobę pełnoletnią, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osobę, która ukończyła 75 lat. Dodał, że zgodnie z art. 3 pkt 20 tej ustawy: - umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów; - znaczny stopień niepełnosprawności oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów. Następnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, organ I instancji ustala prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie złożonego wniosku oraz dokumentu w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Dodał, że z akt sprawy, w tym zwłaszcza z wyroku Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] . sygn. akt [...] nie wynika, kiedy powstała niepełnosprawność T.H. i nie wynika z niego także, czy niepełnosprawność powstała z tej samej przyczyny, co niepełnosprawność wynikająca z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., o którym mowa wyżej. Organ podniósł, że z przedstawionych mu akt sprawy wynika, że T.H. aktualnie nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r. Nr [...] zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30.09.2014r. - które uległo wygaśnięciu. Organ wskazał, że wobec tego, w świetle obowiązujących przepisów, wyżej wymieniony nie kwalifikuje się do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem nie posiada aktualnego dokumentu potwierdzającego stopień niepełnosprawności. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, T.H. – reprezentowany przez pełnomocnika w osobie jego matki – podniósł przede wszystkim zarzut błędnej interpretacji prawa, wskutek której stwierdzono, że wyrok Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie może być traktowany, jako orzeczenie ZUS o jego całkowitej niezdolności do pracy orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podniósł, że w wyniku w/w błędnej interpretacji przepisów, odmówiono mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, stwierdzając w uzasadnieniu, że nie kwalifikuje się do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem nie posiada aktualnego dokumentu potwierdzającego stopień niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że przedstawiony wyrok sądu, który stał się przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, należy traktować na równi z orzeczeniem orzecznika ZUS, ponieważ został wydany w drodze odwoławczej przeciwko ZUS, w wyniku błędnej decyzji wydanej przez Lekarza Orzecznika ZUS oraz Komisji Lekarskiej ZUS. Dodał, że w toku postępowania odwoławczego udowodniono jego całkowitą niezdolność do pracy, zmieniając przez to Orzeczenie Orzecznika ZUS i przyznając prawo do renty socjalnej, którą otrzymywać mogą tylko i wyłącznie osoby o orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, co też sąd obszernie uzasadnił w wyroku. Skarżący wskazał, że z wyroku sądu jednoznacznie wynika, iż jego całkowita niezdolność do pracy datuje się od 1 kwietnia 2005 (czyli przed ukończeniem 21 roku życia - data jego urodzenia [...]r.) na stałe, co oznacza, że niepełnosprawność powodująca całkowitą niezdolność do pracy, powstała również przed ukończeniem 21 roku życia. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. z 2015 r. poz. 114, zwanej dalej "ustawą"), według którego zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Podkreślenia przy tym wymaga, że zgodnie z art. 3 pkt 20 tej ustawy: - umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Ponadto na podstawie art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 127 poz. 721 ze zm.), orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z dołączonego do akt administracyjnych materiału dokumentacyjnego wynika, że Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] przyznał T.H. prawo do stałej renty socjalnej od 1 kwietnia 2005 r. stwierdzając, że jest on całkowicie trwale niezdolny do pracy. Wśród podstaw prawnych wyroku, Sąd wskazał art. 4 i 15 ustawy o rencie socjalnej w związku z art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Według zaś art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 982 ze zm.), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało : 1) przed ukończeniem 18. roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia; 3) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy – osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1, przysługuje renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała. Ponadto na podstawie art. 5 tej ustawy, ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem", na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach z FUS). Jedną z przesłanek przyznania renty socjalnej unormowanej w art. 4 ustawy o rencie socjalnej jest całkowita niezdolność do pracy. Natomiast zgodnie z art. 107 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do którego w sprawach nieuregulowanych w ustawie o rencie socjalnej, odsyła art. 15 pkt 1 tej ustawy – prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. Dokonując ustaleń w zakresie istnienia całkowitej niezdolności do pracy T.H. – Sąd Apelacyjny w cytowanym wyroku z dnia [...]na podstawie dopuszczonego przez siebie dowodu z opinii biegłego sądowego stwierdził, że wyżej wymieniony jest całkowicie niezdolny do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i niezdolność ta ma charakter trwały. Cytowany wyrok został zaś wydany w wyniku rozpoznania apelacji od wyroku Sądu Okręgowego, który zapadł wskutek wniesienia odwołania od decyzji ZUS Oddział w R. z dnia [...]r., wydanej na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. W konsekwencji tego, jako równoważne z wymienionym w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 127 poz. 721 ze zm.), orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy - uznać należy ustalenie prawomocnym wyrokiem sądu, wydanym w wyniku rozpoznania środka zaskarżenia od decyzji ZUS, że osoba jest całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wobec tego, w niniejszej sprawie, jako spełnione uznać należało warunki zastosowania art. 5 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, według których przedmiotowe orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest jednym z warunków zastosowania art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącego podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Drugim kryterium przyznania tego świadczenia jest ustalenie, że niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W tym zakresie podkreślenia wymagało, że cytowany wyrok Sądu Apelacyjnego w K., stwierdzający całkowitą niezdolność skarżącego do pracy, został wydany w dniu [...] Z porównania tej daty z datą urodzenia skarżącego ([...]r.), wynika zatem, że wyrok został wydany przed ukończeniem przez niego 21 roku życia, a stwierdzone tym wyrokiem okoliczności zaistniały przecież przed datą wyroku. Błędnie zatem organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy, w tym zwłaszcza z wyroku Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt [...] nie wynika, kiedy powstała niepełnosprawność T.H. Ponadto w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia [...]r., według którego jego niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia, a ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od 26 marca 2003 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podniósł, że z wyroku Sądu Apelacyjnego nie wynika, czy niepełnosprawność powstała z tej samej przyczyny, co niepełnosprawność wynikająca z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ nie wskazał jednak, z jakiego przepisu – w jego ocenie – wynika warunek, że miałaby to być ta sama przyczyna niepełnosprawności, a w ogóle na jakiej podstawie przyjął, że należy dociekać ustalenia przyczyn niepełnosprawności. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że decyzja została wydana wskutek błędnej wykładni i zastosowania cytowanych wyżej przepisów, a konsekwencją naruszenia prawa materialnego było dokonanie nieprawidłowych i niepełnych ustaleń w zakresie istotnych w sprawie okoliczności. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.