II SA/Ol 424/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stypendium socjalnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]". Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu "[...]" w "[...]" odmówiła przyznania studentowi A.P. stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. W uzasadnieniu podano, że w myśl art. 179 ust. 1 pkt 1 i art. 182 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012r. poz. 572 ze zm., dalej jako: P.s.w.) stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne w zwiększonej wysokości ustala Rektor w porozumieniu z organem samorządu studenckiego (art. 179 ust. 2 P.s.w.) W roku akademickim 2015/2016 ustalono wysokość tej kwoty na 870 zł. Wskazano, że przepisy § 8-9 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu "[...]" w "[...]", stanowiącego załącznik do Zarządzenia Nr 61/2014 Rektora "[...]" z dnia 22 września 2014r. (dalej jako: Regulamin) określają dokumenty, jakie zobowiązany jest przedstawić wnioskodawca. Podano, że ustalona wysokość dochodu netto przydającego na jednego członka rodziny wnioskodawcy w kwocie "[...]" zł przekracza wysokość dochodu uprawniającego studenta do otrzymania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Zatem nie zostały spełnione kryteria określone w § 6 ust. 2 Regulaminu. Od decyzji tej odwołał się A.P. podnosząc, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie osiąga żadnych dochodów i wraz z siostrą K.P., która studiuje stacjonarnie w Niemczech, pozostaje na utrzymaniu rodziców. Poinformował, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Odwołujący się wyjaśnił, że jego ojciec J.P. w listopadzie 2011r. wyprowadził się z domu i nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a także nie daje żadnych pieniędzy. Rodzice rozliczają się odrębnie w różnych urzędach skarbowych. Wskazał także, że jego matka jest osobą znacznie niepełnosprawną, trwale niezdolną do pracy i schorowaną w następstwie doznanego wypadku przy pracy. Podał, że matka pobiera rentę, z której dochód w 2014r. wyniósł "[...]" zł, podatek należny wyniósł "[...]" zł, a składki na ubezpieczenie zdrowotne łącznie "[...]". Zatem dochód netto wyniósł "[...]" zł. W związku z tym odwołujący podał, że miesięczny dochód netto w przeliczeniu na osobę w jego rodzinie wyniósł "[...]" zł ("[...]" zł : 12 miesięcy= "[...]" zł : 3 osoby = "[...]" zł.). Natomiast dochód ojca, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe w 2014 wyniósł "[...]" zł, a po odliczeniu podatku, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne – "[...]" zł. Podał, że otrzymuje od ojca miesięcznie po 500 zł. Wskazał, że w tej sytuacji Wydziałowa Komisja Stypendialna rażąco narusza prawo, gdyż umyślnie pozbawia go prawa do zwiększonego stypendium, bo rzeczywisty dochód netto na osobę w rodzinie wyniósł 418,04 zł. Podniósł także, że trudną sytuację matki potwierdza fakt znacznego zadłużenia wobec osób fizycznych w kwocie ponad 200 tys. zł, jak również istnienie zaległości czynszowych. W związku z tym otrzymuje rentę z ZUS w wysokości "[...]" zł miesięcznie, bo komornik umyślnie ściąga z jej renty fikcyjny dług. Dlatego będzie musiał zrezygnować ze studiów, gdyż nie ma pieniędzy na zapłacenie stancji, jedzenie i na inne opłaty. Wskazał, że jego uprawnienie do stypendium powinno być oceniane przez pryzmat całokształtu sytuacji materialnej a jego siostra winna być wliczana do rodziny, bo studiuje i jest na utrzymaniu matki. Decyzją z dnia "[...]". Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna "[...]" w "{...]" utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że w myśl art. 179 ust. 1 pkt 1 i art. 182 P.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazano, że stosując zasady określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych Wydziałowa Komisja Stypendialna ustaliła na podstawie dołączonych do wniosku dokumentów miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta na kwotę "[...]" zł, a organ odwoławczy – po przeprowadzeniu analizy dokumentów dołączonych do wniosku – uznał, że dochód ten został wyliczony prawidłowo. Podano, że zgodnie z § 8 ust. 1 Regulaminu miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114, ze zm., dalej jako: u.ś.r.) z uwzględnieniem ustawy P.s.w. oraz ust. 2 pkt 1 Regulaminu. Wyjaśniono, że zgodnie z przepisami u.