III SA/Wa 1973/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1973/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2013 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2013 r. Do skargi załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W załączonym formularzu PPPr wskazała, że od kilku lat ponosi stratę podatkową i bilansową związaną z nietrafioną inwestycją w H. sp. z o.o., poręczeniem kredytów dla tej spółki i niezrealizowanymi jej przychodami, które nie zostały dotychczas osiągnięte z powodu upadłości ww. spółki. Zwróciła uwagę, że od 2015 r. miała generować zyski, ale sprawy związane z realizacją przychodów opóźniły się z uwagi na zajęte przez [...] Urząd Skarbowy we W. w trybie egzekucyjnym konto nie mogła uzyskać finansowania bankowego na swoje projekty, nabycie Szpitala w R., co odbyło się w sposób od niej niezależny. Skarżąca wskazała, iż za 2015 r. osiągnęła stratę podatkową w kwocie 38.423,32 zł. Zaznaczyła, że narastająca strata bilansowa na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosła 21.863.117,79 zł, a tym samym ujemny kapitał wyniósł 13.869.042,79 zł. Kapitał zakładowy Skarżąca oszacowała na [...] zł. Zaznaczyła, że nie posiada żadnych środków trwałych. Na rachunku bankowym w [...] S.A. stan konta wykazała w wysokości 5,03 zł. Według Skarżącej w najbliższym czasie nie osiągnie żadnych przychodów. Ponadto posiada zobowiązania z tytułu udzielonych w przeszłości pożyczek na kwotę 12.708.337,12 zł. Do wniosku załączyła bilans na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za 2015 r., zeznanie CIT-8 za 2015 r., zgłoszenie NIP-8, zestawienie operacji na rachunkach bankowych za 2015 r. oraz okres od stycznia do kwietnia 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej, Spółka wyjaśniła, że w 2016 r. nie wystawiła żadnej faktury, na co załączyła oświadczenie zarządu w tej sprawie oraz Biegłego Rewidenta. W 2016 r. nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, w związku z tym w 2016 r. nie nastąpiły żadne zmiany w należnościach i zobowiązaniach w relacji do rozrachunków na 31 grudnia 2015 r. Wskazała, iż nie zatrudnia żadnych pracowników, nigdy nie wypłacała i nie wypłaca także obecnie wynagrodzenia zarządowi Spółki. Skarżąca finansowała dotychczas swój dług pożyczką od wspólnika w kwocie 9.773.847,31 zł. Wspólnik odmówił jednak dalszego jej finansowania z uwagi na brak środków oraz dotychczasowe zaangażowanie w pożyczki dla Spółki oraz prowadzone przeciwko niej sprawy sądowe. Zwróciła uwagę, że prezes zarządu w ostatnich 6 miesiącach pokrył wszystkie jej wydatki związane z funkcjonowaniem w kwocie 840 zł. Końcowo zaznaczyła, iż nie posiada i nie będzie w najbliższym możliwie czasie posiadać żadnych środków na uczestniczenie w kosztach postępowania sądowego. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 14 września 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Nie podzielając bowiem do czasu wydania wyroku przez Sąd – na potrzeby postępowania o prawo pomocy – poglądów organów podatkowych o fikcyjności obrotu gospodarczego, przyjął wielkość przychodu uzyskiwanego w ramach prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości wynikającej z przedłożonych dokumentów rachunkowych (np. z rachunku zysków i strat na dzień 21 grudnia 2014 r. w wysokości 3.227.000 zł). Uznał zarazem – za rzeczywiście dokonany – obrót dokumentowany fakturami VAT wymienionymi w zaskarżonych decyzjach, pomimo tego, że zdaniem organów podatkowych, jej kontrahenci nie prowadzili rzeczywistej działalności gospodarczej. Referendarz uwzględnił nadto w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej Spółki nie tylko treść przepisów prawa, ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). W przekonaniu starszego referendarza sądowego Spółka nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniającej zwolnienie jej w całości od kosztów postępowania. Zarazem nie udowodniła, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, oraz nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników. Zdaniem referendarza skoro Skarżąca w 2013 r. i w 2014 r. prowadziła działalność gospodarczą w większym rozmiarze i dysponowała możliwością gromadzenia środków na poczet przyszłych sporów sądowych, to tym samym, miała możliwość zabezpieczenia z posiadanych wpływów finansowych środków na poczet kosztów postępowania. Ze wskazanej kwoty przychodów za 2014 r., Spółka powinna zarezerwować środki na spory związane z jej działalnością gospodarczą, w szczególności na koszty sądowoadministracyjne, skoro to w styczniu 2014 r. zostało w stosunku do niej wszczęte postępowanie w zakresie podatku VAT. Mając powyższe na uwadze stwierdził, że pokrywanie we wskazanym okresie innych wydatków i niezarezerwowanie środków na poczet kosztów sądowych, nie może zostać ocenione jako okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Zaznaczył