II SA/Rz 1353/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi A.J. i S. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. J. i S. J. solidarnie kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza z dnia [...] lipca 2015 r., Nr [...] wydane w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w obrębie W. tj.: działki ewidencyjnej nr 34 stanowiącej własność D. i K. N. z działką nr 33 stanowiąca własność S. i A. J. Burmistrz działając na podstawie art. 262 § 1 pkt 2, art. 263 §1, art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., w dacie orzekania przez Sąd obowiązuje tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23; dalej: "K.p.a.") oraz art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm., w dacie orzekania przez Sąd Dz.U. z 2016 r., poz. 380; dalej: "K.c."), w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...]orzekającej o rozgraniczeniu nieruchomości, oraz decyzji z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...]orzekającej o umorzeniu z urzędu i przekazaniu do Sądu sprawy rozgraniczenia nieruchomości, ustalił wysokość kosztów na kwotę 7800 zł i obciążył kosztami postępowania w kwocie po 3900 zł D. i K. N. oraz S. i A. J. Jak wynika z akt sprawy wniosek o rozgraniczenie złożyli D. N. i K. N. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Burmistrz wezwał D. i K. N. oraz S. i A. J. do uiszczenia zaliczki na pokrycie szacunkowej wartości kosztów postępowania rozgraniczeniowego po 3900 zł. Pismem z dnia 29 stycznia 2015 r. S. i A. J. zwrócili się do Burmistrza o zwolnienie z opłat wynikających z wyżej wymienionego postanowienia. Wskazali, że nie stać ich na pokrycie kosztów. Do tej pory granica była bezsporna, dopiero nowy właściciel wystąpił o rozgraniczenie działek. W ich ocenie rozgraniczenie burzy istniejący od lat stan prawny. Kwota wymieniona w postanowieniu jest dla nich "druzgocąca" i niemożliwa do zapłacenia. W związku z czym wnieśli o zwolnienie ich od tych kosztów. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Burmistrz , działając na podstawie art. 123 K.p.a. odmówił rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie wpłacenie zaliczki nie powoduje wstrzymania biegu postępowania rozgraniczeniowego. Pełna i ostateczna wysokość kosztów rozgraniczenia zostanie określona po zakończeniu postępowania rozgraniczeniowego, w postanowieniu, w którym zostaną podane osoby obowiązane do ich uiszczenia, na które to postanowienie służyć będzie zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność zażalenia na powyższe postanowienie. Decyzjami z dnia [...] lipca 2015 r., Nr [...]i Nr [...]Burmistrz orzekł odpowiednio: o rozgraniczeniu nieruchomości w zakresie wskazanym oraz o umorzeniu postępowania administracyjnego w pozostałym zakresie i przekazaniu sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w [...], a następnie opisanym na wstępie postanowieniem ustalił koszty i obciążył nimi po połowie właścicieli rozgraniczanych działek. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wnieśli podobne argumenty jak we wniosku o zwolnienie ich od zaliczki na koszty postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło zarzutów i wskazanym na wstępie postanowieniem utrzymało postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżący nie godząc się na przebieg granicy wyznaczony zgodnie ze stanem uwidocznionym na mapie ewidencyjnej gruntów w skali 1:2000, mającym odzwierciedlenie w księgach wieczystych, doprowadzili de facto do powstania sporu granicznego w związku z czym nie można zgodzić się z ich twierdzeniem o braku interesu prawnego w rozstrzygnięciu sprawy. W skardze do Sądu Skarżący konsekwentnie podnoszą argumenty o braku zdolności finansowej, która nie może prowadzić do pozbawienia ich możliwości ochrony ich praw. Koszty postępowania nie muszą być ponoszone w równych częściach przez wszystkich właścicieli, a organ nie wyjaśnił dlaczego w taki sposób rozdzielił koszty, czym naruszył art. 11 K.p.a. Zarzucili ponadto organowi nie odniesienie się do argumentów dotyczących zwolnienia ich od kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji podlegają uchyleniu, ze względu na stwierdzone uchybienia przepisom postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kwestia opłat i kosztów postępowania administracyjnego została uregulowana w dziale IX Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrując sprawę kosztów dotyczących opracowania dokumentacji geodezyjnej z rozgraniczenia nieruchomości organy trafnie powołały się na art. 262 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Zgodzić się też należy z organami, że w postępowaniu rozgraniczeniowym ma również zastosowanie art. 152 Kodeksu cywilnego, z którego wynika, że właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. Wynika to z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych (tak NSA w uchwale siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06, Lex Omega nr 229485). Jednakże w ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu został naruszony art. 267 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Art. 267 K.p.a. dotyczy wszystkich należności związanych z tokiem postępowania, zatem również ustalanych w toku postępowania zaliczek na te koszty. Przesłanką zwolnienia jest zaś wykazanie przez wnioskodawcę "niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów". Wniosek ten powinien zostać rozpatrzony przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego o kosztach postępowania, logicznym jest bowiem, że przed ustaleniem wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia powinna być rozstrzygnięta kwestia zwolnienia od kosztów. Postanowienie w tym przedmiocie jest jednym z postanowień w sprawie kosztów postępowania, o którym mowa w art. 262 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, na które zgodnie z art. 262 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego służy zażalenie ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1502/10, to i pozostałe powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach cbois.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy w dniu 29 stycznia 2015 r. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia zaliczki Skarżący złożyli wniosek na wykonanie operatu geodezyjnego. Wskazali, że koszty do poniesienia których zostali zobowiązani przekraczają ich "budżet domowy" i nie są możliwie do zapłacenia. Utrzymują się wyłącznie z gospodarstwa rolnego, nie mają żadnych dodatkowych dochodów. Burmistrz w postanowieniu z dnia [...] lutego 2015 r. uznał wniosek za przedwczesny z uwagi na niemożliwość ustalenia ostatecznej wysokości kosztów, a także za niemający wpływu na dalszy przebieg postępowania – "niewpłacenie zaliczki nie wstrzymuje biegu postępowania rozgraniczeniowego", a Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność zażalenia na to postanowienie. Następnie zaskarżonymi rozstrzygnięciami organy orzekły o całkowitych kosztach postępowania, odpowiadających wysokości wcześniej ustalonej kwocie zaliczki, nie odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów. Swoim postępowaniem organy naruszyły zarówno art. 267 K.p.a. dotyczący możliwości zwolnienia od wszelkich kosztów postępowania powstałych w jego toku jak i art. 264 §2 K.p.a. przewidującego możliwość zażalenia na wydane w tym zakresie postanowienie. W efekcie tego naruszenia doszło do sytuacji, w której organy orzekły o kosztach przed rozpoznaniem wniosku o zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, co uzasadnia podnoszone w skardze zarzuty. Uchybienia te mają istotny wpływ na rozpoznanie sprawy. Organ I instancji mając wiedzę o wystąpieniu przez Skarżących z wnioskiem o zwolnienie od kosztów postępowania, orzekł o kosztach pomijając tą kwestię, a organ odwoławczy nie odniósł się do formułowanych w tym zakresie zarzutów, czym dodatkowo naruszył art. 138 § 2 K.p.a. Zatem, zdaniem Sądu, w kontrolowanym postępowaniu miało miejsce naruszenie art. 267 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ postanowienia organów obu instancji zostały wydane przedwcześnie bez rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do usunięcia wskazanego naruszenia prawa i wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego dopiero po rozpatrzeniu wniosku Skarżących o zwolnienie od kosztów. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. W przedmiocie kosztów orzeczono w oparciu o art. 200 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżących od organu, który wydał zaskarżone postanowienie równowartość uiszczonego wpisu sądowego.