ś.r. wyliczając dochód do stypendium socjalnego uwzględniono dochód uzyskany w 2014r. przez ojca studenta w wysokości "[...]" zł, pomniejszony o podatek należny w kwocie "[...]" zł, składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu w wysokości "[...]" zł oraz składki zdrowotne odprowadzone od dochodu uzyskanego w 2014 r. – "[...]" zł, a także dochód uzyskany w 2014r. przez matkę studenta w wysokości "[...]" zł, pomniejszony o podatek należny w kwocie "[...]" zł oraz składki zdrowotne odprowadzone od dochodu uzyskanego w 2014r. – "[...]" zł. Zatem wyliczenie miesięcznego dochodu netto w rodzinie studenta to suma dochodów netto rodziców – "[...]" zł podzielona na 12 miesięcy i na 3 osoby, co dało kwotę "[...]" zł. Wyjaśniono przy tym, że nie uwzględniono dochodu wskazanego przez studenta w oświadczeniu o dochodach niepodlegających opodatkowaniu w wysokości "[...]" zł z tytułu stypendium socjalnego uzyskanego w 2014r., gdyż zgodnie z art. 179 ust. 5 pkt 2 P.s.w. i § 8 ust. 1 pkt 1 Regulaminu miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w u.ś.r., z uwzględnieniem zapisów art. 179 ust. 4 P.s.w. oraz ust. 2 pkt 1 Regulaminu, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, otrzymywanych na podstawie przepisów ustawy P.s.w. Odnosząc się do żądań odwołującego się wskazano, że zgodnie z art. 179 ust. 4 P.s.w. przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez: studenta; małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; rodziców, opiekunów prawnych, opiekunów faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. W świetle tych przepisów, nie jest zatem możliwe uwzględnienie siostry studenta, gdyż na dzień składania wniosku o pomoc materialną ukończyła 27 lat, a nie jest osobą niepełnosprawną. Wskazano, że nie jest także możliwe nieuwzględnienie ojca studenta w składzie rodziny, gdyż wnioskodawca nie przedstawił prawomocnego wyroku sądu rodzinnego orzekającego rozwód lub separację jego rodziców i/lub prawomocnego wyroku sądu rodzinnego orzekającego alimenty lub ugody sądowej w sprawie wysokości alimentów. Jednocześnie wyjaśniono, że organ nie może się odnieść od innych zarzutów podniesionych w odwołaniu, dotyczących wypadku matki studenta, gdyż nie jest to przedmiotem badanej sprawy. Skargę na powyższą decyzję wniósł do tut. Sądu A.P, żądając jej uchylenia. Ponowił argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna "[...]" w "[...]" wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podano, że art. 179 ust. 6 P.s.w. wskazuje, kiedy student może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez osoby, o których mowa w ust. 4 pkt 3 tego artykułu, tj.: w przypadku gdy nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców i potwierdził ten fakt w złożonym oświadczeniu oraz spełnia jedną z następujących przesłanek: a) ukończył 26. rok życia, b) pozostaje w związku małżeńskim, c) ma na utrzymaniu dzieci, o których mowa w ust. 2 pkt 1 lit. b, lub jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: a) posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym, b) posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym, c) jego miesięczny dochód w wymienionych okresach jest wyższy lub równy 1,15 sumy kwoty określonej wart. 5 ust. 1 i kwoty określonej art. 6 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., d) nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców i potwierdził ten fakt w złożonym oświadczeniu. Wyjaśniono, że z tych względów nie jest możliwe uwzględnienie w składzie rodziny siostry skarżącego jak również nie jest możliwe nieuwzględnienie ojca skarżącego. Podano ponadto, że niezrozumiałym jest zarzut co do złamania konstytucyjnego prawa skarżącego do nauki, gdyż "[...]" jest uczelnią publiczną i zgodnie z art. 70 ust. 2 Konstytucji skarżący pobiera w niej naukę bezpłatnie. Natomiast art. 70. ust. 4 Konstytucji wskazuje, że system indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów określa ustawa. W związku z tym organ nie może według uznania przyznać świadczenia, kierując się jedynie poglądem na różne sytuacje życiowe wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2014r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 1 P.