przy tym, że Skarżąca, pomimo wezwania, nie wyjaśniła czemu z wpływów posiadanych w większym rozmiarze nie wygospodarowała środków na poczet kosztów sporów sądowych, pomimo tego, że powinna z ponoszeniem takich kosztów się liczyć. Skarżąca w sprzeciwie z 3 października 2016 r. wnosząc o zmianę przedmiotowego postanowienia w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości, zarzuciła wydanemu postanowieniu naruszenie: art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w dokonaniu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy na podstawie błędnych wniosków wyciąganych z dostępnego w sprawie materiału dowodowego, m.in. poprzez przyjęcie, iż nie zwracała się o pomoc w pokryciu kosztów postępowania przed Sądem do wspólnika spółki, a tym samym przyjęcie, iż Spółka nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na pokrycie przedmiotowych kosztów; art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż Spółka mogła zgromadzić środki na pokrycie kosztów we wcześniejszych okresach; art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie. Ponadto Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z wydruku z rachunku bankowego jej wspólnika na okoliczność braku środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. W uzasadnieniu zwróciła uwagę, że jej kłopoty finansowe nie dały się przewidzieć, a zgromadzenie środków finansowych na uiszczenie opłat sądowych okazało się niemożliwe z przyczyn nieleżących po jej stronie. Według Spółki załamania płynności finansowej doszło wskutek egzekucji administracyjnej – za długi podatkowe poprzedniego użytkownika wieczystego nieruchomości – skutkującej wycofaniem się inwestorów ze wspólnej realizacji projektów. Podniosła zarazem, iż w materiale dowodowym postępowania znajdują się dokumenty świadczące o przewlekłej chorobie prezesa Spółki M.S., która to choroba znacznie utrudniła pozyskanie dodatkowych środków finansowych od podmiotów zewnętrznych i miała duże znaczenie dla prowadzenia jej spraw w latach 2013-2015. Według niej nie uzyskała środków po wszczęciu postępowania podatkowego pozwalających na zabezpieczenie kosztów postępowania. Natomiast jej wniosek o udzielenie kolejnej pożyczki od wspólnika został załatwiony odmownie. Na dowód powyższego załączyła wydruk z konta bankowego wspólnika Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 11.277 zł oraz w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1951/16 – 16.677 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Spółka od kilku lat ponosi stratę podatkową i bilansową związaną z nietrafioną inwestycją w H. sp. z o.o., poręczeniem kredytów dla tej spółki i niezrealizowanymi jej przychodami, które nie zostały dotychczas osiągnięte z powodu upadłości ww. spółki. Narastająca strata bilansowa na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosła 21.863.117,79 zł, a tym samym ujemny kapitał wyniósł 13.869.042,79 zł. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, na rachunku bankowym w [...] Bank S.A. stan konta wynosi 5,03 zł. Ponadto Skarżąca obciążona jest zobowiązaniami z tytułu udzielonych w przeszłości pożyczek na kwotę 12.708.337,12 zł. Zarazem Spółka posiada dług do wspólnika w kwocie 9.773.847,31 zł. W 2016 r. nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, a tym samym nie zatrudnia żadnych pracowników, nigdy nie wypłacała i nie wypłaca także obecnie wynagrodzenia zarządowi Spółki. Jednocześnie za istotny uznał należy fakt, że wspólnik Skarżącej odmówił dalszego jej finansowania z uwagi na brak środków oraz dotychczasowe zaangażowanie w pożyczki na jej cel. Powyższe potwierdza, że sytuacja finansowa Spółki rzeczywiście uzasadnia udzielenie jej zwolnienia od kosztów sądowych w części, a mianowicie w zakresie opłat będących wpisem sądowym. Istotne jest w szczególności, iż Skarżąca o ile w 2014 r. osiągnęła zysk w wysokości 1.798.348,30 zł to jednak ta wartość nie odzwierciedla jej faktycznego stanu finansowego, gdyż zysk nie ma żadnego odzwierciedlenia w jej przepływach finansowych. Skarżąca zanotowała bowiem w 2015 r. stratę w wysokości 39.425 zł. Nadto Spółka nie posiada majątku trwałego, który mogłaby uszczuplić, a na rachunku bankowym znajduje się kwota 5,03 zł (w 2016 r. nie odnotowała żadnych wpływów na swoje konto). Z oświadczenia wynika także, że w okresie ostatnich 6 miesięcy Prezes Zarządu Spółki pokrył wszystkie bieżące wydatki związane z jej funkcjonowaniem. W 2016 r. nie uzyskiwała przychodów, gdyż nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, co potwierdzają złożone rozrachunki z tytułu podatków i opłat. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w postaci wpisów od skarg w niniejszej sprawie jak i w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1951/16 w kwocie 27.954 zł, Sąd stwierdził, iż Skarżąca spełniła przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.