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Przy czym zgodnie z art. 182 ust. 1 P.s.w. student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie. Wskazać przy tym należy, że zasady przyznawania stypendium określone są w art. 179 P.s.w. Jednakże w myśl art. 186 P.s.w. szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. W niniejszej sprawie jest to Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu "[...]" w "[...]", stanowiący załącznik do Zarządzenia Nr 61/2014 Rektora "[...]" z dnia 22 września 2014r. wraz ze zmianą dokonaną Zarządzeniem Nr 75/2015r. Rektora "[...]" z dnia 28 września 2015r. Podnieść należy, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo wyliczyły wysokość dochodu przypadającego na członka rodziny studenta. Ustalenia w tym zakresie z powołaniem się na treść właściwych przepisów zostały szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że art. 179 ust. 4 P.s.w. wyraźnie określa katalog członków rodziny studenta, których dochody uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium. Są to: student, małżonek studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. Stosownie do art. 179 ust. 5 P.s.w. miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. u.ś.r., z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się wymienionych w tym przepisie dochodów i świadczeń. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2009r. (sygn. akt III SA/Lu 118/09, dostępny w Internecie) niezbyt przejrzysta redakcja analizowanego przepisu wymaga wskazania, o jakie zasady ustawodawcy chodzi. Ustawodawca w u.ś.r. podał owe zasady, spośród których wymienić należy zdefiniowanie pojęć dochodu (art. 3 pkt 1), dochodu rodziny (art. 3 pkt 2), opiekuna faktycznego dziecka (art. 3 pkt 14), rodziny (art. 3 pkt 16). Bez wątpienia większość owych zasad będzie miała zastosowanie przy wyliczaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę rodzinie studenta, ale nie wszystkie, na co wskazują sformułowania zawarte w art. 179 ust. 5 P.s.w. "z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się". Ustawodawca nie podał w przepisach P.s.w. expressis verbis znaczenia pojęcia rodzina studenta, ale pojęcie to da się wywieść z analizy treści art. 179 ust. 4 i ust. 5 P.s.w. Skoro bowiem w pierwszym z tych przepisów wymieniono zamknięty katalog członków rodziny, których dochody uwzględnia się "przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium, zaś w drugim z nich nakazano stosować określone zasady, ale z uwzględnieniem ust. 4, to uznać należy, że krąg członków rodziny uwzględniany przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta (art. 179 ust. 5 P.s.w.) jest tożsamy z kręgiem członków rodziny, o których mowa w art. 179 ust. 4 P.s.w. Gdyby przyjąć, że ustawodawca nakazuje rozumieć pojęcie rodzina studenta tak, jak przyjmuje to art. 3 pkt 16 u.ś.r., bądź art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, to zupełnie inne brzmienie miałyby przepisy art. 179 ust. 4 i 5 P.s.w. Przyjęcie powyższej tezy mogłoby spowodować paradoksalną i wręcz patologiczną sytuację, że osoba, która jest zaliczana do kręgu członków rodziny w rozumieniu innych niż P.s.w. przepisów i osiągająca dochody, których jednak nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu na podstawie art. 179 ust. 4 P.s.w. (np. małżonek rodzica nie będący opiekunem faktycznym studenta, bądź osoba niespokrewniona ze studentem, ale pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie), byłaby brana pod uwagę przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, z pominięciem dochodów, które osoba ta sama osiągnęła W świetle tych rozważań za prawidłowe uznać należy wliczenie dochodów ojca studenta do dochodu rodziny, skoro powołany wyżej art. 179 ust. 4 P.s.w. nakazuje uwzględnienie dochodu rodziców i nie ma zatem znaczenia okoliczność, że rodzice nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nie można także uwzględnić w składzie rodziny studenta jego siostry, gdyż w chwili składania wniosku (10 listopada 2015r.) miała już ukończone 27 lat. Nie ma zatem znaczenia okoliczność, że w dalszym ciągu pozostaje – jak podał skarżący – na utrzymaniu matki. Należy przy tym podkreślić, że powołane przepisy prawa administracyjnego mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP). Tym samym organ nie może odmówić ich zastosowania, czy też modyfikować ich treści, nawet w przypadku faktycznie trudnej sytuacji materialnej studenta. Natomiast zupełnie poza zakresem niniejszej sprawy pozostają podniesione w skardze kwestie dotyczące wypadku, jakiemu uległa matka skarżącego, czy też przyczyn zadłużenia rodziny studenta. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.